Khám phá Chùa Nôm, một di sản kiến trúc cổ kính tại Hưng Yên, nơi lưu giữ hàng trăm hiện vật độc đáo. Ngôi chùa này không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn là kho báu văn hóa với hơn 122 pho tượng đất nung tuyệt mỹ, mang trong mình những câu chuyện lịch sử và nghệ thuật sâu sắc. Khám phá thêm về vẻ đẹp và giá trị của Chùa Nôm tại Chiasedaophat.
Chùa Nôm – Di sản văn hóa cổ kính, độc đáo tại Hưng Yên
Nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 30km về phía Đông, Chùa Nôm (tên tự là Linh Thông Cổ Tự) thuộc làng Nôm, xã Đại Đồng, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên, là một trong số ít những ngôi chùa cổ ở đồng bằng Bắc Bộ còn lưu giữ gần như nguyên vẹn nét kiến trúc và không gian văn hóa xưa. Theo truyền thuyết, ngôi chùa ban đầu được xây dựng trên nền một am nhỏ giữa rừng thông cổ thụ. Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, Chùa Nôm đã được trùng tu và phát triển qua nhiều giai đoạn, đặc biệt là vào thế kỷ XVII.
Tam quan chùa Nôm, nép mình dưới bóng cây cổ thụ, mang đến một không gian trầm mặc, thanh bình. Sau cổng Tam quan là lầu Chuông và lầu Trống được bố trí đối xứng. Tiếng chuông ngân vang từ lầu Chuông mỗi ngày như điểm xuyết thêm vào sự tĩnh lặng, an yên của ngôi cổ tự.
Ngôi chùa cổ kính này ẩn mình dưới những tán cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Điểm đặc biệt và nổi bật nhất của Chùa Nôm là bộ sưu tập hơn 122 pho tượng Phật bằng đất nung có niên đại hàng trăm năm tuổi. Các pho tượng được tạc với nhiều tư thế, biểu cảm và chủ đề phong phú, tái hiện sinh động các câu chuyện trong Phật giáo. Điều kỳ diệu là sự bền bỉ phi thường của những pho tượng này. Dù đã trải qua nhiều trận lụt lịch sử với nước ngập sâu, chúng vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn, một hiện tượng bí ẩn mà các nhà khoa học vẫn đang tìm lời giải đáp.
Kiến trúc của Chùa Nôm cũng góp phần tạo nên sức hút đặc biệt với du khách. Khuôn viên chùa rộng rãi, thoáng đãng với nhiều công trình kiến trúc độc đáo. Lầu Quan Âm nằm giữa hồ nước, tựa như một đóa sen khổng lồ vươn lên kiêu hãnh. Con đường dẫn vào lầu là cây cầu đá hình cánh cung, mô phỏng theo cây cầu Nôm cổ kính. Phía trước cầu là hai ngọn tháp Cửu Phẩm Liên Hoa bằng đồng, tạo nên một quần thể kiến trúc hài hòa và ấn tượng.
Lầu Quan Âm, tọa lạc giữa hồ nước, mang vẻ đẹp uy nghi, lộng lẫy tựa như một đóa sen.
Dù ở bất kỳ góc nhìn nào, Chùa Nôm cũng hiện lên như một bức tranh thủy mặc cổ kính, thanh bình.
Hệ thống tượng cổ bằng đất tại Chùa Nôm là điểm nhấn thu hút du khách. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử và thời gian, những pho tượng này dường như vẫn trường tồn, thách thức quy luật của tạo hóa. Chúng không chỉ được bài trí tại Tòa Tam Bảo mà còn hiện diện ở nhiều không gian khác trong chùa.
Hai bức tượng Hộ Pháp uy nghi, cao hơn 3 mét (tính cả bệ đỡ), nổi bật trong gian tiền đường.
Chùa Nôm nổi tiếng với 122 pho tượng đất nung cổ, được sắp đặt tinh tế trong các gian thờ, minh họa hành trình tu tập và giác ngộ của Đức Phật, với các hình tượng quen thuộc như Tam Thế, Tam Thánh, Phật Bà, Thập Bát La Hán. Chất liệu làm nên những tác phẩm nghệ thuật này bao gồm đất sét, vôi, mật ong, giấy bản, cùng nhiều lớp sơn phủ bảo vệ.
Dãy hành lang là nơi an vị của tượng Bát Bộ Kim Cương, Tứ Vị Bồ Tát, Thập Bát La Hán… Mỗi pho tượng mang một dáng vẻ, biểu cảm và kích cỡ riêng biệt, từ những tượng lớn ngang người thật đến những tượng nhỏ chỉ bằng nắm tay. Theo các văn bia cổ tại chùa, Chùa Nôm được xây dựng lại vào năm 1680 và trải qua nhiều lần trùng tu sau đó, tuy nhiên, lai lịch chính xác của các pho tượng và niên đại ra đời của chùa vẫn còn là một ẩn số lịch sử.
Một trong những pho tượng thuộc nhóm Bát Bộ Kim Cương được đặt tại nhà hành lang. Chùa Nôm từng chứng kiến ba trận lụt lịch sử vào các năm 1945, 1971, 1986, với nước dâng cao ngập tới nóc, gây sạt lở tường và tốc mái. Tuy nhiên, các pho tượng đất vẫn an toàn, và sau khi lớp bùn đất được làm sạch, lớp sơn phủ bên ngoài lại sáng bóng như xưa.
Pho tượng Tuyết Sơn miêu tả giai đoạn tu khổ hạnh của Đức Thích Ca Mâu Ni trước khi đắc đạo. Sự tinh xảo trong nghệ thuật tạo hình của người xưa được thể hiện qua từng đường gân nổi trên tay, chân, gương mặt và cả những nếp gấp trên trang phục. Niên đại của các pho tượng tại Chùa Nôm vẫn là chủ đề gây tranh cãi. Một số nhà khoa học cho rằng phong cách điêu khắc thuộc về thế kỷ X-XIII, trong khi các nhà nghiên cứu khác lại nhận định đây là điển hình của nghệ thuật thế kỷ XVIII.
Các pho tượng tại chùa được đánh giá cao về tính dân dã, thuần Việt và thoát tục. Chùa Nôm được công nhận là nơi sở hữu số lượng tượng đất cổ nhiều nhất Việt Nam. Các ngôi chùa khác cũng có tượng đất nhưng với số lượng hạn chế hơn bao gồm Chùa Dâu (Bắc Ninh), Chùa Đất Sét (Sóc Trăng) và Chùa Mía (Hà Nội).
Những pho tượng nhỏ dưới chân một vị La Hán cũng được điêu khắc tỉ mỉ. Theo Đại đức Thích Đồng Huệ, trụ trì chùa, các pho tượng đã được người dân trong làng đóng góp trùng tu và sơn mới vào năm 1997.
Khu vực sân trong chùa là nơi bố trí các hang động đá và vách đá nhân tạo, đối diện với gian thờ Mẫu.
Bên trong các hang động nhân tạo là những pho tượng nhỏ đắp bằng đất, đây cũng là khu vực tập trung nhiều tượng nhỏ nhất trong chùa.
Bên trong nhà Tăng đường (nhà Tổ) hiện đặt pho tượng sáp với kích thước thật của Hòa thượng Thích Thanh Tứ, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Một phiên bản tượng sáp khác của Ngài hiện được lưu giữ tại Chùa Quán Sứ, Hà Nội.
Cây cầu đá 9 nhịp với kiến trúc đầu rồng cổ kính, bắc qua sông Nguyệt Đức, là lối dẫn vào Chùa Nôm. Cây cầu này đã tồn tại hơn 200 năm và là cây cầu đá duy nhất còn lại bắc ngang sông ở tỉnh Hưng Yên.
Cây cầu đá 9 nhịp với kiến trúc đầu rồng cổ kính, bắc qua sông Nguyệt Đức, là lối dẫn vào Chùa Nôm. Cây cầu này đã tồn tại hơn 200 năm và là cây cầu đá duy nhất còn lại bắc ngang sông ở tỉnh Hưng Yên.
Không chỉ nổi bật với hệ thống tượng cổ, Chùa Nôm còn chinh phục du khách bởi vẻ đẹp rêu phong, cổ kính của từng công trình kiến trúc. Các họa tiết trang trí tinh xảo, thể hiện tài hoa và tâm huyết của các nghệ nhân dân gian xưa.
Những pho tượng Phật cổ độc đáo, quý hiếm tại Chùa Nôm là một điểm đến không thể bỏ qua cho những ai yêu thích giá trị văn hóa và lịch sử.
Khám phá thêm về sự kỳ diệu và ý nghĩa sâu sắc của Phật giáo qua những bài viết tại chuyên mục Đạo phật.
