Chuyển giao tâm thức và thực hành tâm linh trong khoảnh khắc cuối đời là một hành trình đầy ý nghĩa, đòi hỏi sự chuẩn bị và lòng từ bi. Hiểu rõ cách hỗ trợ người thân vượt qua giai đoạn này một cách bình an không chỉ giúp họ tìm thấy sự thanh thản mà còn mang lại niềm an ủi cho gia đình. Khám phá những phương pháp giúp người hấp hối đạt được sự an lạc nội tâm và chuẩn bị cho một hành trình chuyển kiếp thuận lợi tại Chiasedaophat.
Khi đối diện với sự ra đi của một người thân yêu, việc giữ cho họ tâm trí an lạc và thanh thản là vô cùng quan trọng. Thay vì làm họ thêm phiền muộn hay tức giận, hãy khuyến khích họ tập trung vào những điều tích cực, như hình ảnh các vị thánh, những lời dạy tâm linh, hoặc đơn giản là tìm kiếm sự bình yên nội tại. Đối với những người không theo tôn giáo nào, mục tiêu là giúp họ ra đi trong sự thanh thản.
Trong trường hợp người bệnh hôn mê, nếu họ là người tu tập, hãy nhắc nhở họ về phương pháp thực hành thường ngày, đặc biệt là trong khoảnh khắc cuối đời. Việc tụng niệm hoặc nhờ các tăng sĩ đến cầu nguyện có thể mang lại sự trợ giúp. Nếu không có sự hỗ trợ từ các bậc tu hành, người thân có thể cùng nhau tụng các thần chú, như “Om mani padme hum”, để dẫn dắt hương linh về cõi lành. Gia đình nên tiếp tục thực hành nghi thức tụng niệm cho đến ngày thứ 49 sau tang lễ để hỗ trợ quá trình tái sinh của người đã khuất.
Việc mai táng thi hài mang tính tùy duyên theo phong tục từng địa phương và không quá quan trọng sau khi thần thức đã rời bỏ thể xác. Một ví dụ về tập tục mai táng ở miền Nam Ấn Độ là chôn cất thi hài và trồng cây lên mộ. Phương pháp này không chỉ giúp giải quyết vấn đề ô nhiễm không khí do hỏa táng mà còn bảo vệ tài nguyên rừng, vốn là một giải pháp bền vững hơn so với việc đốt củi để hỏa táng, dù có thể không hiệu quả bằng phương pháp hỏa táng bằng điện hiện đại ở phương Tây.
Ảnh minh hoạ.
Để hỗ trợ tốt nhất cho người đang hấp hối hoặc vừa qua đời, điều cốt yếu là bạn cần khơi dậy lòng bi mẫn và tình yêu thương chân thành của chính mình. Sự ấm áp và lòng trắc ẩn vô điều kiện này sẽ tạo ra một bầu không khí tĩnh lặng, giúp người sắp lìa đời tập trung vào những suy tư tâm linh cao cả và con đường tu tập tương lai. Quan trọng hơn, đừng để họ cô đơn trong giờ phút cuối cùng. Cái chết là một sự thật hiển nhiên và thường gây ra nỗi sợ hãi tột cùng. Hãy ở bên cạnh họ, nắm lấy tay, nói lời an ủi hoặc nhìn vào mắt họ bằng sự cảm thông sâu sắc. Ngôn ngữ của cơ thể cũng mang sức mạnh của tình yêu thương; đừng ngần ngại thể hiện sự trìu mến, bất chấp những lo ngại về mùi cơ thể hay sự e dè, vì những cử chỉ ân cần đó sẽ mang lại sự an lạc lớn lao nhất cho họ vào cuối đời.
Ngay cả sau khi người đó đã trút hơi thở cuối cùng, hãy tiếp tục duy trì lòng bi mẫn vô bờ và cùng những người xung quanh tụng lớn danh hiệu chư Phật như Thích Ca Mâu Ni, A Di Đà, hoặc danh hiệu 35 vị Phật. Việc niệm Phật với lòng bi mẫn vô biên sẽ là hành trang quý báu, hỗ trợ người đã khuất trên con đường tái sinh.
Khi xem xét cách hỗ trợ người hấp hối, cần phân biệt rõ hai nhóm: những người có tín ngưỡng và những người không theo tôn giáo nào. Đối với Phật tử, việc tụng kinh và niệm Phật để tiếp dẫn và siêu độ là điều cần thiết. Với những người không theo tôn giáo, cách tốt nhất là khuyên họ hướng tâm đến những điều tốt đẹp và những người đáng kính trong cuộc sống. Trong khoảnh khắc bối rối và hoang mang khi cận kề cái chết, cảm giác bình an và hơi ấm từ tình người là vô cùng quý giá, mang lại lợi ích to lớn cho tâm thức của họ.
Để làm rõ hơn, đối với Phật tử, ta có thể gợi nhắc họ về những gì họ đã quy y và tu tập, về Bồ đề tâm, tâm tỉnh thức, tâm thanh tịnh và sự tập trung trong thiền định. Những điều này sẽ vô cùng hữu ích. Với những người không có đạo, ta có thể hướng dẫn họ suy nghĩ tích cực như: “Cầu mong cho mọi người được hạnh phúc, cầu mong cho mọi sinh linh được an vui, cầu nguyện cho mọi chúng sanh thoát khỏi khổ sầu”. Những ý niệm thiện lành hướng về người khác có tác động tích cực mạnh mẽ đến người hấp hối.
Đối với Phật tử khi đối diện với cái chết, việc nhớ về công hạnh của chư Phật, hình ảnh của một vị Phật nào đó, hoặc đặt một ảnh Phật trong phòng có thể giúp họ tái sinh vào cõi tịnh. Ngay sau khi người đó qua đời, điều cực kỳ quan trọng là không được di chuyển thi hài để tránh gián đoạn tiến trình chết, vốn chỉ kết thúc khi trạng thái trung ấm (Bardo) hoàn toàn thoát ly khỏi thể xác. Theo truyền thống Tây Tạng, người thân thường đợi ít nhất 48 giờ sau khi chết mới tiến hành các nghi thức tang lễ.
Khi đã xác định người bệnh sắp qua đời, việc đáp ứng những mong muốn cuối cùng của họ là rất quan trọng. Nếu họ biểu lộ sự tức giận, cần tìm cách xoa dịu để giữ cho họ trạng thái thanh thản. Tránh gây tiếng động lớn hoặc di chuyển liên tục xung quanh họ. Nếu người hấp hối quá quyến luyến người thân, việc hạn chế tiếp xúc với họ có thể giúp chấm dứt sự ràng buộc này. Nếu chắc chắn về sự ra đi sắp tới, hãy cố gắng đáp ứng những yêu cầu về thức ăn, đồ uống để họ được mãn nguyện, kể cả những món ăn thường kiêng cữ trong quá trình điều trị, nhưng tuyệt đối không cung cấp bất kỳ chất độc hại nào hoặc thức ăn có thể đe dọa tính mạng.
Nếu việc giảng giải giáo pháp cho người hấp hối khiến họ khó chịu, tốt nhất là dừng lại, tránh tạo ra ác cảm với Chánh pháp, điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến đời sau của họ. Tương tự, nếu không đáp ứng được những mong muốn về ăn uống, sự tức giận của họ có thể dẫn đến việc đọa vào cõi ngạ quỷ.
Với những người tin tưởng vào sự giúp đỡ và đã từng giúp đỡ người khác trong đời, hãy nhắc nhở họ về những việc tốt đẹp đã làm và chúc mừng họ. Điều này sẽ làm tâm họ vui vẻ và hỗ trợ việc tái sinh ở một nơi hạnh phúc. Việc hoàn thành mong muốn của người hấp hối giúp họ mãn nguyện, ngăn chặn sự tham ái, giận dữ, quyến luyến và các tà kiến khác, từ đó giúp họ tránh đọa vào cõi xấu và tái sinh vào cõi lành.
Đối với Phật tử và những người đã từng thực hành một pháp môn nào đó, việc được nhắc nhở về mười điều Phật dạy trước khi chết sẽ rất thuận lợi:
- Không nên tham đắm, chấp thủ vào dục vọng thế gian. Hãy cố gắng buông bỏ sự luyến ái với người thân, vì dù có gặp lại ở kiếp sau cũng sẽ chia ly. Trong khoảnh khắc hấp hối, ta phải để lại mọi thứ phía sau, bao gồm cả cơ thể, thức ăn, quần áo và nhà cửa, vì chúng cuối cùng đều sẽ bị từ bỏ.
- Khơi dậy lòng bi mẫn và tình thương yêu đối với tất cả chúng sanh.
- Đoạn tận mọi oán hận và thù hằn, nếu không, chúng sẽ gây hại cho kiếp sau.
- Đối với các giới pháp đã thọ trì, nếu có vi phạm, hãy cố gắng sám hối cho thanh tịnh trước khi chết.
- Phát tâm dõng mãnh sẽ thọ trì và giữ gìn giới pháp thanh tịnh trong đời vị lai.
- Cảm thấy hối tiếc về những ác nghiệp đã gây tạo cho người khác trong đời này và sám hối để dễ dàng tái sanh.
- Nhớ đến những công đức đã làm trong đời này, công đức của người khác, và phát tâm sẽ tiếp tục làm trong tương lai.
- Hãy nghĩ rằng đã đến lúc ra đi để đến đời sau, không có gì phải sợ hãi, vì đó là quy luật tự nhiên của sinh và tử.
- Quán thấy mọi sự vật, hiện tượng đều do nhân duyên sinh và cũng do nhân duyên hoại diệt.
- Quán thấy rằng mọi sự vật, hiện tượng đều vô ngã để vượt thoát khỏi sầu muộn và đạt được an lạc.
Cách tốt nhất để hỗ trợ người đang hấp hối là hành động và lời nói xuất phát từ lòng từ bi. Nếu có thể, hãy mời một vị Lạt ma đạo hạnh đến thực hiện pháp chuyển di tâm thức (Powa). Pháp này được xem là một phương pháp tu tập đặc biệt có giá trị và hiệu quả cao nhất để giúp người hấp hối. Quán tưởng hình ảnh Đức Phật trên đỉnh đầu người hấp hối, với những tia sáng chiếu rọi, làm thanh tịnh bản thể của họ, rồi quán thấy họ tan vào ánh sáng và hòa nhập vào ánh sáng của chư Phật. Sự thành công của pháp chuyển di tâm thức phụ thuộc vào sức định của người thực hiện. Pháp này không chỉ dành cho người sắp chết mà còn có thể giúp tịnh hóa và chữa lành bệnh cho người sống. Các vị Lạt ma thường sử dụng pháp này để cầu an, tăng thọ cho người già yếu. Một số vị thầy cho rằng nên thực hiện pháp chuyển di tâm thức vào khoảnh khắc giữa hơi thở vào và hơi thở ra. Nhiều người khác lại tin rằng nên trì tụng pháp này càng nhiều càng tốt sau khi người đó chết để hỗ trợ trạng thái trung ấm, giúp họ dễ dàng tái sinh.
Theo giáo nghĩa của Luật Tông, nên hỏa táng thi thể sớm nhất có thể sau khi chết. Tuy nhiên, theo Mật Tông, tốt nhất là không di dời thi thể sau khi chết trong vòng ba ngày.
Hỏi: Người sắp lâm chung thường trải qua đau đớn thể xác và nỗi sợ hãi cái chết. Phương pháp nào tốt nhất để giúp họ vượt qua những cảm xúc này?
Garje Khamtul Rinpoche: Ở phương Tây, người ta thường sử dụng thuốc phiện hoặc thuốc an thần để giảm đau thể xác và giúp người hấp hối ra đi thanh thản. Tuy nhiên, theo Phật giáo, con người cần chết trong trạng thái ý thức đầy đủ, có sự tự chủ và tỉnh táo càng nhiều càng tốt. Do đó, cần kiểm soát cơn đau để nó không che mờ ý thức của người sắp lâm chung, đây là yếu tố then chốt để giảm đau đớn thể xác.
Thứ hai, để giúp người sắp chết vượt qua nỗi sợ cái chết, trước hết, bạn cần giữ thái độ bình tĩnh và tự mình vượt qua nỗi sợ đó. Khi giúp đỡ người hấp hối, bạn cần chú ý đến phản ứng của chính mình, vì phản ứng của bạn sẽ phản chiếu lên người sắp chết và có thể góp phần lớn vào sự an ủi hoặc phá hủy họ. Khi niệm Phật để tiếp dẫn, bạn cần trấn an người hấp hối rằng trong giờ phút cuối cùng, họ sẽ đối mặt với vô số cảnh tượng hãi hùng mà họ chưa từng biết, gây ra nỗi sợ hãi tột độ. Tuy nhiên, hãy đảm bảo với họ rằng những ảo ảnh đó là không có thật, chúng chỉ là sản phẩm của ảo giác. Nếu có thể, việc trao cho họ một chuỗi hạt Mani hoặc một xâu chuỗi hạt của các bậc thầy đạo hạnh sẽ giúp họ vượt qua nỗi sợ hãi (chuỗi hạt ở đây mang tính biểu tượng về năng lực của bậc đạo sư).
Hỏi: Đối với những người không phải là Phật tử, họ không theo một tín ngưỡng nào, thì làm thế nào để giúp đỡ họ?
Garje Khamtul Rinpoche: Đối với một người không tin hoặc không biết gì về đạo Phật, việc cho họ xem viên ngọc Mani, an ủi và giải thích rằng những cảnh tượng rùng rợn mà họ sắp thấy chỉ là ảo ảnh trong giấc mộng, không có thật, sẽ giúp họ vượt qua nỗi sợ hãi khi hấp hối.
Để có thể hỗ trợ người thân yêu của bạn một cách chu đáo và trọn vẹn hơn trong những khoảnh khắc cuối đời, hãy cùng khám phá thêm những kiến thức sâu sắc và phương pháp thực hành trong chuyên mục Đạo phật.
