Câu chuyện về Tôn giả Ma Ha Ca Diếp, vị Tổ sư Thiền Tông đầu tiên, bắt đầu với những sự kiện kỳ lạ ngay từ khi Ngài đản sinh và hành trình tìm kiếm người bạn đời độc đáo. Khám phá sự sắp đặt duyên phận và quyết định xuất gia cùng vợ của Ngài, một câu chuyện đầy ý nghĩa về tâm linh có thể tìm hiểu thêm tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Khi đản sinh, Tôn giả Ma Ha Ca Diếp sở hữu một làn da màu vàng sáng rực. Đến năm 22 tuổi, trước áp lực từ cha mẹ về việc lập gia thất, Ngài đã đưa ra một điều kiện kén chọn vô cùng khắt khe: chỉ kết hôn với người phụ nữ nào có làn da giống hệt Ngài.
Để thực hiện điều kiện này, cha mẹ Ngài đã cho đúc một pho tượng bằng vàng và mang đi khắp nơi tìm kiếm. Cuối cùng, tại thị trấn Hàn Thuật Trung, họ đã tìm thấy nàng Hàn Phương Nga, con gái của ông Phương Thủy Ái và bà Liễu Ánh Phương. Nàng Nga, năm đó 20 tuổi, sở hữu làn da có đặc điểm tương đồng với pho tượng vàng, do đó, Ngài Ma Ha Ca Diếp đã chấp nhận lời hôn phối.
Sau khi kết hôn, Ngài Ma Ha Ca Diếp đã chia sẻ với vợ rằng Ngài không thực sự mong muốn lập gia đình và chỉ đưa ra điều kiện đó vì bị ép buộc. Tuy nhiên, vì gặp được nàng Nga, Ngài xin được giữ mối quan hệ tri kỷ, không đi theo dục vọng thông thường. Nàng Hàn Phương Nga đã đồng thuận với mong muốn này. Hai người chung sống hòa hợp trong hai năm trước khi Ngài xin phép cha mẹ cho cả hai cùng xuất gia.
Được cha mẹ chấp thuận, Ngài và phu nhân đã lên núi tu tập hạnh Đầu Đà, một pháp tu khổ hạnh đòi hỏi sự nghiêm trì và khắc khổ.
Chân dung tôn giả Ma Ha Ca Diếp
Một năm sau khi xuất gia, Tôn giả Ma Ha Ca Diếp đã có một giấc mộng. Trong giấc mộng, một vị đầu tóc bạc đã báo cho Ngài biết Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã giáng trần và đang ngự tại Tịnh xá Trúc Lâm. Ngài được khuyên nên đến đó để xin Đức Phật chỉ dạy pháp môn tu hành giải thoát.
Ngày hôm sau, Ngài đã đến Tịnh xá Trúc Lâm và chí thành đảnh lễ Đức Phật. Đức Phật đã đón tiếp Ngài và yêu cầu các vị Tỳ kheo khác cạo bỏ râu tóc cho Ngài. Sau khi hoàn tất, Ngài được Đức Phật cho thọ giới Tỳ kheo và khoác lên mình chiếc y Ca Sa. Không lâu sau đó, Ngài đã tu chứng quả vị A La Hán. Do tu tập hạnh khổ hạnh, thân hình Ngài trở nên tiều tụy và y phục luôn trong tình trạng rách rưới, khiến nhiều vị Tỳ kheo trong Tăng đoàn có cái nhìn không thiện cảm và đôi khi còn chê cười.
Vào một buổi sáng mùa xuân trên đỉnh núi Linh Sơn, sau khi Đức Phật giảng xong kinh Diệu Pháp Liên Hoa, Đức Phật lúc đó 78 tuổi và Ngài Ma Ha Ca Diếp 79 tuổi. Đây là thời điểm thích hợp để Đức Phật truyền “Bí mật Thiền Tông” cho Tổ vị thứ nhất. Đức Phật tập hợp đông đảo chúng đệ tử, tay phải Ngài cầm một cành hoa sen đưa lên. Ngài đưa mắt nhìn từ phải sang trái, từ gần ra xa. Mọi người trong đại chúng đều tỏ ra ngơ ngác, chỉ duy nhất Tôn giả Ma Ha Ca Diếp mỉm cười.
Đức Phật hỏi Tôn giả Ma Ha Ca Diếp: “Tất cả mọi người không cười, sao ông lại cười?”
Tôn giả Ma Ha Ca Diếp kính cẩn đệ trình: “Kính bạch Đức Thế Tôn, nhờ Đức Thế Tôn đưa cành sen lên, con đã nhận ra Tánh Thấy chân thật của mình, nên con mừng quá mà mỉm cười.”
Đức Phật tiếp tục hỏi: “Ông thấy như thế nào?”
Tôn giả Ma Ha Ca Diếp không trả lời trực tiếp mà thay vào đó, Ngài đã trình bày với Đức Phật bằng một bài kệ 44 câu, thể hiện sự thấu suốt về pháp môn Thiền Thanh Tịnh:
Sen xuân nở tại Linh sơn
Thiền hoa thanh tịnh ơn trên Phật Đà
Ý Phật con đã nhận ra
Tánh Thấy, ý thấy, được qua luân hồi.
Bao năm khổ hạnh con thôi
Sống với tánh Thấy, luân hồi màng chi
Hoa sen con nhận tức thì
Niết bàn thanh tịnh tìm chi mệt người.
Phật ôi, Con đã ngộ rồi
Thấy trong thanh tịnh, là nơi quê nhà
Phật tánh, con đã nhận ra
Khi thấy, Ý thấy vượt xa muôn trùng.
Tánh thấy hết sức lạ lùng
Muôn đời ngàn kiếp, lạ lùng mới hay
Thiền Thanh Đức Phật chỉ bày
Hôm nay thật sự, nhận ngay Tánh mình.
Nhận được, con chỉ lặng thinh
Nở ra nụ cười vui lắm Phật ôi
Trước kia, Phật dạy con ”thôi”
Mà thôi không được, luân hồi con đi.
Hoa sen con thấy tức thì
Tự nhiên dứt hết, không chi nói lời
Nụ cười thay thế chữ ”Thôi”
Để trình Đức Phật, đôi môi thay lời.
Linh sơn, con đã rõ lời
Thiền Thanh con biết, luân hồi dứt ngay
Trước huynh đệ, con trình bày
Môn thiền Thanh tịnh, khó ai nhận liền
Mấy ngàn người bỏ tu riêng
Dụng công tìm kiếm khắp miền sơn lâm
Nhờ lặng lẻ âm thầm
Bất ngờ nhận được, không lầm chuyển luân.
Hôm nay, thật sự con mừng
Mừng vì sinh tử đã dừng với con
Linh sơn con quyết lòng son
Giữ môn thiền học thường còn thế gian.
Hể ai muốn hết gian nan
Chỉ cần Thanh tịnh, mới sang quê nhà
Lòng con xin nói hết ra
Cám ơn Đức Phật, con xa luân hồi.
Thiền Thanh kỳ diệu Phật ôi!
Chỉ cần thanh tịnh, luân hồi bỏ con
Con nay kính nguyện lòng son
Truyền môn thiền học, được còn mai sau.
Sau khi trình bày bài kệ 44 câu, Tôn giả Ma Ha Ca Diếp đã chính thức nhận được “Bí mật Thiền Tông” từ Đức Phật, thông qua sự kiện nhìn thấy cành hoa sen trên tay Ngài.
Đức Phật tuyên bố với toàn thể đại chúng: “Này các vị Tỳ kheo và đại chúng, hôm nay Như Lai dùng cành hoa sen để kiểm nghiệm Thiền Thanh Tịnh. Trong số 1.250 vị, chỉ duy nhất ông Ma Ha Ca Diếp nhận ra được chánh pháp nhãn tạng Niết bàn diệu tâm. Đây là pháp môn màu nhiệm mà Như Lai đã dạy tại thế gian này.”
Đức Phật tiếp tục chỉ rõ về sự truyền thừa của Pháp môn Thanh Tịnh Thiền:
Thứ nhất, việc truyền thừa Thiền Thanh Tịnh này sẽ chính thức diễn ra 15 ngày sau, khi Như Lai sẽ làm lễ truyền thiền cho Tôn giả Ma Ha Ca Diếp, để Ngài kế thừa và giảng dạy pháp môn này sau khi Đức Phật nhập Niết bàn.
Thứ hai, Tôn giả A Nan Đà cùng các đệ tử lớn và đại chúng hãy chuẩn bị bàn hương án cùng phẩm vật cần thiết để Đức Phật cử hành lễ truyền thiền Thanh Tịnh, dưới sự chứng minh của Mười Phương Chư Phật. Sự hiện diện đông đủ của mọi người là vô cùng quan trọng, bởi đây là buổi lễ truyền thiền Thanh Tịnh đầu tiên, đánh dấu sự khởi đầu của “Mạch nguồn thiền Thanh Tịnh” mà Như Lai đã dạy. Mạch nguồn này sẽ tiếp nối qua 28 đời Tổ tại Ấn Độ, 5 đời Tổ ở nước lớn Phương Đông, và 3 đời Tổ ở nước nhỏ Phương Đông (còn gọi là nước Rồng). Sau đó, mạch nguồn này đã bị quên lãng cho đến thời Mạt pháp, khi một người tại đất Rồng tìm lại và phổ biến pháp môn Thiền Thanh Tịnh ra khắp Năm châu.
Thứ ba, khi Tôn giả Ma Ha Ca Diếp sắp viên tịch, Ngài sẽ truyền pháp môn Thanh Tịnh Thiền lại cho Tôn giả A Nan Đà, để Ngài trở thành Tổ sư Thiền đời thứ hai. Đức Phật nhấn mạnh, khi Tôn giả A Nan Đà nhận Tổ vị thứ hai, pháp môn này sẽ chính thức được gọi là Thiền Tông. Lý do đổi tên là vì pháp môn này bắt đầu được truyền theo “Tông pháp thiền” một cách rõ ràng. Nếu lần đầu Đức Phật truyền thiền Thanh Tịnh cho tất cả mọi người có thể tham dự, thì khi Tôn giả Ma Ha Ca Diếp truyền Thiền tông cho Tôn giả A Nan Đà, chỉ có Tôn giả A Nan Đà, Tôn giả Xá Lợi Phất, và các đệ tử lớn của Như Lai mới được tham dự.
Việc Tôn giả Xá Lợi Phất và các đệ tử lớn cùng các cư sĩ hiểu về Thiền Thanh Tịnh được tham dự là bởi vì Tôn giả Xá Lợi Phất đã đạt đến “Bể tánh Thanh Tịnh Phật tánh”, vượt xa “Bí mật Thiền Tông”. Mặc dù vậy, do tuổi tác đã cao (hơn 90 tuổi vào thời điểm Tôn giả A Nan Đà nhận Tổ vị), và các đệ tử lớn cùng cư sĩ đã nắm vững căn bản của Pháp môn Thiền Thanh Tịnh, họ chỉ đạt đến mức “Giác ngộ Yếu chỉ Thiền Tông”.
Đức Phật kết luận: “Vào ngày trăng tròn tháng 2 này, Như Lai sẽ chính thức cử hành lễ truyền Thanh Tịnh Thiền cho Tôn giả Ma Ha Ca Diếp. Các vị hãy mỗi người đảm nhận một phần việc, chuẩn bị buổi lễ thật chu đáo và hoàn hảo.”
Sau lời dạy của Đức Phật, tất cả đệ tử đều tản ra để chuẩn bị cho buổi lễ.
Vào sáng ngày trăng tròn tháng 2, dù ánh mặt trời ban mai gay gắt, nhưng khi mặt trời lên đến lưng chừng núi, Đức Phật cùng các đệ tử, Ưu bà Tắc và Ưu bà Di đã tề tựu đông đủ. Bất ngờ, mây ngũ sắc bao phủ núi Linh Sơn, tạo nên một bầu trời rực rỡ và không khí mát dịu.
Những câu chuyện kỳ thú về cuộc đời và sự giác ngộ của Tổ sư Ma Ha Ca Diếp thật sâu sắc, mời bạn đọc khám phá thêm nhiều nội dung ý nghĩa khác trong chuyên mục Đạo phật.
