Trong dòng chảy cuộc đời, Phật giáo lý giải mọi sự gặp gỡ và kết nối đều có nguồn gốc từ những sợi dây duyên phận tiền định, tạo nên những mối quan hệ tương tác ý nghĩa. Ngay cả những biểu tượng trang phục của bậc tu hành cũng hàm chứa triết lý sâu xa về sự gieo trồng phước báu, mời bạn khám phá thêm tại Chia sẻ Đạo Phật.
Theo giáo lý nhà Phật, mọi chúng sinh khi sinh ra đời đều có những mối duyên tiền định. Chính những duyên này đã gắn kết chúng ta lại với nhau, tạo nên sự gặp gỡ và tương tác trong cuộc sống, được gọi là “hợp duyên”.
Đức Phật Thích Ca sau khi thành đạo, mỗi sáng Ngài đều dùng thiên nhãn để quán sát xem nơi nào, người nào có duyên với Ngài. Sau đó, Ngài mới đến đó vừa để khất thực, vừa để giáo hóa, độ trì cho họ. Điều này được gọi là “Phật hóa hữu duyên nhân”, nghĩa là Đức Phật tùy duyên mà độ hóa những người có nhân duyên với Ngài.
Quý vị có thể thấy, y phục của các vị Tỳ kheo, Tỳ kheo ni được cắt may từ nhiều mảnh vải vụn ghép lại, có hình dáng tựa như những thửa ruộng ngoài đồng, với các bờ chia cắt. Nguyên nhân của cách may y này xuất phát từ việc Đức Phật quan sát người nông dân Ấn Độ xưa kia làm ruộng, họ cũng chia đất thành từng thửa có bờ bao. Từ đó, Ngài chế tác y cho các vị Tỳ kheo, Tỳ kheo ni được kết hợp từ nhiều mảnh vải có kích thước dài ngắn khác nhau, tượng trưng cho những thửa ruộng. Loại y này được gọi là “phúc điền y”, nghĩa là áo ruộng phước.
Ảnh minh họa.
Sở dĩ gọi là “áo ruộng phước” là bởi vì khi các vị Tỳ kheo khoác lên mình chiếc y này đi khất thực, người Phật tử (dù đã quy y hay chưa) đến sớt bát cúng dường chính là đang gieo duyên với các vị ấy. Hành động này tựa như việc gieo những hạt giống tốt vào mảnh ruộng phước của người thí chủ.
Ngày nay, việc chư Tăng Ni đi khất thực không còn phổ biến như xưa, phần lớn các vị an trú tại tự viện. Do đó, khi quý Phật tử đến chùa cúng dường Tam Bảo, đó chính là hành động gieo duyên với Tam Bảo. Nhờ duyên lành này, quý vị mới có cơ hội tiếp cận và tìm hiểu Phật pháp, lắng nghe lời nhắc nhở tu hành từ chư Tăng Ni.
Trong mối quan hệ này, hành động cúng dường của Phật tử được xem là “gieo duyên”, còn việc Tăng Ni thọ nhận sự cúng dường đó lại mang ý nghĩa “kết duyên”, hay nói một cách bình dân là “nhận nợ”.
Phật tử gieo duyên với ai thì người nhận duyên đó sẽ mang một “món nợ” ân tình với quý vị. Đây chính là nguồn gốc của khái niệm “duyên nợ” trong đời sống.
Khi nhận sự cúng dường, chư Tăng Ni không nên nghĩ rằng mình có quyền tùy ý sử dụng mà không có bất kỳ ràng buộc nào. Việc nhận cúng dường đồng nghĩa với việc mang một món nợ cần phải trả.
Do đó, những ai nhận được nhiều sự cúng dường không nên tự mãn cho rằng đó là do phước đức hay tài trí của bản thân. Thay vào đó, cần ý thức rằng mình đang mang nhiều nợ và phải có trách nhiệm trả nợ. Món nợ này sẽ được trả bằng cách chư Tăng Ni nỗ lực tu hành tinh tấn, trau dồi tài đức để có đủ khả năng giáo hóa, hướng dẫn Phật tử cùng tu tập, mang lại lợi ích cho cả hai.
Tương tự như trong thế gian, một người học hành giỏi giang nhưng hoàn cảnh khó khăn, phải vay mượn để theo đuổi con đường học vấn. Khi thành tài, nếu chưa có khả năng hoàn trả bằng tiền bạc, họ có thể trả nợ bằng cách truyền dạy kiến thức cho con cháu của người đã giúp đỡ mình. Đây cũng là một hình thức trả nợ.
Cũng vậy, chư Tăng Ni tu hành tinh tấn trong đời này, và nỗ lực hơn nữa trong các đời sau, để khi gặp lại Phật tử đã cúng dường, các vị có thể giảng dạy, chỉ bảo cho họ biết cách tu hành. Đó chính là cách trả nợ trong đạo.
Bản thân tôi, khi đến đây giảng dạy Phật pháp cho quý vị, cũng là do trong quá khứ quý vị đã từng gieo duyên với tôi. Đây là cách tôi trả nợ những Phật tử có duyên với mình.
Tuy nhiên, “duyên nợ” trong thế gian và trong đạo có sự khác biệt.
Trong thế gian, ví dụ như mối quan hệ vợ chồng, ban đầu có thể rất yêu thương nhau, nhưng về sau do tâm ý không hợp, dẫn đến cãi vã, sinh ra nhiều chuyện buồn vui. Dù vậy, họ vẫn khó lòng dứt bỏ, và thường nói là do “mắc nợ trả chưa hết”.
Còn “duyên nợ” trong đạo lại mang ý nghĩa cao thượng hơn. Người gieo duyên và người nhận nợ đều phải nỗ lực tu tập, cố gắng mang chánh pháp chỉ dạy cho đời này và nhiều đời sau được lợi lạc. Điều này khác với người thế gian, đôi khi phải chịu đựng để trả nợ lẫn nhau.
Do đó, giáo hóa người khác chính là cách trả nợ trong đạo, một cách thức cao thượng và tốt đẹp hơn nhiều so với cách trả nợ thông thường trong thế gian.
Khi hiểu rõ về “duyên nợ” trong đạo, chúng ta sẽ nhận ra rằng ai thọ nhận nhiều sự cúng dường thì mang nhiều nợ, chứ không nên lấy đó làm thước đo phước đức. Chính vì nhận thức được món nợ lớn, người nhận cần nỗ lực tu hành để có đủ khả năng đền trả lại cho người đã cúng dường, bằng cách giáo hóa và hướng dẫn họ tu tập.
Vì vậy, làm thầy giáo hóa chúng sanh là cách trả nợ cao thượng nhất. Tuy nhiên, cần nhớ rằng đó vẫn chỉ là trả nợ, không có gì đáng để kiêu hãnh.
Việc cúng dường Tam Bảo là để “gieo duyên”, và khi gieo duyên, chúng ta không cần phải khấn vái điều gì.
Tâm niệm chân chánh khi cúng dường Tam Bảo là cầu nguyện cho Tam Bảo thường còn, để chúng con có nơi nương tựa tu hành. Đây mới là tâm niệm đúng đắn, phù hợp với đạo lý.
Việc cúng dường để xin Phật ban cho điều này, điều kia là không đúng. Đức Phật đã từng dạy: “Ta không có quyền ban phước hay giáng họa cho ai”. Phật chỉ là một vị Đạo sư, người thầy dẫn đường, chỉ cho chúng sanh con đường tránh khỏi khổ đau và đi trên con đường lành. Đó là bổn phận của một bậc Đạo sư.
Nếu Đức Phật có quyền ban phước giáng họa, Ngài đã không cần dạy chúng ta tu tập và thực hành theo đạo lý nhân quả.
Đạo lý nhân quả dạy rằng, gieo nhân lành sẽ gặt quả lành, gieo nhân ác sẽ chịu quả ác. Mọi sự lành dữ, khổ vui đều xuất phát từ nhân mà chúng ta đã gieo, chứ không phải do Phật ban tặng.
Trích trong: Nghiệp Duyên.
Để hiểu sâu hơn về ý nghĩa và cách vun bồi chữ Duyên trong cuộc sống, mời bạn khám phá thêm các bài viết chi tiết trong chuyên mục Đạo phật.
