Trong khung cảnh thiêng liêng, Đức Phật đã giáng trần, đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên mới, nơi con đường giác ngộ được soi rọi. Bối cảnh lịch sử và phong tục cổ xưa đã bao bọc lấy sự kiện trọng đại này, từ quê hương Sakya đến cuộc hành trình của Hoàng hậu Maya. Khám phá hành trình khai sáng này cùng Chiasedaophat.
NƠI ĐỨC PHẬT ĐẢN SANH
Quê hương của Đức Phật là xứ sở của bộ tộc Sakya, với thủ đô Kapilavatthu. Vùng lãnh thổ này ngày nay nằm ở khu vực biên giới giữa Ấn Độ và Nepal. Theo phong tục thời bấy giờ, phụ nữ mang thai con đầu lòng sẽ trở về quê ngoại để sinh nở. Hoàng hậu Maya đã tuân theo lệ này. Theo ghi chép trong tác phẩm “Đức Phật lịch sử”, khi đến kỳ sinh nở, Hoàng hậu đã rời Kapilavastu để đến Devadaha, quê ngoại của mình. Tuy nhiên, cuộc hành trình bằng xe ngựa hoặc xe bò đã khiến bà lâm bồn trước khi tới nơi.
Gần làng Lumbini (nay là Rumindai), trong khung cảnh không có nhà cửa hay thầy thuốc hộ sản, Hoàng hậu Maya đã tựa vào một cây Vô Ưu để sinh Thái tử. Theo “Lược sử Phật giáo Ấn Độ”, Đức Phật ra đời vào ngày mùng 8 tháng 4 năm 624 trước Công nguyên. Một số quốc gia như Sri Lanka, Myanmar, Thái Lan thường sử dụng năm Đức Phật nhập Niết bàn (năm 544 TCN) làm mốc để kỷ niệm. Hội Phật giáo thế giới năm 1952 đã thống nhất lấy năm này làm “Phật lịch”, suy ra Đức Phật sinh năm 624 TCN.
Năm 1896, các nhà khảo cổ đã khai quật khu vực Lumbini và phát hiện một thạch trụ cao 6,5m. Thạch trụ này do Hoàng đế Asoka dựng vào năm 245 TCN, ghi lại rằng: “Hai mươi lăm năm sau khi lên ngôi, quốc vương Devànampiya Piyadasi (Thiên Ái Thiện Kiến) đã đến đây chiêm bái, vì Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, bậc hiền nhân của bộ tộc Thích Ca, đã Đản sanh tại đây. Nhà vua đã cho khắc tượng đá và dựng thạch trụ này. Ngài đã miễn thuế đất tại làng Lumbini và giảm thuế hoa lợi từ 1/4 xuống còn 1/8 theo lệ thường.”
Cho đến nay, những di tích gắn liền với cuộc đời Đức Phật từ thuở Đản sanh vẫn đang được các nhà khoa học nghiên cứu và bảo tồn. Sự tồn tại của những di tích này khẳng định Đức Phật là một nhân vật lịch sử bằng xương bằng thịt, chứ không phải là một nhân vật hư cấu hay truyền thuyết.
Là một bậc Thầy của trời người, từ khi mới sinh ra, Đức Phật đã có những điểm khác biệt với bao đứa trẻ khác. Đó chính là hình ảnh hài nhi khi vừa sinh ra đã đi bảy bước trên bảy đóa sen.
Ý NGHĨA HÌNH ẢNH ĐI BẢY BƯỚC TRÊN BẢY ĐOÁ HOA SEN
Ý NGHĨA 7 ĐOÁ HOA SEN
Hoa sen là biểu tượng cao quý của Phật giáo, tượng trưng cho sự tinh khiết và vẻ đẹp thanh cao. Đức Phật đã tán dương năm đặc tính của hoa sen, như được mô tả trong Kinh Pháp Hoa: hoa nở và có quả đồng thời (nhân quả tương tức); mọc lên từ bùn lầy nhưng vẫn giữ được sự trong sạch, thơm ngát; đài hoa tách biệt với lá (tính độc lập); ong bướm không bu đậu (sự thanh tịnh); và không bị sử dụng làm vật trang điểm (sự khiêm nhường).
Năm đặc tính này làm cho hoa sen trở nên đặc biệt hơn các loài hoa khác. Truyền thuyết kể rằng Đức Phật khi mới sinh đã bước đi trên bảy đóa sen. Điều này mang một ý nghĩa sâu sắc, liên quan đến chuỗi nhân quả và sự giác ngộ.
Theo Kinh Trường A Hàm, khi Đức Phật bước đến đóa sen thứ bảy, Ngài đã dừng lại và tuyên bố: “Trên trời dưới đất, chỉ có Ta là tôn quý. Tất cả chúng sinh đều có Phật tính.”
Mỗi đóa sen tượng trưng cho một vị Phật đã xuất hiện trước đó. Đức Phật Thích Ca Mâu Ni là vị Phật thứ bảy trong chuỗi này. Kinh Sơ Đại Bổn Duyên (trong Trường Bộ Kinh) liệt kê bảy vị Phật đã giáo hóa chúng sinh trong thế giới Ta bà: ba vị Phật của kiếp quá khứ (Trang Nghiêm kiếp) là Tỳ Bà Thi, Thi Khí, Tỳ Xá Bà; và bốn vị Phật của kiếp hiện tại (Hiền kiếp) là Câu Lưu Tôn, Câu Na Hàm, Ca Diếp, và Thích Ca Mâu Ni.
Việc Đức Phật dừng lại ở đóa sen thứ bảy và đọc bài kệ khẳng định Ngài chính là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, vị Phật thứ bảy giáng trần để giáo hóa chúng sinh trong cõi Ta bà này. Đây là ý nghĩa cốt lõi của hình ảnh bảy đóa hoa sen xuất hiện cùng Đức Phật khi Ngài Đản sanh.
Ý NGHĨA 7 BƯỚC ĐI CỦA ĐỨC PHẬT
Cử chỉ Đức Phật vừa giáng sinh đã đi bảy bước, sau đó chỉ tay lên trời, chỉ tay xuống đất và đọc bài kệ “Thiên thượng thiên hạ – Duy Ngã độc tôn, Nhứt thiết chúng sinh – Giai hữu Phật tính” mang ý nghĩa giáo lý sâu sắc. Đây là biểu hiện của một bậc Giác Ngộ, khác biệt với người thường.
Sự xuất hiện của một vị Phật là kết quả của quá trình tu tập kéo dài nhiều kiếp, từ một phàm phu trở thành bậc Chính Đẳng Chính Giác. Bảy bước chân của Ngài khi mới sinh là dấu hiệu của một vị Bồ tát tái sinh, thể hiện việc đã đắc được bảy đạo Bồ đề. Kinh Ưu Bà Di Tịnh Hạnh Pháp Môn giải thích ý nghĩa của từng bước chân như sau:
Bước đi thứ nhất: Hướng về phương Đông.
Bước này tượng trưng cho việc làm người dẫn đường cho chúng sinh. Phương Đông, nơi mặt trời mọc, biểu thị cho trí tuệ. Đức Phật đến thế gian để chỉ dạy chúng sinh khai mở tri kiến Phật vốn có, giúp họ ngộ nhập chân lý.
Bước đi thứ hai: Hướng về phương Nam.
Bước này biểu thị cho việc gieo trồng phước lành cho chúng sinh. Đức Phật, với hạnh nhẫn nhục và bố thí Ba-la-mật đã tu tập qua vô số kiếp, nhận ra rằng trí tuệ cần đi đôi với phước đức để đạt được giải thoát. Ngài trở thành “ruộng phước điền” để chúng sinh nương vào đó mà gieo trồng công đức.
Bước đi thứ ba: Hướng về phương Tây.
Bước này cho thấy đời này của Bồ tát đã viên mãn, đây là thân cuối cùng. Phương Tây thường gợi lên hình ảnh sự yên nghỉ. Thân Phật sẽ nhập Niết bàn khi Phật pháp được truyền thừa, nhưng trí tuệ và phước đức của Ngài vẫn còn hiển hiện để chúng sinh chiêm bái và gieo trồng phước báu.
Bước đi thứ tư: Hướng về phương Bắc.
Bước này khẳng định Bồ tát đã đắc Vô thượng Bồ đề cho tất cả chúng sinh. Với trí tuệ siêu việt, Ngài nhận ra tâm Phật và tâm chúng sinh vốn không khác biệt. Tuy nhiên, để đạt được giải thoát, chúng sinh cần vượt qua tâm ích kỷ, hẹp hòi và thực hành Lục Độ Ba-la-mật. Đức Phật tu tập đến quả vị Vô Thượng Bồ đề để chúng sinh noi theo gương Ngài.
Bước đi thứ năm: Hướng về phương Dưới.
Bước này thể hiện ý chí phá tan “binh ma” để chúng lui bước. Phương dưới tượng trưng cho những nơi u tối, phiền não chướng và sở tri chướng, cũng như những cám dỗ ngoại ma bên ngoài. Đức Phật nguyện tu hành để hàng phục những ma chướng này, giúp chúng sinh thoát khỏi vòng sinh tử luân hồi. Đây là quá trình Bồ tát tu tập xả bỏ chấp trước để thành tựu “Tứ vô lượng tâm” (từ, bi, hỷ, xả).
Bước đi thứ sáu: Hướng về phương Trên.
Bước này biểu thị cho việc làm chỗ quy y cho trời và người. Đức Phật nhận thấy chúng sinh cần một điểm tựa vững chắc trên lộ trình giải thoát. Với lòng từ bi vô lượng, Ngài trở thành nơi nương tựa, tiếp thêm sức mạnh và nghị lực, dẫn dắt chúng sinh trên con đường tìm cầu Phật đạo.
Bước đi thứ bảy: Rống tiếng Sư tử.
Bước này khẳng định Ngài là bậc tối thượng, tối tôn trong trời và người, không ai sánh bằng. Câu kệ “Thiên thượng thiên hạ – Duy Ngã độc tôn, Nhứt thiết chúng sinh – Giai hữu Phật tính” nhấn mạnh rằng bản tâm thanh tịnh, viên ngọc Phật tánh, là điều duy nhất đáng tôn kính và có mặt trong mỗi chúng sinh. Chỉ có thể thể chân thật này mới mang lại an lạc và giải thoát cứu cánh.
Qua đó, hình ảnh Đức Phật Đản sanh và đi bảy bước trên bảy đóa sen thể hiện sự xuất hiện của Ngài với tâm và trí tuệ thanh tịnh, với mục đích giáo hóa chúng sinh, làm nơi nương tựa và dẫn dắt chúng sinh thoát khỏi biển luân hồi, đạt đến cứu cánh giải thoát.
KẾT LUẬN
Hơn 25 thế kỷ trước, nhân gian đã hân hoan chào đón Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, vị Thái tử với hạnh nguyện lợi tha vì chúng sinh mà hóa độ. Ngài là người khai sáng Đạo Phật, một vị Bồ tát giáng trần. Hình ảnh Ngài vừa sinh ra đã đi bảy bước trên bảy đóa sen mang ý nghĩa sâu sắc.
Bảy đóa sen tượng trưng cho bảy vị Phật đã xuất hiện trước đó, và Ngài là vị Phật thứ bảy. Bảy bước chân và bài kệ “Thiên thượng thiên hạ – Duy Ngã độc tôn, Nhứt thiết chúng sinh – Giai hữu Phật tính” khẳng định Ngài là bậc Bồ tát đã đắc đạo, thị hiện nơi nhân gian để giáo hóa, làm ruộng phước điền và là nơi nương tựa cho chúng sinh trên con đường giải thoát. Với lòng từ bi vô thượng, Đức Phật đã giáng trần để thực hiện hạnh nguyện cao cả của mình. Hàng năm, Lễ Phật Đản được tổ chức tại các chùa để tưởng nhớ đến Người cha hiền đã mang chánh pháp đến nhân gian, độ hóa chúng sinh.
Chú thích và tài liệu tham khảo:
[1] Phiên âm là Ca-tỳ-la-vệ
[2] H.W.Schumann – Trần Phương Lan (dịch), Đức Phật lịch sử, Nxb.. Thành phố Hồ Chí Minh, 2000, tr.34-35
[3] Viên Trí, Ấn Độ Phật giáo sử luận, Nxb. Phương Đông, 2014, tr.56
[4] H.W.Schumann – Trần Phương Lan (dịch), Sđd, tr.40-41
[5] Một thị trấn lớn thuộc bộ tộc Sakya
[6] Phiên âm là Lâm-tỳ-ni
[7] HT. Thích Hạnh Kiểm, Lược sử Phật giáo Ấn Độ, Nxb. Tôn giáo, 2014, tr.32
[8] HT. Thích Hạnh Kiểm, Sđd, tr.33
[9] W.Schumann – Trần Phương Lan (dịch), Sđd, tr.40-41
[10] HT. Thích Trí Tịnh (dịch), Kinh Diệu Pháp Liên Hoa, Nxb.. Tôn giáo, 2005, tr.93
[11] Kinh Trường A Hàm, Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam, 1991, tập 1, tr.13-84
[12] Sđd, tr.68
[13] HT. Thích Trí Tịnh, Sđd, tr.66
[14] Ns. Diệu Châu, Kinh Ưu Bà Di Tịnh Hạnh Pháp Môn, 2009, tr.68, PDF
[15] Sđd, tr.68
[16] Sđd, tr.68
[17] Sđd, tr.68
[18] Ns. Diệu Châu, Kinh Ưu Bà Di Tịnh Hạnh Pháp Môn, 2009, tr.68, PDF
[19] Sđd, tr.68.
Còn rất nhiều điều thú vị và ý nghĩa sâu sắc về cuộc đời Đức Phật đang chờ bạn khám phá trong chuyên mục Đạo phật.
