Nền tảng của lòng hiếu thảo theo lời Phật dạy không chỉ dừng lại ở việc chu toàn vật chất, mà còn mở rộng đến việc nuôi dưỡng đời sống tâm linh. Đức Phật đã chỉ rõ con đường để con cái báo đáp ân sâu của cha mẹ, hướng đến sự an lạc và giải thoát. Khám phá cách thực hành đạo hiếu trọn vẹn trên Chia sẻ Đạo Phật.
Đức Phật đã chỉ dạy những phương pháp thiết thực để báo đáp công ơn sâu dày của song thân, mang lại lợi ích cho cả hiện tại và tương lai. Lòng hiếu đạo chân chính đòi hỏi sự cân bằng giữa việc chăm sóc vật chất và tinh thần cho cha mẹ.
Một người con hiếu thảo không chỉ chu toàn về vật chất, đảm bảo cha mẹ không thiếu thốn, luôn tôn kính và không làm cha mẹ phiền lòng, mà còn quan tâm đến đời sống tâm linh của cha mẹ. Điều này bao gồm việc khơi gợi tâm lành, hướng dẫn cha mẹ gieo trồng phước báu, tu tập theo chánh đạo, tin sâu nhân quả và thoát khỏi mê tín, nghiệp báo để đạt được an lạc giải thoát. Nói cách khác, một cuộc sống hiền thiện, biết phát tâm báo ân chính là hiếu hạnh. Ngược lại, làm điều tà ác và không tu dưỡng đạo đức là bất hiếu.
Theo quan điểm Phật giáo, thiện là tránh xa sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói lời hai lưỡi, ác khẩu, nói lời phù phiếm; đồng thời đoạn trừ tham, sân, si và phát triển chánh kiến. Tham, sân, si được xem là gốc rễ của mọi điều bất thiện. Do đó, người tu học Phật pháp cần nhận thức rõ điều này để áp dụng lời Phật dạy vào đời sống, giảm bớt tham, sân, si, từ đó thăng tiến trên con đường đạo và trở thành người con hiếu đạo đích thực.
Trong kho tàng kinh điển Phật giáo, từ Nguyên Thủy đến Bắc tông, vấn đề hiếu đạo được đề cập sâu sắc trong nhiều bộ kinh như Trường Bộ, A Hàm, Báo Ân, Vu Lan Bồn, Hiếu Tử, Tâm Địa Quán… Bài viết này sưu tầm một số lời Phật dạy về công ơn cha mẹ và cách báo hiếu để chia sẻ cùng quý vị.
Phật dạy:
“Cùng tột điều thiện không gì hơn hiếu
Cùng tột điều ác không gì hơn bất hiếu”.
(Kinh Nhẫn Nhục)
“Từ vô lượng kiếp đến nay, chúng sinh lang thang trong nẻo luân hồi, sinh đi sinh lại bao lần, lượng sữa mẹ mà chúng ta đã uống còn nhiều hơn nước trong bốn biển”.
(Kinh Tương Ưng)
“Này các tỳ kheo! Có hai đối tượng mà các thầy không thể nào đền ơn cho trọn vẹn, đó là cha và mẹ. Dù có vai trái cõng cha, vai phải cõng mẹ, đi xa ngàn dặm, cung phụng đủ mọi nhu cầu, thậm chí phục vụ cả việc vệ sinh cá nhân, cũng chưa trả hết ân sâu. Ân cha mẹ vô cùng to lớn, bởi họ đã bồng bế, nuôi nấng, dưỡng dục ta nên người. Vì thế, người con hiếu thảo muốn báo đáp công ơn cha mẹ đúng chánh pháp cần thực hành những việc sau:
– Khuyến khích cha mẹ phát tâm tin tưởng Tam Bảo nếu chưa có niềm tin.
– Khuyến khích cha mẹ phát tâm bố thí nếu còn keo kiết.
– Hướng dẫn cha mẹ từ bỏ điều ác, quay về nẻo thiện.
– Khuyên nhủ cha mẹ từ bỏ tà kiến, trở về với chánh kiến.
Thực hiện những điều này, cha mẹ sẽ được an vui trong hiện tại và gieo phước lành cho tương lai, đó mới là cách trả ơn đúng chánh pháp”.
(Kinh Tăng Nhất A Hàm)
“Cung kính và vâng lời cha mẹ.
– Phụng dưỡng khi cha mẹ già yếu.
– Giữ gìn danh dự và truyền thống gia đình.
– Bảo vệ tài sản cha mẹ để lại.
– Lo liệu tang lễ chu đáo khi cha mẹ qua đời”.
(Kinh Trường Bộ)
“Luân hồi là vô thỉ. Này các tỳ kheo, không dễ gì tìm được một chúng sanh trong khoảng thời gian dài này mà chưa từng làm cha, làm mẹ”.
(Kinh Tương Ưng)
“Tất cả người nam đều là cha ta, tất cả người nữ đều là mẹ ta. Bao nhiêu đời kiếp ta từ đó mà sinh ra, nên chúng sanh trong sáu đường đều là cha mẹ của ta”.
(Kinh Phạm Võng)
“Này các Thầy Tỳ Kheo! Người nào biết ơn và đền ơn, cho dù ở cách xa Ta ngàn dặm, Ta vẫn xem người đó như đang đứng hầu cận bên Ta. Ngược lại, người không biết ơn và đền ơn, dù có đứng hầu cận bên Ta, Ta vẫn xem họ như ở cách xa ngàn dặm”.
(Kinh Tăng Nhất A Hàm)
“Nếu muốn có vua Phạm Thiên ngự trong nhà, hãy hiếu dưỡng cha mẹ. Nếu muốn có Đế Thích ngự trong nhà, hãy hiếu dưỡng cha mẹ. Muốn có tất cả thiên thần ngự trong nhà, chỉ cần cúng dường cha mẹ. Ngay cả việc cúng dường Thánh Hiền và Phật, cũng có thể đạt được bằng cách cúng dường cha mẹ, vì các Ngài hiện diện nơi đó”.
(Kinh Tạp Bảo Tạng)
“Phật hỏi các Thầy Sa môn: Nếu con nuôi cha mẹ bằng thức ăn cam lồ trăm vị, cho nghe nhạc trời, mặc y phục thượng hạng, vai cõng cha mẹ đi khắp bốn phương, phụng dưỡng suốt đời, như vậy có gọi là hiếu chăng?
Các Thầy Sa môn thưa: Người này là đại hiếu.
Phật dạy: Vẫn chưa gọi là hiếu.
Phật bảo các Thầy Sa-môn: Xem người thế gian không có hiếu thảo, chỉ có việc khuyên cha mẹ từ bỏ ác làm lành, thọ Tam Quy và giữ Ngũ Giới. Dù cha mẹ chỉ thọ trì giới pháp trong một thời gian ngắn rồi qua đời, thì việc này cũng tạm coi là đền đáp phần nào ơn nặng của cha mẹ”.
(Kinh Hiếu Tử)
Mẹ hiền còn sống là mặt trời giữa trưa chói sáng,
Mẹ hiền khuất bóng là mặt trời đã lặn.
Mẹ hiền còn sống là trăng sáng tỏ,
Mẹ hiền khuất rồi là đêm tối âm u.
(Kinh Tâm Địa Quán)
Vui thay hiếu kính Mẹ,
Vui thay hiếu kính Cha.
Vui thay kính Sa môn,
Kính bậc Thánh vui thay.
(Kinh Pháp Cú)
“Có hai hạng người, này các Tỳ kheo, ta nói không thể trả ơn được: đó là mẹ và cha. Nếu một bên vai cõng cha, một bên vai cõng mẹ, làm vậy cho đến trăm tuổi, có đấm bóp, thoa nước tắm rửa, gội đầu, và dù tại đấy có tiểu tiện, đại tiện, thì cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ cho mẹ và cha. Vì sao? Vì cha mẹ đã làm nhiều điều cho con cái, nuôi nấng, dưỡng dục con khôn lớn, giới thiệu con vào đời”.
(Kinh Tăng Chi I)
“Làm con đối với cha mẹ, chỉ cần một chút lễ mọn cúng dường cũng được phước vô lượng. Ngược lại, làm ít điều bất thiện đối với cha mẹ thì tội cũng vô lượng”.
(Kinh Tạp Bảo Tạng)
“Thế Tôn lấy một ít đất trên đầu ngón tay rồi hỏi các Thầy Tỳ kheo: Đất trên đầu ngón tay con nhiều hay đất trên quả địa cầu này nhiều?
Bạch Đức Thế Tôn! Đất trên đầu ngón tay Như Lai so với đất trên quả địa cầu thì quá ít.
Cũng vậy, này các Tỳ kheo, những chúng sanh hiếu kính với cha mẹ thì quá ít, như đất trên đầu ngón tay Ta. Còn những chúng sinh không hiếu kính với cha mẹ thì lại quá nhiều, như đất trên địa cầu”.
(Kinh Tương Ưng)
“Những đứa con bất hiếu, sau khi chết sẽ đọa vào địa ngục A Tỳ, chịu lửa dữ thiêu đốt, ăn hoàn sắt nóng, uống nước đồng sôi, bị gươm đao đâm chém… Chết đi sống lại muôn lần, không ngừng nghỉ trong trăm ngàn kiếp. Sự trừng phạt tại A Tỳ ngục đối với kẻ nghịch song thân là vô cùng nặng nề”.
(Kinh Báo Hiếu)
“Trong nhiều kiếp quá khứ, nhờ tâm từ bi hiếu thuận, cúng dường cha mẹ, con nhờ công đức đó mà sinh lên các tầng trời làm Thiên đế, hoặc xuống nhân gian làm Thánh Vương”.
(Kinh Hiền Ngu)
“Thuở Đức Phật còn tại thế, có một vị chư Thiên đến hỏi: Bạch Đức Thế Tôn, làm sao để có được vận may?
Phật đáp:
“Phụng dưỡng cha và mẹ là vận may tối thượng”.
(Kinh Hạnh Phúc)
“Ta thành đạo nhờ công ơn của cha mẹ nuôi dưỡng trong nhiều kiếp”.
(Kinh Phân biệt)
“Thờ trời đất quỷ thần không bằng có hiếu với cha mẹ, vì cha mẹ là hai vị thần minh cao nhất trong các thần minh”.
(Kinh Tứ Thập Nhị Chương)
“Hiếu hạnh đứng đầu trăm hạnh tốt. Hiếu cảm đến trời thì mưa hòa gió thuận, hiếu cảm đến đất thì muôn vật hóa sinh, hiếu cảm đến người thì mọi phúc tăng trưởng”.
(Khế kinh)
“Ơn cha lành như núi Thái, nghĩa mẹ hiền sâu hơn biển cả. Dù sống một đời, cũng không thể nói hết công ơn cha mẹ”.
“Cha mẹ tại tiền như Phật tại thế. Gặp thời không có Phật, khéo thờ cha mẹ tức là thờ Phật vậy”.
(Kinh Tâm Địa Quán)
“Cha mẹ là Phạm Thiên,
Bậc đạo sư đời trước,
Xứng đáng được cúng dường.
Vì thương đến cháu con,
Do vậy bậc hiền trí
Đảnh lễ và tôn trọng,
Dâng thức ăn nước uống,
Vải mặc và giường nằm.
Thoa bóp cùng tắm rửa,
Với sở hành như vậy,
Đời này người hiền khen,
Đời sau hưởng Thiên lạc”.
(Kinh Hạnh Phúc)
“Thế Tôn lại bảo A Nan:
Ơn cha nghĩa mẹ mười phần phải tin.
Điều thứ nhất: Giữ gìn thai giáo, mười tháng trường chu đáo mọi bề.
Thứ hai: Sanh đẻ khó nhọc, chịu đau khổ trăm phần.
Điều thứ ba: Ân nuôi dưỡng, cực khổ đến đâu cũng không lay chuyển.
Thứ tư: Ăn đắng uống cay, để dành bùi ngọt cho con.
Điều thứ năm: Khi con ngủ, mẹ nằm chỗ ướt, con nằm chỗ khô ráo.
Thứ sáu: Súc nước, nhai cơm, miễn con no ấm, không hề ghê tởm.
Điều thứ bảy: Không chê ô uế, giặt đồ dơ của trẻ không phiền.
Thứ tám: Không nở chia riêng, con đi vắng cha mẹ lo lắng.
Điều thứ chín: Miễn con sung sướng, dù phải mang nghiệp chướng cũng cam.
Tính sao có lợi thì làm, chẳng màng tội lỗi bị giam cầm.
Điều thứ mười: Chẳng ham trao chuốt, dành cho con các cuộc thanh nhàn.
Thương con như ngọc như vàng, ơn cha nghĩa mẹ sánh bằng Thái sơn”.
(Kinh Báo Ân)
“Này các Tỳ Kheo, lượng sữa mẹ mà các Thầy đã thọ nhận từ vô lượng kiếp đến nay còn nhiều hơn nước của đại dương. Các vị nên biết, sữa của người mẹ là những giọt máu kết tinh thành dòng sữa ngọt, nuôi dưỡng con lớn lên từng ngày, làm hao tổn thân hình người mẹ, có khi dẫn đến chết sớm vì con”.
(Kinh Tương Ưng)
“Người con nào giàu có mà không biết hiếu thảo phụng dưỡng cha mẹ, đó là cửa ngõ dẫn đến bại vong”.
(Kinh Đại Vân)
“Người nào muốn báo ơn nghĩa to lớn của cha mẹ, không có cách nào hơn là phát tâm Bồ đề cầu giác ngộ, rồi tìm cách hướng dẫn người thân và chúng sanh cùng phát tâm Bồ đề. Đó là cách báo ân rốt ráo”.
(Kinh Phương Tiện Phật Báo Ân)
“Người con chí hiếu dù gặp đại nạn như tai trời ách nước, động đất, cũng sẽ thoát hiểm an toàn. Nếu giàu có, sẽ hưởng trọn vẹn gia tài mà không gặp nghịch cảnh, chướng duyên, trộm cướp, mất mùa. Nếu nghèo khó, sẽ có đời sống thanh nhàn, được trời người yêu thương, danh thơm lan tỏa, ít bệnh tật, tăng tuổi thọ, và sau khi chết được sanh Thiên”.
(Kinh Hạnh Phúc)
“Giữa các loài hai chân,
Chánh giác là tối thắng.
Trong các loài con cái,
Hiếu thuận là tối thắng”.
(Kinh Tăng Chi I)
Qua những lời dạy trên, chúng ta thấy Đức Phật đã chỉ rõ công ơn cha mẹ và những phương cách báo hiếu thiết thực mà ai cũng có thể thực hiện.
Mong rằng tất cả chúng ta đều ghi lòng tạc dạ, luôn nhớ nghĩ đến ân nghĩa sinh thành sâu dày của cha mẹ để tìm cách đáp đền trong muôn một.
Tâm Chơn
Để hiểu sâu hơn về những lời dạy quý báu này và cách áp dụng chúng vào cuộc sống, mời quý vị khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
