Trong dòng chảy vô tận của cuộc đời với vô vàn cám dỗ, việc giữ vững tâm hướng đạo quả thực là một hành trình đầy thử thách. Đức Phật đã dùng hình ảnh khúc gỗ trôi sông để ví von cho nỗ lực không ngừng của người tu hành, một minh triết sâu sắc giúp chúng ta nhận ra con đường giải thoát ngay giữa nghịch cảnh. Hãy khám phá cách vận dụng bài học quý giá này vào đời sống cùng Chiasedaophat để tìm thấy sự bình an và trí tuệ.
Tu hành như khúc gỗ trôi sông
Phương pháp này có thể nói là hữu dụng, thu hút sự chú ý mạnh mẽ nhờ câu chuyện ẩn dụ, từ đó dẫn dắt hành giả đến sự giác ngộ chân lý một cách dễ dàng.
Khúc gỗ trôi sông là một trong những đoạn Kinh tạng mà Đức Phật dùng để dẫn dụ.
Câu chuyện về khúc gỗ trôi sông, giống như nhiều câu chuyện dẫn dụ khác được Đức Phật sử dụng và ghi lại trong Kinh tạng, mang đến nhiều nội dung thiết thực. Các pháp hành được giới thiệu đầy đủ, trình bày một lộ trình tu học rõ ràng, mạch lạc. Bất kỳ ai tiếp cận câu chuyện này đều có thể lĩnh hội một bài học sâu sắc, có tính ứng dụng cao trên con đường tìm cầu chân lý giải thoát, giác ngộ.
Thông thường, người xuất gia tu hành được ví như cái thớt mài dao, còn Phật tử tại gia hàng ngày mài dao trên đó. Nếu người xuất gia không biết kiềm chế sáu căn, phòng hộ nghiệp, phát huy thiền định và trí tuệ, họ sẽ giống như cái thớt bị mài mòn. Ngược lại, cây dao của Phật tử ngày càng sắc bén. Người tu hành giống như đi ngược dòng nước. Dòng nước cuộc đời bao gồm ham thích ăn ngon, mặc đẹp, tiền tài, danh vọng, địa vị xã hội, lợi dưỡng. Người tu hành đi ngược lại dòng chảy này. Do đó, nếu đã đi ngược dòng mà không tinh tấn, nỗ lực, họ sẽ bị dòng tham dục đời cuốn trôi.
Lời dạy của Tổ cho người tu giáo lý vô thường
Theo truyền thống Phật giáo, người xuất gia không tạo ra của cải vật chất mà chuyên tâm tu hành, trau dồi giới đức, thiền định và trí tuệ để thành tựu đạo nghiệp. Mọi nhu cầu cho đời sống đều nhận từ sự cúng dường của các Phật tử. Ngược lại, Phật tử tại gia, do bận rộn công việc gia đình và xã hội, không có thời gian chuyên tâm tu hành, nên có bổn phận cúng dường chư Tăng, Ni để hộ trì Tam Bảo, tạo dựng phước duyên và gieo trồng căn lành đối với Phật pháp. Đây là mối quan hệ hỗ tương giữa đạo và đời, góp phần xây dựng ngôi nhà Phật pháp ngày càng vững mạnh.
Ảnh minh họa.
Trong Tứ chúng đệ tử, Đức Phật dành nhiều thời gian và pháp thoại để dạy cho hàng xuất gia, bởi họ phải là những người mô phạm và trí tuệ để thay Đức Phật truyền bá chánh pháp. Do đó, Đức Phật mong muốn xây dựng hình ảnh hành giả xuất gia luôn có đầy đủ phẩm chất làm mô phạm cho cuộc đời.
Vì vậy, người xuất gia phải luôn chánh niệm tỉnh giác, ý thức rõ trách nhiệm của mình, không phóng túng tâm ý, không tham đắm lợi dưỡng. Mục tiêu là để hành giả xuất gia không giống như cây thớt bị mài mòn, mà phải giống như khúc gỗ. Thoạt nhìn, khúc gỗ trôi sông có vẻ là đồ bỏ phế, nhưng ẩn chứa một đạo lý vô cùng ý nghĩa.
Một thời, Đức Thế Tôn trú tại Kosambi, trên bờ sông Ganga. Ngài thấy một khúc gỗ lớn trôi theo dòng nước sông Hằng và gọi các Tỷ-kheo:
“Này các Tỷ-kheo, các ông có thấy khúc gỗ to lớn này đang trôi theo dòng nước sông Hằng không?”.
“Thưa có, bạch Thế Tôn”.
“Này các Tỷ-kheo, nếu khúc gỗ không đâm vào bờ bên này, không đâm vào bờ bên kia, không chìm giữa dòng, không mắc cạn trên bãi đất nổi, không bị người nhặt lấy, không bị phi nhân nhặt lấy, không bị mắc vào xoáy nước, không bị mục bên trong; như vậy, này các Tỷ-kheo, khúc gỗ ấy sẽ hướng về biển, sẽ xuôi theo biển, sẽ nghiêng nhập vào biển. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, dòng sông Hằng hướng về biển, xuôi theo biển, nghiêng trôi về biển. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, nếu các ông không đâm vào bờ bên này, không đâm vào bờ bên kia, không chìm giữa dòng, không mắc cạn trên bãi đất nổi, không bị người nhặt lấy, không bị phi nhân nhặt lấy, không bị mắc vào xoáy nước, không bị mục bên trong; như vậy, này các Tỷ-kheo, các ông sẽ hướng về Niết-bàn, sẽ xuôi theo Niết-bàn, sẽ nghiêng nhập vào Niết-bàn. Vì sao? Vì rằng, này các Tỷ-kheo, chánh kiến hướng về Niết-bàn, xuôi theo Niết-bàn, nghiêng nhập vào Niết-bàn”.
Khi nghe Đức Phật dạy vậy, một Tỷ-kheo bạch:
“Bạch Thế Tôn, bờ bên này là gì? Bờ bên kia là gì? Thế nào là chìm giữa dòng? Thế nào là mắc cạn trên bãi đất nổi? Thế nào là bị người nhặt lấy? Thế nào là bị phi nhân nhặt lấy? Thế nào là bị mắc vào xoáy nước? Thế nào là bị mục nát bên trong?”.
“Bờ bên này, này Tỷ-kheo, đồng nghĩa với sáu nội xứ này.
Bờ bên kia, này Tỷ-kheo, đồng nghĩa với sáu ngoại xứ. Bị chìm giữa dòng, này Tỷ-kheo, đồng nghĩa với hỷ tham. Bị mắc cạn trên bãi đất nổi, này Tỷ-kheo, đồng nghĩa với ngã mạn.
Và này Tỷ-kheo, thế nào là bị người nhặt lấy? Ở đây, Tỷ-kheo sống quá liên hệ với cư sĩ, chung vui, chung buồn, an lạc khi họ an lạc, đau khổ khi họ bị đau khổ, tự trói buộc mình trong các công việc phải làm của họ. Đây gọi là Tỷ-kheo bị người nhặt lấy.
Và thế nào, này Tỷ-kheo, là bị phi nhân nhặt lấy? Ở đây, Tỷ-kheo sống Phạm hạnh với ước nguyện được sanh cộng trú với một hàng chư Thiên: ‘Mong rằng với giới luật này, với cấm giới này, với khổ hạnh này, với Phạm hạnh này, ta sẽ trở thành Thiên nhân hay một loài chư Thiên!’ Đây, này Tỷ-kheo, được gọi là bị phi nhân nhặt lấy.
Người xuất gia như khúc gỗ trôi sông, không vướng kẹt vào bất cứ điều gì, thuận xuôi trôi về nhập vào biển cả. Ảnh minh họa.
Bị mắc vào xoáy nước, này Tỷ-kheo, đồng nghĩa với năm dục công đức. Tức bị xoáy vào sắc, thanh, hương, vị, và xúc.
Và này Tỷ-kheo, thế nào là bị mục nát bên trong? Ở đây, này Tỷ-kheo, có người thọ tà giới, theo ác pháp, bất tịnh, có những hành vi đáng nghi ngờ, có những hành động che đậy, không phải Sa-môn nhưng hiện tướng Sa-môn, không phải Phạm hạnh nhưng hiện tướng Phạm hạnh, nội tâm bị hủy hoại, đầy dục vọng, là một đống rác bẩn. Đây, này Tỷ-kheo, được gọi là bị mục nát bên trong.”
Sau khi nghe Đức Thế Tôn giảng giải, tất cả đều mong muốn đời tu hành của mình giống như khúc gỗ, không đâm vào bờ bên này, không đâm vào bờ bên kia, không bị chìm giữa dòng, không mắc cạn trên bãi đất nổi, không bị người nhặt lấy, không bị phi nhân nhặt lấy, không bị mắc vào xoáy nước, không bị mục nát bên trong.
Hạnh phúc chốn thiền môn
(HT. Thích Minh Châu, Việt dịch, Tương ưng bộ kinh, thiên Sáu Xứ, phẩm Rắn Độc).
Xuất gia là một lý tưởng cao đẹp, thể hiện nguyện dấn thân vì lý tưởng thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sinh. Xuất gia là rời bỏ ngôi nhà thế tục, không bị ràng buộc bởi cuộc sống vợ con, gia đình (xuất thế tục gia), và rời bỏ ngôi nhà phiền não của thế gian (xuất phiền não gia), đồng thời cũng đi ra khỏi ngôi nhà tam giới (xuất tam giới gia).
Người xuất gia từ bỏ huyết thống gia đình để đi vào huyết thống tâm linh của mười phương chư Phật. “Cát ái từ sở thân, xuất gia hoằng Phật đạo, thệ độ nhất thiết nhân”. Người xuất gia nhận thức rõ cuộc đời là vô thường, giả tạm. Tuy nhiên, phần lớn người đời do vô minh chi phối nên không thấy, không biết. Chỉ có pháp Phật mới đủ khả năng dẫn đường chỉ lối cho chúng sinh thoát khỏi vô minh, phiền não, đạt đến an lạc giải thoát đích thực. Do đó, họ phát nguyện dấn thân trọn đời theo Phật, gia nhập vào hàng ngũ Tăng bảo, thực hành phạm hạnh để thành tựu giải thoát và hoằng dương giáo pháp của Phật đến mọi người.
Tuy nhiên, để trở thành người xuất gia chân chính là vô cùng khó khăn, đối mặt với muôn vàn cám dỗ. Các cám dỗ này, như đoạn kinh vừa trích dẫn, chính là khi sáu căn tiếp xúc sáu trần sinh ra tham đắm, chấp thủ. Do đó, người xuất gia luôn cần chánh niệm, phòng hộ căn môn, để không bị sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp chi phối. Mối nguy hiểm kế tiếp là dục hỷ và ngã mạn. Dục hỷ là sự vui thích dẫn đến nguy hiểm trong phạm hạnh, còn ngã mạn sẽ cản trở thánh đạo giải thoát. Thứ ba, cần cẩn trọng trong mối quan hệ với Phật tử liên quan đến lợi dưỡng, danh tiếng, tránh dẫn đến hành những việc tà mạng, không đúng Chánh pháp. Và vấn đề cuối cùng là luôn kiên định với Bồ đề tâm, không để chí nguyện cao đẹp bị thui chột mà phải tinh tấn tu hành để tiến bộ trên đường đạo. Nếu thực hành được như vậy, hành giả xuất gia sẽ thuận duyên tu hành, đạt đến sự an lạc, giải thoát đích thực.
Một ngọn đèn có thể thắp sáng thêm nhiều ngọn đèn khác mà ánh sáng của nó không bị mất đi hay tổn hại. Người xuất gia, giống như ngọn đèn, mang ánh sáng trí tuệ soi rọi cuộc đời; và giống như khúc gỗ trôi sông, không vướng kẹt vào bất cứ điều gì, thuận xuôi trôi về nhập vào biển cả.
Văn hoá Phật giáo số 293 ngày 15-03-2018
Lời dạy của Đức Phật về khúc gỗ trôi sông mang đến những bài học sâu sắc cho người tu hành, giúp chúng ta hướng về Niết-bàn. Để khám phá trọn vẹn những giáo lý quý báu này, mời bạn đọc tìm hiểu thêm trong chuyên mục Đạo phật.
