Vượt lên trên những mô tả thông thường, thân tướng của Đức Phật ẩn chứa những điều phi thường, trong đó có nhục kế – một dấu hiệu thiêng liêng được ghi nhận từ thuở sơ khai. Khám phá về sự hình thành và ý nghĩa của tướng mạo đặc biệt này hé mở về hành trình tu tập và công đức vô lượng. Tìm hiểu thêm về những khía cạnh sâu sắc này tại Chiasedaophat.
Đức Phật có để tóc hay không, và tướng nhục kế là gì?
Tướng nhục kế là một trong 32 tướng tốt của Đức Phật, xếp thứ ba mươi mốt, và là vẻ đẹp thứ sáu mươi sáu trong 80 vẻ đẹp toàn hảo. Tướng mạo này được nhà hiền triết kiêm tế sư Asita (A Tư Đà) mô tả khi đến chiêm bái Đức Phật lúc Ngài mới hạ sinh ba ngày, cho thấy Ngài là một bậc Đại nhân (Mahapurusa), một vị vua vĩ đại hoặc một vị Phật tương lai.
Theo kinh điển Phật giáo, nhục kế của Đức Phật và các vị Bồ-tát là kết quả của việc tích tập công đức qua vô số kiếp tu hành. Công đức này khiến xương đỉnh đầu nhô cao và tự nhiên hình thành búi tóc. Trong nhiều tranh tượng, Đức Phật thường được khắc họa với mái tóc xoăn, ôm sát đầu và một khối thịt nhỏ nhô lên ở đỉnh đầu, đó chính là nhục kế. Hình tượng này dường như dựa trên Kinh Quán Phật Tam Muội Hải, miêu tả: “Xương đỉnh đầu của Như Lai tròn đầy như nắm tay, màu trắng; chỗ da mỏng thì màu hồng, chỗ da dày thì màu kim cương”.
Nhục kế và vô kiến đảnh tướng là tướng hảo biểu thị trí tuệ của chư Phật.
Các học giả Phật giáo phương Tây đã dành nhiều tâm huyết để nghiên cứu và tranh luận về ý nghĩa của nhục kế trong các kinh điển. Phần mở đầu của bản sớ luận Kinh Bổn Sinh (Nidanakatha) ghi lại rằng, Bồ-tát (sau này là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni) nhận thấy mái tóc dài không phù hợp với một vị khất sĩ, nên đã dùng dao tự cắt tóc. Phần tóc còn lại dài khoảng hơn ba cm, xoắn về phía bên phải và giữ nguyên cho đến cuối đời. Bộ râu của Ngài cũng tương tự.
Kinh Mahapadana trong Trường Bộ Kinh kể rằng, theo truyền thống của chư Phật, khi Phật Tỳ Bà Thi (Vipassi) đang ngồi trên xe, Ngài thấy một người đàn ông đầu trọc (bhandu) mặc y vàng. Lúc ấy, Ngài (trong vai trò Bồ-tát) đã yêu cầu người đánh xe quay về, còn mình thì ở lại, tự cạo bỏ râu tóc, khoác y vàng và xuất gia, sống đời không gia đình. Trong các kinh Nikaya, chúng ta cũng thường gặp những ghi chép về việc Đức Phật Thích Ca và các vị Tỳ kheo đệ tử cạo bỏ râu tóc để xuất gia. Từ đó, các nhà Phật học phương Tây đã tranh luận liệu Đức Phật có cạo hết tóc hay chỉ giữ lại tóc xoắn từng sợi trên đầu, và họ dựa vào các tác phẩm điêu khắc cổ mô tả Đức Phật có tóc hoặc không có tóc để làm dẫn chứng.
Chi tiết 32 Tướng Tốt của Đức Phật theo Kinh Điển
Trong kinh điển Phật giáo, nhục kế được dịch từ thuật ngữ “Usnisa”. “Usnisa” có thể hiểu là chiếc khăn bịt đầu, khăn trùm đầu, hoặc một loại mũ không vành. Thuật ngữ “Usnisasirsa” có nghĩa là “có cái đầu giống như đội khăn”. Theo Ngài Buddhaghosa (Phật Âm), “Usnisasira” có thể được hiểu là vầng trán hoặc phần đầu rộng và đầy đặn như được quấn khăn. Do đó, hình dạng chính xác của phần thịt nhô lên trên đầu Đức Phật vẫn chưa được xác định rõ ràng. Chúng ta cũng thấy nhiều tranh tượng miêu tả Đức Phật với đầu trọc, không có nhục kế, trong khi nhiều tác phẩm khác lại khắc họa Ngài với mái tóc xoăn và nhục kế trên đỉnh đầu.
Trong tướng nhục kế, có cái đỉnh điểm mà tất cả trời người đều không thể thấy được nên gọi là vô kiến đảnh tướng.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh là 32 tướng tốt và 80 vẻ đẹp của Đức Phật, khi được nhìn qua lăng kính của khoa tướng mạo, chủ yếu mang tính biểu tượng và không phải là điều mà người thường có thể nhìn thấy. Ví dụ, tướng thứ năm là màng nối giữa các ngón tay và ngón chân; tướng thứ chín là hai tay dài quá gối; tướng thứ mười ba là thân, tay và chân có sắc vàng ròng; tướng thứ hai mươi bảy là lưỡi có thể lè dài quá trán. Đặc biệt, nhục kế còn được gọi là Vô kiến đảnh tướng, tức là tướng đỉnh đầu của Đức Phật mà người thường không thể nhìn thấy. Tuy nhiên, khi chúng ta tin rằng tướng mạo của Đức Phật là trang nghiêm và tốt lành, thì nhục kế vẫn là một biểu tượng thiêng liêng và mang ý nghĩa cao đẹp đối với mỗi Phật tử.
Để hiểu sâu hơn về ý nghĩa biểu tượng của nhục kế và những nét tướng hảo khác của Đức Phật, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
