Trong cuộc sống hối hả, những ham muốn và sự chấp trước vào thế gian vật chất dễ dàng khiến tâm trí bị xao lãng. Khi nhận ra nguồn gốc sâu xa của mọi phiền muộn nằm ở chính những tham ái này, chúng ta sẽ tìm kiếm con đường giải thoát. Khám phá cách vượt qua sự ràng buộc của dục vọng để tìm thấy sự bình an đích thực tại Chiasedaophat.
Người biết chế ngự những suy nghĩ tiêu cực, dành thời gian suy ngẫm về sự vô thường và ô trược của thân thể, luôn giữ chánh niệm, sẽ có thể buông bỏ sự chấp trước vào thân xác và chấm dứt ái dục.
Đức Phật khuyến khích con người diệt trừ ái dục. “Ái” mang nghĩa là yêu thích, mến thương, luyến tiếc, tham luyến. “Dục” là ham muốn, tham vọng, lạc thú. Ái dục, do đó, là sự ham muốn, luyến tiếc, chấp trước và tìm cầu sự thỏa mãn từ những khoái lạc thông thường trong cuộc sống, cả về con người lẫn vật chất. Ái dục được phân thành ba dạng chính:
1. Ái dục theo ngũ trần: Bao gồm năm đối tượng của giác quan là sắc, thanh, hương, vị, xúc. Đây là những yếu tố bên ngoài có thể gây ô nhiễm và ảnh hưởng đến tâm trí.
2. Quan niệm đoạn kiến: Xuất phát từ niềm tin rằng khi chết là hết, con người không cần quan tâm đến việc thiện ác, tội phước hay quả báo, mà chỉ tập trung hưởng thụ lạc thú vật chất và sự giàu sang trong hiện tại.
3. Quan niệm thường kiến: Tin rằng những khoái lạc và tài sản có được sẽ tồn tại mãi mãi, vĩnh cửu và trường tồn.
Kinh Pháp Cú chỉ rõ rằng ái dục là nguồn cội của mọi khổ đau. Nó là động lực thúc đẩy con người tìm kiếm sự thỏa mãn cho ham muốn ích kỷ, đôi khi bất chấp thiệt hại hoặc đau khổ của người khác. Ái dục là một cạm bẫy nguy hiểm, bởi lẽ khi được thỏa mãn, nó lại sinh ra cảm giác hài lòng tạm thời, từ đó càng làm tăng thêm lòng ái dục.
Đức Phật nhận định rằng những gì thế gian gọi là sung sướng, hạnh phúc thực chất chỉ là những điều mong manh, phụ thuộc vào điều kiện bên ngoài. Khi các điều kiện này đầy đủ, con người gọi đó là hạnh phúc. Tuy nhiên, ngay cả khi đang có hạnh phúc, họ vẫn không cảm thấy thỏa mãn trọn vẹn và vĩnh viễn. Nguyên nhân là do bản chất thay đổi và luôn mong cầu thêm của tâm con người. Trước khi đạt được mọi ước muốn, họ cảm thấy thiếu thốn và bất an. Hạnh phúc đích thực không phụ thuộc vào yếu tố vật chất bên ngoài, mà hoàn toàn tùy thuộc vào nội tâm. Giáo lý Phật giáo quy tụ về một điểm cốt lõi: để tìm kiếm an lạc vĩnh cửu, con người cần học cách chế ngự lòng ái dục.
Ái Dục – Thử Thách Lớn Nhất Của Con Người
Ái dục là một đề tài muôn hình vạn trạng và là điều khó tránh khỏi đối với mỗi con người. Vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi Đức Phật đã dành nhiều lời dạy quý báu để khuyên răn về vấn đề này.
Phẩm Cúng Dường – Pháp Cú 359
Đức Phật dạy về quả phúc của người cúng dường bậc thanh tịnh:
Cỏ hoang làm hại ruộng vườn,
Ái dục gây hại nhiều hơn cho người.
Ai lìa ái dục được rồi,
Cúng dường vị ấy chẳng nơi nào bằng.
Hưởng về phước báu vô vàn.
Sự Luyến Ái và Nỗi Sợ Hãi – Pháp Cú 213
Một nữ thí chủ đau buồn khôn xiết trước sự ra đi của người cháu thân yêu. Đức Phật an ủi bà, chỉ ra rằng:
Khởi từ luyến ái sinh ra,
Chứa chan hãi sợ, chan hòa lo âu.
Mến thương, luyến ái lìa mau,
Chẳng còn lo sợ, ưu sầu tiêu tan.
Lời dạy này nhấn mạnh rằng sự quá luyến ái, quá trìu mến là nguồn gốc của ưu sầu và sợ hãi. Buông bỏ sự say đắm trong tình cảm sẽ giúp con người thoát khỏi ràng buộc và phiền muộn.
Sống An Nhiên Giữa Đời – Pháp Cú 199
Khi giảng hòa một cuộc tranh chấp giữa hai tiểu bang về nguồn nước, Đức Phật đã dạy về việc không nên tham ái và cần diệt trừ dục vọng:
Ở ngay giữa đám nhân sinh,
Mặc người tham ái, nếu mình thảnh thơi.
Sống không dục vọng như người,
Thật là sung sướng, cuộc đời thơm hương.
Điều này cho thấy sự an lạc đích thực đến từ việc sống không dục vọng, ngay cả khi xung quanh còn nhiều tham ái.
Hậu Quả Của Ái Dục Không Kiểm Soát – Pháp Cú 334
Câu chuyện về một vị Tỳ kheo thông suốt giáo pháp nhưng còn đầy ái dục và ngã mạn. Thái độ khinh rẻ người khác đã dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Đức Phật dạy:
Sống đời say đắm buông lung,
Thì lòng ái dục vô cùng tăng nhanh.
Giống như giữa chốn rừng xanh,
Dây leo, cỏ dại mặc tình tràn lan.
Đời người tiếp nối miên man,
Khác gì khỉ, vượn đang tham quả rừng,
Chuyền cây liên tục chẳng ngừng.
Nếu không kiềm chế, ái dục sẽ ngày càng tăng trưởng mạnh mẽ, trói buộc con người vào vòng luân hồi.
Diệt Trừ Sầu Khổ Bằng Cách Dập Tắt Ái Dục
Người nuôi dưỡng ái dục sẽ mãi sầu muộn, còn người dập tắt nó sẽ thoát khỏi khổ đau.
Pháp Cú 335:
Nếu mà ở cõi trần gian,
Bị điều ái dục buộc ràng vây quanh.
Thời bao sầu khổ tăng nhanh,
Như là cỏ dại thỏa tình hứng mưa.
Pháp Cú 336:
Đời này nếu bản thân ta,
Khi điều ái dục vượt qua chẳng màng.
Thời bao sầu khổ lìa tan,
Như mưa trơn tuột khỏi hàng lá sen.
Nhổ Sạch Gốc Rễ Ái Dục
Đức Phật khuyên chúng ta nên dập tắt ái dục từ gốc rễ, giống như nhổ cỏ hoang. Bao giờ còn ái dục là còn đau khổ.
Pháp Cú 337:
Điều Như Lai dạy các ngươi:
“Lành thay cho kẻ họp nơi chốn này,
Nhổ cho sạch gốc rễ ngay,
Diệt trừ ái dục thẳng tay từ nguồn.
Như là nhổ rễ cỏ hoang,
Chớ nên để lũ Ma quân dục tình,
Quẩn quanh phá hoại tâm mình,
Như cơn nước lũ tung hoành bụi lau”.
Gốc Rễ Ái Dục Chưa Nhổ Hết – Pháp Cú 338
Câu chuyện về con heo nái, từng là một cô gà nghe kinh pháp, rồi làm công chúa, tái sinh lên cõi trời, nhưng vì nghiệp báo vẫn còn tái sinh làm heo. Đức Phật dạy:
Đốn cây mà chẳng chịu đào,
Hết luôn gốc rễ bám vào đất sâu.
Thì cây lại mọc ra mau,
Đoạn trừ ái dục khác nào đốn cây.
Đoạn cho căn gốc sạch ngay,
Nếu không khổ não mãi quay trở về.
Nếu gốc rễ ái dục chưa được nhổ tận, tâm trí vẫn còn bị ràng buộc và chịu đựng đau khổ triền miên.
Dòng Chảy Ái Dục Cuốn Phăng – Pháp Cú 339
Ái dục nhấn chìm người tham ái. Ba mươi sáu dòng ái dục tuôn chảy mạnh mẽ sẽ cuốn con người đi như thác lũ.
Người ham ái dục luôn luôn,
Theo ba mươi sáu dòng tuôn bạo tàn.
Cuốn vào cảnh dục dễ dàng.
Những người ái dục dâng tràn trong tâm,
Bị dòng ái dục cuốn phăng.
Dùng Trí Tuệ Dập Tắt Ái Dục – Pháp Cú 340
Dòng sông ái dục như dây leo dại, bám rễ vững chắc. Cần dùng trí tuệ để diệt trừ tận gốc.
Dòng sông ái dục dâng tràn,
Như dây leo dại mọc lan khắp miền.
Thấy dây leo mới nhô lên,
Dùng gươm trí tuệ diệt liền cho mau.
Diệt trừ tận gốc thật sâu.
Ái Dục – Cạm Bẫy Trầm Luân – Pháp Cú 341
Luyến ái dục lạc dẫn đến sinh tử luân hồi. Con người lầm tưởng đó là hạnh phúc, nên mãi quẩn quanh trong vòng sinh tử.
Người đời ái dục thích ham,
Nên ưa rong ruổi theo làn sóng xô.
Ngụp chìm biển dục vô bờ,
Tuy cầu hạnh phúc khó mà thành công.
Vẫn còn trong chốn trầm luân,
Quẩn quanh sinh tử vẫy vùng thoát đâu.
Ái Dục – Sợi Dây Trói Buộc Khổ Đau – Pháp Cú 342
Bị ái dục ràng buộc, con người sẽ chìm trong sầu muộn và đau khổ triền miên, như thỏ mắc lưới.
Người mà ái dục bao trùm,
Kinh hoàng như thỏ vẫy vùng lưới kia.
Sa vào bẫy, sợ kể chi,
Não phiền, ái dục chẳng lìa cho mau,
Khổ đau càng chịu dài lâu.
Con Đường Giải Thoát – Pháp Cú 343
Người tu hành muốn đạt trạng thái không dục vọng cần xa lìa ái dục để sống trong sạch.
Người mà ái dục bao trùm,
Kinh hoàng như thỏ vẫy vùng lưới kia.
Sa vào bẫy, sợ kể chi,
Tỳ Kheo ái dục gắng lìa cho mau,
Niết Bàn giải thoát xa đâu.
Cởi Trói Để Không Tự Trói Buộc Lại – Pháp Cú 344
Câu chuyện về một Tỳ kheo hoàn tục rồi lại gặp nạn, nhưng nhờ thiền định mà đắc đạo quả. Đức Phật dạy:
Người lìa ái dục, xuất gia,
Sống vui ở chốn rừng già, núi sâu.
Để rồi một sớm quay đầu,
Xuôi dòng ái dục thương đau về nhà.
Kẻ hoàn tục đáng xót xa,
Cởi ra rồi lại tự ta trói vào.
Giải thoát khỏi ái dục là điều quan trọng, không nên tự mình quay lại ràng buộc bản thân.
Sợi Dây Luyến Ái Vô Hình – Pháp Cú 345 & 346
Đức Phật giải thích rằng sợi dây luyến ái vợ con, tài sản còn bền chắc hơn cả xiềng xích.
Với người trí tuệ mở mang,
Dù cho trói buộc bằng phương tiện gì:
Dây gai, cây, sắt sá chi,
Nào đâu vững chắc, chẳng hề bền lâu!
Riêng lòng luyến ái khát khao,
Vợ con, châu báu quyện vào chẳng xa,
Trói này sao gỡ cho ra!
Và:
Những người có trí nói rằng:
“Dây này trói buộc ngày càng chắc thêm!”
Dây tuy mềm mại, êm đềm,
Nhưng mà sao dễ nhận chìm người ta.
Khó mà tháo gỡ cho ra.
Thế nên người trí lìa xa dục tình,
Cắt dây luyến ái cho nhanh,
Tự mình giải thoát, tu hành bản thân.
Vượt Qua Lưới Ái Dục – Pháp Cú 347
Người tham ái bị kẹt trong lưới ái dục như nhện mắc lưới. Tuy nhiên, người có ý chí vẫn có thể đối trị và giải thoát.
Những người ái dục đắm chìm,
Xuôi dòng ái dục vào miền khổ đau.
Lọt vòng dây trói trước sau,
Tựa như con nhện mắc vào lưới giăng.
Ai mà dứt mọi buộc ràng,
Không còn ái dục, chẳng vương não phiền.
Cảnh Giác Trước Sự Quyến Rũ – Pháp Cú 349
Câu chuyện về một Tỳ kheo trẻ bị thiếu phụ quyến rũ. Đức Phật chỉ ra rằng dục lạc vô cùng, nếu không cảnh giác sẽ tự trói buộc mình.
Người nào bị khuấy động nhiều,
Bởi tâm xấu ác, bởi điều bất lương.
Thường ham dục lạc vô cùng,
Người mà dục lạc cầu mong tăng nhiều.
Tự mình một sớm một chiều,
Trói mình thêm chặt vào theo não phiền.
Chế Ngự Ái Dục, Phá Vỡ Ràng Buộc – Pháp Cú 350
Người biết khắc phục tư tưởng bất thiện, suy ngẫm về thân thể vô thường và giữ chánh niệm sẽ dứt bỏ ái dục, phá vỡ sự ràng buộc của Ma vương.
Ai vui vì chẳng còn vương,
Tư tưởng bất thiện, bất lương loại trừ.
Xác thân bất tịnh suy tư,
Giữ gìn chánh niệm, thích ưa điều lành.
Sẽ trừ ái dục vây quanh,
Ma Vương ràng buộc phá nhanh dễ dàng.
Dục Lạc Không Bao Giờ Đủ – Pháp Cú 186 – 187
Một Tỳ kheo trẻ tuổi không biết tri túc, muốn hoàn tục để nhận tài sản thừa kế. Đức Phật giải thích rằng dục lạc không bao giờ thỏa mãn hoàn toàn.
Dù cho mưa xuống bạc vàng,
Cũng đâu thỏa mãn lòng tham con người.
Người hiền trí biết rõ thôi,
Dục tình vui ít để rồi khổ thêm.
Cõi trời cao ngất từng trên,
Dục tình dù có, chớ nên ham cầu.
Người con Phật hiểu pháp mầu,
Chỉ mong tham ái được mau diệt trừ.
Điều quan trọng cần lưu ý là Đức Phật không phủ nhận tình cảm lành mạnh hay theo đuổi lý tưởng tinh thần cao thượng. Ngài chỉ nhắc nhở chúng ta không nên quá quyến luyến, gắn bó vào những thú vui vật chất hay những đối tượng tạo khoái lạc theo lòng ham muốn ích kỷ. Chính sự gắn bó này là trở ngại lớn nhất cho sự phát triển tâm linh.
Hy vọng những lời Phật dạy từ Kinh Pháp Cú đã giúp bạn hiểu sâu hơn về gốc rễ của khổ đau và con đường giải thoát, mời bạn tiếp tục khám phá những giáo lý quý báu khác trong chuyên mục Đạo phật.
