Thay vì chỉ hướng về các đấng siêu nhiên vào dịp đầu năm, việc hiểu rõ rằng thành công phụ thuộc phần lớn vào hành động cá nhân và nhân duyên sẽ mang đến cái nhìn sâu sắc hơn. Tuy nhiên, niềm hy vọng và sự tĩnh tâm mà việc cầu nguyện mang lại có thể là nền tảng vững chắc để đối mặt với thử thách. Tìm hiểu thêm về cách cân bằng giữa mong cầu và thực hành tại chiasedaophat.com.
Cầu Trời, Khấn Phật: Liệu Có Mang Lại Hiệu Quả?
Đầu năm mới là thời điểm mọi người thường cầu xin những điều tốt đẹp. Ai cũng mong muốn một năm mới khấm khá và thuận lợi hơn năm cũ. Tuy nhiên, ít ai nhận ra rằng, thành công hay thất bại trong năm nay phần lớn đến từ chính hành động và sự chuẩn bị của bản thân. Một phần quan trọng khác là do nhân duyên hội đủ và các yếu tố khách quan nằm ngoài tầm kiểm soát. Việc cầu nguyện có thể mang lại sự bình an, hy vọng, giúp giữ cho tâm trí tỉnh táo và giảm bớt lo sợ, từ đó không ảnh hưởng tiêu cực đến những điều chúng ta mong muốn.
Quan niệm về việc cầu xin có lẽ bắt nguồn từ khi Đức Phật được tôn vinh là Đấng Tối cao, Siêu thế. Trong giai đoạn đầu của tư tưởng Đại thừa, quan niệm về Đức Phật như một siêu nhân, siêu thế dần hình thành, nâng cao vị thế của Ngài thành một Giáo chủ tối cao. Từ một Đấng Giác ngộ, Đức Phật dần được một bộ phận xem là đấng quyền năng có khả năng ban phước hoặc giáng họa cho những ai tin theo. Sự đồng hóa Đức Phật với một vị thần linh tối thượng cũng hình thành do ảnh hưởng của văn hóa dân gian.
Ban đầu, các Tăng lữ cho rằng việc này là một phương tiện để truyền bá giáo pháp của Đức Phật một cách dễ dàng và hiệu quả. Tuy nhiên, về lâu dài, cách tiếp cận này lại biến thành một hình thức văn hóa cầu xin, làm lu mờ đi tầm quan trọng của việc sống và thực hành theo lời Phật dạy. Hiện nay, việc cúng tế, cầu xin được xem là trọng tâm, kéo theo sự phát triển của các nghi lễ hoành tráng và tốn kém, khiến đạo Phật đôi khi bị lầm tưởng là một tôn giáo thần quyền.
Từ người giàu sang đến người nghèo khó, ai ai cũng cầu xin Phật, Trời cho bệnh tật tiêu trừ, phiền não chấm dứt, buôn may bán đắt, và vạn sự hanh thông. Thậm chí, họ còn cầu xin khổ đau và bệnh tật đừng quấy phá, đồng thời hứa sẽ cúng dường hậu hĩnh nếu ước nguyện được thành. Hình thức cầu xin này ngày càng phổ biến rộng rãi, không chỉ trong nước mà còn lan rộng ra nước ngoài, khiến sự tồn tại và phát triển của nhiều chùa chiền, tự viện phụ thuộc vào hoạt động này.
Đức Phật đã chỉ dạy cho chúng ta nhận thức được quyền lực của chính mình để thấy rằng: Họa hay phước là do chính mình gây tạo.
Nguyện Lực Từ Nội Tâm, Không Phải Cầu Xin Tha Lực
Thời đại của nghèo đói, dốt nát và thiếu thốn phương tiện đã qua. Ngày nay, Phật tử có cơ hội tiếp cận thông tin toàn cầu, quan sát cách đạo Phật vận hành ở các quốc gia khác. Họ có thể đánh giá liệu sinh hoạt tại các tự viện có phản ánh đúng giáo lý, liệu tư cách, lối sống và sự hành trì của Tăng lữ có thực sự đại diện cho Tăng bảo, và liệu đường hướng giáo dục cho Tăng Ni cũng như cư sĩ tại gia có cần được xem xét lại để con đường “hoằng pháp” tiếp tục mang lại “lợi sinh”.
Kinh Pháp Hoa có ví dụ về người con nhà giàu bị thất lạc gia đình, phải lang thang ăn xin suốt 50 năm. Cuối cùng, anh ta gặp được người cha giàu có của mình. Tuy nhiên, do tâm niệm nghèo hèn, hạ liệt đã ăn sâu, anh ta vẫn tự xem mình là kẻ ti tiện, trí óc kém cỏi. Người cha phải dày công rèn luyện ý chí cho con để anh ta có thể tự mình kế thừa khối tài sản khổng lồ. Điều này có lẽ cũng tương đồng với mong muốn của Đức Phật, Ngài mong muốn các đệ tử tự giác ngộ và giải thoát.
Không có gì sai trái khi cầu nguyện. Tuy nhiên, khi việc cầu xin trở thành pháp môn tu tập chính yếu, đó chính là “vết xe đổ” của đạo Phật. Tha lực bị hiểu lầm và lạm dụng đến mức “mua thần, bán thánh”. Nếu chỉ cầu xin Phật, Trời mà không bỏ ra bất kỳ nỗ lực nào từ bản thân để đạt được ý nguyện, điều này đi ngược lại lời dạy của Đức Phật: “Ta chỉ là bậc đạo sư chỉ đường, các con hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi”.
Luật Nhân Quả Và Khả Năng Sửa Đổi Nghiệp Quả
Đức Phật đã chỉ dạy rõ ràng về luật nhân quả. Tuy nhiên, nghiệp quả không phải là không thể sửa đổi. Kinh Tương Ưng III, phẩm Hạt Muối, đã minh chứng điều này:
“…Ví như, này các Tỷ-kheo, có người bỏ một nắm muối vào trong một chén nước nhỏ. Các Thầy nghĩ như thế nào, này các Tỷ-kheo, nước trong chén ấy có vì nắm muối trở thành mặn và không uống được phải không?
– Thưa đúng vậy, bạch Thế Tôn. Vì cớ sao? Nước trong chén nhỏ này là ít, do nắm muối này, nước trở thành mặn, không uống được.
– Ví như, này các Tỷ-kheo, có người bỏ một nắm muối vào sông Hằng. Các Thầy nghĩ như thế nào, này các Tỷ-kheo, sông Hằng có vì nắm muối trở thành mặn và không uống được phải không?
– Thưa không, bạch Thế Tôn. Vì cớ sao? Lớn là cả khối nước sông Hằng. Khối nước ấy không vì nắm muối này, nước trở thành mặn và không uống được.
– Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, ở đây, có người làm nghiệp ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa người ấy vào địa ngục. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người làm nghiệp ác nhỏ mọn tương tợ, và nghiệp ác ấy đưa người ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho đến chút ít cũng không thấy được (trong đời sau), nói gì là nhiều.
– Hạng người như thế nào, này các Tỷ-kheo, có làm nghiệp ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa người ấy vào địa ngục? Ở đây, này các Tỷ-kheo có người thân không tu tập, giới không tu tập, tâm không tu tập, tuệ không tu tập, hạn hẹp, tự ngã nhỏ nhen, sống chịu khổ ít oi. Hạng người như vậy, này các Tỷ-kheo, làm nghiệp ác nhỏ mọn, và nghiệp ác ấy đưa người ấy vào địa ngục.
– Hạng người như thế nào, này các Tỷ-kheo, có làm nghiệp ác nhỏ mọn tương tợ, và nghiệp ác ấy đưa người ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho đến chút ít cũng không thấy được (trong đời sau), nói gì là nhiều. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người thân được tu tập, giới được tu tập, tâm được tu tập, tuệ được tu tập, hạn hẹp, tự ngã to lớn, sống đời vô lượng. Người như vậy, này các Tỷ-kheo, có làm nghiệp ác nhỏ mọn tương tợ, và nghiệp ác ấy đưa người ấy đến cảm thọ ngay trong hiện tại, cho đến chút ít cũng không thấy được, nói gì là nhiều”.
Điều này cho thấy, nếu một người biết tu tập cho thân, tâm và sinh trí tuệ, thì quả báo ác sẽ không còn tác hại nhiều. Người biết tu tập sẽ cố gắng tránh xa các ác pháp, huống chi là cố tình gây tạo. Câu nói “Bồ-tát sợ nhân, chúng sinh sợ quả” nhấn mạnh điều này. Ngay cả khi đã lỡ tạo những điều ác trong quá khứ, nhờ có tuệ giác hiểu rõ nhân quả, chúng ta sẽ bớt lo sợ ác nghiệp xảy đến. Đây là cơ hội để đền trả những gì đã gây ra, và đôi khi, nghiệp dữ cũng chính là một người thầy muốn dạy chúng ta bài học về sự khổ đau thông qua tuệ giác. Tuy nhiên, để thấu hiểu và chấp nhận điều này, cần có nỗ lực tu tập và tinh tấn hành trì.
Đức Phật đã chỉ dạy chúng ta nhận thức về sức mạnh nội tại của chính mình, rằng họa hay phước đều do bản thân gây tạo. Như Đức Đạt Lai Lạt Ma từng nói: “Chúa Trời hay Đức Phật không giúp gì chúng ta được nhiều vì các Ngài đâu có gây ra thảm họa trên hành tinh này?”. Nếu mỗi người nhận ra được điều này, thì hành động hướng thiện của chính chúng ta sẽ mang lại kết quả ý nghĩa hơn nhiều so với việc chỉ cầu Trời, khấn Phật.
Hãy cùng khám phá sâu hơn về những giáo lý mầu nhiệm này trong chuyên mục Đạo phật.
