Khám phá khái niệm “Nhất Thời” trong kinh điển Phật giáo, một phạm trù vượt xa ý niệm thông thường về thời gian, mở ra cánh cửa thấu hiểu vạn pháp. Tại Chia sẻ Đạo Phật, chúng tôi sẽ cùng bạn làm sáng tỏ cách trạng thái “như như bất động” này định hình nhận thức về quá khứ, hiện tại và tương lai, từ đó hé lộ con đường đạt đến sự giác ngộ.
Ý nghĩa sâu sắc của “Nhất Thời” trong Kinh điển Phật giáo
Hai chữ “Nhất thời” xuất hiện ngay khi bắt đầu kinh điển, mang một ý nghĩa sâu sắc và “có đạo vị”. Khái niệm này không chỉ đơn thuần là một khoảng thời gian, mà còn là cánh cửa dẫn đến sự thấu hiểu toàn diện về quá khứ, hiện tại và tương lai. Khi đạt đến cảnh giới “nhất thời”, con người có thể thấu suốt mọi sự, điều mà đời thường gọi là “thần thông quảng đại”.
Sự khác biệt giữa việc biết quá khứ, vị lai và không biết nằm ở cách chúng ta trải nghiệm thời gian. Những người sống trong “nhất thời” có thể nhìn thấy toàn bộ dòng chảy thời gian. Ngược lại, chúng ta thường sống trong sự phân mảnh của ba thời: quá khứ bị lãng quên, tương lai mờ mịt, và hiện tại thì mơ hồ, thiếu rõ ràng.
Học Phật phải qua “nhất thời”, hiểu rõ bản chất của sự và lý. “Nhất” biểu trưng cho sự bất động, vững chãi.
Trong Phật pháp, “nhất thời” gắn liền với khái niệm “như như bất động”. “Pháp môn bất nhị” mà Phật giáo đề cập chính là sự biểu hiện của “nhất”, nơi không có sự phân chia hay đối lập. Khi có “nhị”, tức là có sự phân biệt, thì đó là giả, không còn là “nhất chân pháp giới” như trong kinh Hoa Nghiêm. “Nhất” là sự giác ngộ, là sự chân thật, còn “nhị” là sự mê lầm, là “ba tâm hai ý”.
“Ba tâm hai ý” là sự phân chia của một tâm duy nhất thành nhiều phần. Chân tâm, hay chân như, bị phân tách thành tâm ý thức, A Lại Da thức và Mạt Na thức. Về bản chất, tám thức chỉ là một tâm, nhưng lại được biểu hiện dưới dạng nhiều “tâm” khác nhau, trong đó “ba tâm” là một cách gọi khác của tám thức khi chúng hoạt động.
Hai “ý” đóng vai trò quan trọng trong sự phân biệt và chấp trước. Mạt Na thức là căn nguyên của sự chấp trước kiên cố, trong khi ý thức (căn thứ sáu) đảm nhận chức năng phân biệt. Chính hai yếu tố này, khi khởi tâm động niệm, đã dẫn dắt chúng ta vào con đường mê lầm. Vậy làm thế nào để quay về với trạng thái “nhất”?
Các thức vốn dĩ là một tâm, song lại biểu hiện thành tám thức, hay còn gọi là ba tâm.
Thiền tông nhấn mạnh việc “minh tâm kiến tánh”, đề cao cảnh giới “nhất”. Câu nói “thức đắc nhất, vạn sự tất” trong tông môn ám chỉ rằng, khi đạt đến cảnh giới “nhất”, mọi vấn đề đều được giải quyết. Mọi phiền não của sáu cõi, mọi sự ràng buộc trong mười pháp giới đều tan biến. Chỉ cần chứng ngộ được “nhất”, ta sẽ đạt đến pháp giới nhất chân.
Khi đạt đến pháp giới nhất chân, thời gian sẽ không còn là một khái niệm tuyến tính, mà chính là “nhất thời”.
Trích từ “Phật Thuyết Đại Thừa Vô Lượng Thọ Trang Nghiêm Thanh Tịnh Bình Đẳng Giác Kinh giảng giải lần 10 – Tập 2.
Hy vọng những phân tích trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa sâu sắc của “nhất thời”. Để tiếp tục khám phá những kiến thức quý báu khác về giáo lý nhà Phật, mời bạn ghé thăm chuyên mục Đạo phật.
