Trong khi nhiều người chào đón sự sống như một món quà, Phật pháp lại hé lộ một góc nhìn khác về sự khởi đầu đầy thử thách này. Liệu nỗi khổ của sự sinh có thực sự là một gánh nặng, hay đó là cánh cửa để ta khám phá ý nghĩa sâu xa về hạnh phúc đích thực tại Chiasedaophat?
Phật pháp chỉ ra rằng, trong vòng luân hồi sinh, lão, bệnh, tử, thì việc sinh ra cũng là một nỗi khổ. Quan niệm này có thể gây khó hiểu vì chúng ta thường xem sự ra đời của một sinh linh là niềm hạnh phúc. Tuy nhiên, dưới góc nhìn Phật giáo, đây là một sự thật cần được thấu hiểu.
Chu kỳ sinh, lão, bệnh, tử là bốn nỗi khổ cơ bản của kiếp người theo quan điểm Phật giáo. Trong đó, già, bệnh và chết là những nỗi khổ dễ nhận biết và cảm nhận. Ngược lại, xem việc sinh ra là khổ lại là một khía cạnh ít được để ý đến.
Phật pháp khuyên chúng ta không nên lấy khổ làm vui.
Trẻ sơ sinh không có ký ức về trạng thái trước khi chào đời, khiến việc đánh giá sự sướng khổ lúc đó trở nên khó khăn. Tuy nhiên, có thể suy luận rằng sự chuyển đổi đột ngột từ môi trường ấm áp, ẩm ướt trong bụng mẹ sang không khí khô và lạnh bên ngoài chắc chắn gây ra sự khó chịu và đau đớn cho bé. Tiếng khóc chào đời của trẻ có thể là biểu hiện của sự sốc nhiệt và đau đớn này, mặc dù người thân lại xem đó là tín hiệu của sự sống và niềm vui. Đối với người mẹ, quá trình sinh nở cũng là một thử thách đầy đau đớn, được mô tả là “đau đớn vạn trạng”, “xé thịt”. Vì lẽ đó, người xưa gọi ngày sinh là “mẫu nạn nhật” – ngày mẹ gặp nạn. Sau khi sinh, nỗi đau giảm dần và niềm vui khi có con làm người mẹ quên đi sự vất vả. Tuy nhiên, đây chỉ là sự giảm nhẹ của cơn đau chứ không phải là hạnh phúc thực sự. Niềm vui đến từ việc thoát khỏi trạng thái đau đớn tột cùng, chứ không phải từ một nguồn hạnh phúc bên ngoài. Điều này cho thấy bản chất của việc sinh ra là khổ đau, trái ngược với cách chúng ta thường nhìn nhận.
Tất cả niềm vui (lạc) trong cõi dục đều có chứa đựng mầm đau khổ, gọi là “khổ trong lạc”, thế nhưng chúng ta thường không hay biết gì đến yếu tố khổ trong lạc này.
Sau khi sinh ra, con người bước vào cuộc sống mưu sinh, nơi niềm vui cũng không nhiều. Những gì chúng ta gọi là niềm vui thường chỉ là sự thỏa mãn tạm thời của năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân. Mắt thích nhìn cảnh đẹp, tai thích nghe lời êm dịu, mũi thích ngửi hương thơm, lưỡi thích nếm vị ngon, thân thích cảm giác dễ chịu. Ngoài ra, niềm vui còn đến từ việc giao tiếp hợp ý, đạt được thành tựu hay phát minh mới, mang lại cảm giác thành công và danh tiếng. Tuy nhiên, tất cả những trạng thái này đều thuộc về “dục lạc” – niềm vui do tham muốn được thỏa mãn.
Theo Phật pháp, mọi niềm vui trong cõi dục đều tiềm ẩn mầm mống của đau khổ, được gọi là “khổ trong lạc”. Chúng ta thường không nhận ra điều này. Ví dụ, nhìn thấy một người đẹp mang lại niềm vui, nhưng nếu luôn được bao quanh bởi những người đẹp, cảm giác vui vẻ ban đầu sẽ dần biến mất, thay vào đó là sự bình thường. Giống như cái đẹp, niềm vui cũng phai nhạt dần theo thời gian và sự lặp lại.
Định lạc là niềm vui cao hơn, mạnh hơn niềm vui dục lạc vì niềm vui đó đã thoát khỏi sự ràng buộc của hình hài, nhất là đã thoát khỏi nỗi đau của thể xác, không còn mê mờ, khi đó tự nhiên sẽ có cảm giác hạnh phúc trọn vẹn. Khi nào đạt đến trạng thái “vô sự” trong thiền định, bạn sẽ thấy rất hạnh phúc.
Niềm vui của dục lạc mang tính tạm thời, vô thường và nhanh chóng lụi tàn. Mặc dù cảm nhận có vẻ chân thực, nhưng thực chất đó chỉ là ảo giác hư vọng, và chính sự hư vọng này đã là một dạng khổ đau. Niềm vui từ ngũ dục (tài, sắc, danh, ăn, ngủ) luôn đi kèm với khổ đau. Nói cách khác, để cảm nhận được niềm vui, hạnh phúc, chúng ta phải trải qua khổ đau, và ngược lại, vì vui sướng và khổ đau chỉ là hai mặt đối đãi của nhau.
Tuy nhiên, không phải đời này hoàn toàn không có niềm vui. Phật giáo chỉ ra một loại niềm vui không mang mầm khổ của dục lạc, đó là “định lạc” – niềm vui trong thiền định. Định lạc mang lại hạnh phúc trọn vẹn hơn, mạnh mẽ hơn dục lạc, bởi nó giải thoát khỏi sự ràng buộc của thể xác và tâm trí, không còn mê mờ. Khi đạt đến trạng thái “vô sự” trong thiền định, con người cảm nhận được hạnh phúc đích thực. Dù vậy, ngay cả niềm vui này cũng không thể kéo dài mãi trong đời sống thường nhật, bởi sau khi xuất định, thân thể vẫn còn vướng bận với những lo toan đời thường.
Niềm hạnh phúc đích thực và tuyệt đối nhất chính là niềm vui giải thoát. Sự giải thoát này đạt được thông qua quá trình tu tập, giúp loại bỏ mọi phiền muộn, sầu não và gánh nặng trong tâm hồn. Đây mới là mục tiêu tối thượng mà con người nên theo đuổi.
Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về cách đạt được hạnh phúc đích thực qua góc nhìn Phật giáo, hãy tiếp tục khám phá những nội dung hữu ích trong chuyên mục Đạo phật.
