Đức Phật đã dạy về sự hiếm hoi của thân người, là nền tảng cho mọi trải nghiệm sống và là phương tiện duy nhất có khả năng dẫn đến giác ngộ. Vậy làm thế nào để chúng ta trân quý và tận dụng món quà vô giá này? Khám phá sâu hơn về giá trị của thân người và con đường dẫn đến giải thoát tại chiasedaophat.com.
Vì sao Đức Phật dạy thân người là quý giá và khó được?
Thân thể là nền tảng cho mọi trải nghiệm sống, và trong vô vàn loài chúng sinh, thân người được xem là quý giá nhất.
Thân thể là phương tiện để chúng ta hiện hữu và trải nghiệm cuộc sống. Sự tốt đẹp của cuộc sống này phụ thuộc rất nhiều vào tấm thân tứ đại mà chúng ta đang sở hữu. Trong thế giới chúng sinh bao la, thân người nổi bật lên như một món quà vô cùng quý giá.
Sự quý giá của thân người nằm ở khả năng thực hiện những hành động thiện lương và có ích. Nhờ có thân, chúng ta có thể dùng lời nói và suy nghĩ để làm tròn bổn phận, đóng góp cho đời. Thân thể là biểu hiện cho những hành động tích cực hay tiêu cực trong cuộc sống hàng ngày. Một người có trí tuệ sẽ nhận thức sâu sắc rằng việc có được thân người là vô cùng hiếm hoi. Chính vì lẽ đó, Đức Phật đã dạy: “Thân người khó được, Chánh pháp khó gặp”.
Mỗi chúng sinh đều có thân để tồn tại. Tuy nhiên, chỉ có thân người mới có khả năng tu tập để đạt đến giác ngộ và thành Phật. Các loài chúng sinh khác, nếu muốn thành Phật, sẽ phải trải qua vô số kiếp luân hồi. Chính Đức Phật Thích Ca Mâu Ni cũng đã mang thân người trong kiếp này để hoàn thành sự nghiệp giác ngộ.
Về bản chất, thân người của chúng ta và thân người của Đức Phật không khác biệt. Sự khác biệt lớn nhất nằm ở phước đức tích lũy qua nhiều đời. Có những người sinh ra với thân hình khỏe mạnh, xinh đẹp, trí tuệ minh mẫn, trong khi người khác lại mang thân hình yếu đuối, bệnh tật hoặc kém thông minh. Những khác biệt này là kết quả của những nghiệp nhân thiện và bất thiện mà chúng ta đã gieo trồng trong vô lượng kiếp quá khứ.
Đức Phật đã trải qua vô số kiếp tu hành, và trong kiếp này, Ngài đã học, hiểu và thành đạo. Việc thành đạo là sự vượt thoát mọi chướng ngại của thân để đạt đến sự an lạc tuyệt đối, và chính Ngài đã mang lại những điều tốt đẹp cho cuộc đời. Nếu chúng ta tin tưởng và noi theo Phật, chúng ta cũng có khả năng đóng góp những điều tốt đẹp cho thế gian. Lấy lời Phật dạy làm kim chỉ nam, nguyện không gây tổn hại cho bất kỳ ai, chúng ta có thể phát nguyện thực hành bài kệ:
“Không làm các điều ác
Nguyện làm các điều lành
Giữ tâm ý thanh tịnh
Đây là lời chư Phật dạy”
(Pháp cú 183)
“Không làm các điều ác” bao gồm việc từ bỏ các hành động như sát hại, trộm cắp, tà hạnh, nói dối, say sưa, thô lỗ, ác khẩu, nói lời thêu dệt, tham lam, sân hận, tà kiến.
“Nguyện làm các điều lành” là thực hành những việc như phóng sanh, bố thí, giúp đỡ người khó khăn, hiếu thảo với cha mẹ, làm các việc lợi ích cho cộng đồng, tự mình và khuyến khích người khác sống thiện lành, góp phần giảm bớt khổ đau trong xã hội.
“Giữ tâm ý thanh tịnh” là luôn hướng tâm đến những điều tốt đẹp, nuôi dưỡng tâm từ bi, trí tuệ.
Thân thể là kết quả của ý nghiệp, và chúng ta có thể cải thiện nó qua việc tu tập.
Việc được sinh làm người là vô cùng khó khăn, bởi lẽ cần hội đủ rất nhiều duyên lành. Đức Phật đã dùng một ví dụ sinh động trong kinh Tương Ưng Bộ để minh họa: “Ví như, này các Tỳ-kheo, có người thả một khúc gỗ có một lỗ thủng vào đại dương bao la. Dưới đáy biển có một con rùa mù, mỗi năm mới nổi lên mặt nước một lần. Các vị nghĩ sao? Này các Tỳ-kheo, con rùa mù ấy, sau mỗi trăm năm nổi lên một lần, có thể đưa đầu vào lỗ thủng của khúc gỗ hay không?”
“Bạch Đức Thế Tôn, có thể, nhưng sau một thời gian rất dài.”
“Ta tuyên bố rằng còn nhanh hơn, này các Tỳ-kheo, là con rùa mù ấy, mỗi năm nổi lên một lần, có thể đưa đầu vào khúc gỗ có lỗ thủng ấy. Còn nhanh hơn là người ngu, khi đã rơi vào cõi dữ, để được làm người trở lại. Vì sao? Vì ở đó không có thực hành chánh pháp, không có nghiệp lành, không có phước nghiệp. Ở đó, này các Tỳ-kheo, chỉ có ăn thịt lẫn nhau, và kẻ yếu bị ăn thịt.”
Thân thể chúng ta là sự phản ánh của ý nghiệp. Ý nghĩ thiện lành sẽ kiến tạo nên thân tướng tốt đẹp, và ngược lại. Dù cho hiện tại thân tướng có ra sao, người con Phật chân chính luôn hoan hỷ chấp nhận và nỗ lực tu tập, gieo trồng phước điền. Qua thời gian, sự tu tập sẽ giúp cải thiện và tô bồi những điều tốt đẹp, khiến thân tướng cũng dần thay đổi theo hướng tích cực, hướng đến sự giác ngộ.
Do đó, chúng ta cần ý thức sâu sắc về giá trị của thân người này. Hãy biết cách chăm sóc, gìn giữ sức khỏe qua chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục đều đặn và bảo vệ cơ thể. Thân thể này mong manh và vô thường, có thể tan rã bất cứ lúc nào. Hãy trân quý từng khoảnh khắc được sống và tu tập.
Ý nghiệp quyết định thân tướng, và chúng ta có thể thay đổi bằng cách tu tập.
Vì sao Chánh pháp khó nghe?
Việc có được thân người đã khó, nhưng được gặp gỡ và nghe Chánh pháp lại càng là một phước duyên lớn lao. Tuy nhiên, Đức Phật cũng dạy rằng Chánh pháp rất khó nghe. Lý do là vì:
Phật pháp nói lên lẽ thật, những lời dạy chân lý, nhưng những lời dạy này đôi khi đi ngược lại với bản ngã, lòng tham lam và ích kỷ cố hữu của con người. Do đó, chúng ta khó lòng đón nhận và thấu hiểu một cách trọn vẹn.
Nhiều người trong đời không hề biết đến sự tồn tại của Phật pháp, hoặc có nghe nhưng lại không hiểu được ý nghĩa sâu xa. Chính vì lẽ đó, Phật pháp được xem là khó nghe.
Khi đã may mắn gặp được Chánh pháp, chúng ta cần nỗ lực học hỏi, quán chiếu và chiêm nghiệm. Quan trọng hơn cả là biết cách áp dụng những lời dạy này vào đời sống hàng ngày. Đó chính là con đường tu tập.
Theo lời Phật dạy, chúng ta cần thực hành “văn, tư, tu”. “Văn” là lắng nghe lời dạy của Phật. Sau đó, chúng ta suy ngẫm, quán chiếu (“tư”) để phân biệt rõ ràng lẽ thật và giả dối. Cuối cùng là thực hành (“tu”) bằng cách buông bỏ những tâm niệm xấu ác và sửa đổi những hành vi sai trái gây tổn hại cho mình và người.
Khi nhận ra giá trị của sự nương tựa lẫn nhau để duy trì sự sống, chúng ta cần có trách nhiệm yêu thương, đùm bọc và giúp đỡ người khác bằng tình người.
Việc tu tập theo đạo Phật không đòi hỏi chúng ta phải tin ngay lập tức khi nghe pháp. Thay vào đó, chúng ta cần suy ngẫm, quán chiếu, và chỉ khi nhận ra sự thật, chúng ta mới tin và thực hành. Đây là niềm tin chân chính, phát sinh từ trí tuệ.
Phật pháp mang đến những lời dạy chân lý, đòi hỏi sự chiêm nghiệm và thực hành.
Phật pháp khó nghe bởi nó đi ngược lại với những ham muốn của bản thân. Chúng ta có xu hướng tham lam, nhưng Phật pháp dạy chúng ta giảm bớt tham ái và hướng đến sự bố thí, giúp đỡ người khác. Đối với những ai chưa tin sâu vào nhân quả và Tam Bảo, việc nghe và thực hành Phật pháp có thể gặp nhiều trở ngại. Tuy nhiên, khi đã tin, chúng ta sẽ nỗ lực dứt ác, làm lành để chuyển hóa khổ đau thành an lạc.
Khi nghe pháp hoặc đọc kinh, chúng ta cần suy gẫm, quán chiếu và ứng dụng vào đời sống. Dù ban đầu có thể thấy khó khăn, nhưng khi trí tuệ phát sinh, chúng ta sẽ dần hoàn thiện chính mình. Ngay cả những Phật tử tại gia với nhiều ràng buộc, chỉ cần cố gắng làm một vài việc thiện mỗi ngày cũng đã là quý báu.
Lời Phật dạy về sự vô thường của thân, bệnh, già, chết khiến chúng ta nhận ra rằng cần phải chuẩn bị hành trang cho tương lai. Than trách hay mong cầu sự cứu rỗi từ bên ngoài là vô ích, bởi nghiệp báo là do chính chúng ta tạo ra.
Kinh điển dạy rằng: “Chỉ có ta tạo nghiệp, chỉ có ta chịu quả báo. Nghiệp thiện hay nghiệp bất thiện đều do ta quyết định”. Người Phật tử chân chính sẽ lựa chọn con đường thiện lành. Chúng ta tự tạo ra khổ đau cho chính mình, chứ không ai khác mang họa đến cho ta.
Phật đã chỉ rõ cuộc đời là vô thường, mạng sống của con người chỉ như hơi thở. Nhiều người vẫn đinh ninh rằng mình còn sống lâu dài, thậm chí tìm cầu trường sinh bất tử, nhưng ai rồi cũng sẽ phải đối mặt với cái chết. Hơi thở ra mà không vào là sự chấm dứt của thân mạng, đó là lẽ thật hiển nhiên mà ít ai chịu chấp nhận. Vì lẽ đó, Phật pháp được xem là khó nghe, vì nó đi ngược lại với suy nghĩ và ham muốn thông thường của con người.
Bây giờ, khi đã có duyên lành gặp được Chánh pháp, chúng ta hãy cố gắng lắng nghe những lời dạy chân thật này để phá trừ sự chấp trước vào thân và tâm. Khi nhận thức đúng đắn về thân và mạng sống, chúng ta sẽ giảm bớt những nhu cầu không cần thiết, từ đó dễ dàng buông xả phiền não và khổ đau.
Tự chịu trách nhiệm về nghiệp của mình là cốt lõi của con đường tu tập.
Nhận thức được thân người khó được và Chánh pháp khó nghe, chúng ta càng phải nỗ lực học hỏi và tu tập để sống tốt đẹp hơn mỗi ngày. Đó là cách chúng ta biết sử dụng thân người này để mang lại lợi ích cho bản thân và người khác. Nếu chỉ lo chạy theo những nhu cầu vật chất như ăn, ngủ, mặc, ở mà không chuẩn bị cho tương lai, chúng ta sẽ rất đáng tiếc khi đối diện với cái chết.
Giúp đỡ một đứa trẻ bị vấp ngã, an ủi một người già qua đường, hay chỉ đơn giản là nói những lời động viên, chia sẻ – tất cả những hành động nhỏ bé đó đều mang lại lợi ích và gieo trồng phước lành mà không tốn kém chi phí. Chúng ta có thể dùng thân mình để giúp đỡ người khác khi cần thiết, mà vẫn giữ được sự bình an và hạnh phúc.
Tóm lại, người Phật tử chân chính luôn lắng nghe lời Phật dạy, suy ngẫm và quán chiếu để thấu hiểu lẽ thật. Khi đó, việc tu sửa bản thân sẽ trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả. Chúng ta cũng cần vận dụng sự hiểu biết của mình để giúp đỡ người khác cùng tu tập, lan tỏa những điều tốt đẹp.
Đó là cách chúng ta ứng dụng lời Phật dạy vào đời sống, hoàn thành trách nhiệm đối với gia đình, xã hội và góp phần xây dựng một thế giới an lạc, hạnh phúc bằng tình yêu thương và trí tuệ.
Nhận thức sâu sắc về sự quý giá của thân người và tính khó gặp của Chánh pháp là bước đầu tiên trên con đường tu tập, nếu quý vị muốn khám phá thêm về những lời dạy sâu sắc này, xin mời tìm hiểu chi tiết hơn trong chuyên mục Đạo phật.
