Trong khi kinh điển Phật giáo không đưa ra quy chuẩn cứng nhắc cho nghi lễ cúng dường, mỗi quốc gia lại phát triển những nét văn hóa riêng biệt trong việc thờ phụng. Điều này đôi khi dẫn đến sự pha trộn giữa tín ngưỡng và tập tục, làm sai lệch bản chất của việc thực hành chánh pháp. Khám phá cách cúng dường cao thượng nhất qua chiasedaophat.com để hiểu rõ hơn ý nghĩa đích thực.
Dâng hoa cúng dường chư Phật
Trong kho tàng giáo pháp đồ sộ của Đức Phật, bao gồm Tam Tạng Kinh, Luật và Vi Diệu Pháp, không hề có những quy định chi tiết về hình thức lễ bái, thờ phụng hay cúng kính theo cách hiểu thông thường. Điều này dẫn đến sự đa dạng trong các nghi thức cúng dường tại mỗi quốc độ, phản ánh nét văn hóa và phong tục tập quán đặc trưng của từng địa phương. Cách bài trí bàn thờ, nghi thức hành lễ, tụng kinh, hay việc sử dụng các pháp khí hỗ trợ âm thanh đều có sự khác biệt. Âm nhạc truyền thống của mỗi dân tộc cũng góp phần tạo nên nét riêng cho các nghi lễ tại chùa chiền.
Vì kinh điển không quy định một hình thức lễ bái cố định, nên ở nhiều nơi, do ảnh hưởng của các tôn giáo khác hoặc tục lệ cổ xưa, những nghi thức mang màu sắc mê tín dị đoan có thể được du nhập. Điều này đôi khi khiến những người quan sát bên ngoài có cái nhìn chưa đúng đắn về Phật giáo.
“Thực hành giáo pháp Như Lai đã chỉ bày chính là cúng dường Như Lai một cách cao thượng nhất”.
Hiện nay, vẫn còn tồn tại một số hình thức cúng bái, tế lễ từng phổ biến trong các tôn giáo khác, vốn không được Đức Phật và các bậc Thánh nhân chấp nhận. Tại Việt Nam, dù là trong quá khứ hay hiện tại, một số nơi vẫn duy trì tục đốt vàng mã tại chùa. Nhiều người đến chùa với mong cầu Phật ban phước, cầu làm ăn phát đạt, sinh con quý tử, hay cầu sức khỏe. Tuy nhiên, những nghi lễ mang nặng tính nhân gian này, chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi phong tục tập quán lỗi thời, khó có thể thay đổi trong một sớm một chiều. Điều quan trọng là những nghi thức này không nên dẫn đến mê tín dị đoan, khiến những người còn sơ cơ chưa vững chánh tín bị ràng buộc, nô lệ vào hình thức mà quên đi mục tiêu giác ngộ và giải thoát.
Đức Phật đã từng phê phán những lối cúng bái nặng về hình thức. Vậy, đâu là cách cúng dường cao thượng mà chúng ta nên hướng đến?
Trong Kinh Đại Bát Niết Bàn (Mahāparinibbāna Sutta), thuộc Trường Bộ Kinh (Dīgha Nikāya), ghi lại những lời dạy cuối cùng của Đức Phật trước khi Ngài nhập Niết Bàn. Khi Đức Phật đến gần thành Câu Thi Na (Kusinàrà) và nghỉ dưới rừng cây Sa La (Sālā) của vua Malla, Ngài đã căn dặn Đại Đức Ānanda:
“Này Ānanda, Như Lai mệt mỏi, xin trải chỗ nằm cho Như Lai, đầu hướng về phía Bắc, giữa hai cây Sa La.”
Đại Đức Ānanda vâng lời, chuẩn bị chỗ nằm cho Đức Phật. Đức Thế Tôn sau đó an nhiên nằm xuống, nghiêng mình về bên phải, dáng nằm như sư tử, chân trái gác trên chân phải, giữ tâm chánh niệm và hoàn toàn tỉnh giác.
Vào thời điểm đó, dù không phải mùa trổ hoa, hai cây Sa La đột nhiên nở rộ, hoa rơi đầy trên thân Đức Thế Tôn như để cúng dường. Hoa Mạn Đà La (Mandarava) từ trên không trung cũng nhẹ nhàng rơi xuống, bao phủ thân Như Lai, cùng với âm thanh nhạc trời vang vọng, như một lễ vật cúng dường từ cõi hư không.
Tuy nhiên, Đức Phật đã dạy: “Thế nhưng, này Ānanda, đó không phải là cách tôn kính, sùng bái, cúng dường hay làm vẻ vang Như Lai một cách cao thượng. Này Ānanda, bất kỳ Tỳ Kheo, Tỳ Kheo ni, thiện nam hay tín nữ nào thực hành đúng chánh pháp, sống đời sống chân chánh trong chánh pháp, giữ gìn phẩm hạnh thanh cao, thì đó mới là người tôn kính, sùng bái, cúng dường và làm vẻ vang Như Lai bằng phương cách cao thượng nhất. Vì vậy, này Ānanda, hãy tinh tấn tu tập, thực hành theo chánh pháp, sống đời sống chân chánh trong chánh pháp, và giữ gìn phẩm hạnh thanh cao.”
Lời giáo huấn vàng ngọc cuối cùng này của Đức Phật thật cao quý và ý nghĩa.
Tùy theo căn cơ trình độ của mỗi người, Đức Phật dạy một pháp hành khác nhau nhưng vẫn đi đến cùng một mục tiêu giác ngộ, giải thoát.
Cho đến giây phút cuối cùng, Ngài vẫn không ngừng nhắc nhở chúng Tăng: “Sau khi Như Lai nhập Niết Bàn, các con hãy lấy giới luật làm thầy. Thực hành đúng đắn những lời giáo huấn của Như Lai. Đó là cách cúng dường Như Lai cao thượng nhất.”
Vì vậy, khi chúng ta dâng hương cúng dường Tam Bảo, điều quan trọng không phải là mùi thơm của hương trầm hay hoa, mà là “hương thơm” của giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến. Bởi lẽ, không có mùi hương nào quý báu và tinh khiết bằng năm loại hương cao quý này. Chúng ta hãy dùng mùi thơm của giới, định, tuệ để kết thành tâm hương, lan tỏa khắp mười phương, cúng dường chư Phật.
Làm thế nào để có được những hương thơm tinh khiết ấy?
Để có được hương thơm tinh khiết làm phương tiện cúng dường chư Phật và đạt được sự giác ngộ, giải thoát, chúng ta cần thực hành theo chánh pháp mà Đức Phật đã chỉ dạy.
Giáo pháp của Đức Phật tuy nhiều nhưng tựu trung quy về việc tu trì giới, định, tuệ để diệt trừ tham, sân, si. Đức Phật đã tóm tắt giáo pháp của Ngài bằng bốn câu kệ trong Kinh Pháp Cú (Dhammapādā 183):
Sabba pāpassa akaraṇaṁ
Kusalassa upasampadā
Sacitta pariyodapanaṁ
Etaṁ Buddhāna Sāsanaṁ.
Tạm dịch:
Không làm các điều ác,
Hãy làm các hạnh lành,
Giữ tâm ý trong sạch,
Là lời chư Phật dạy.
Đây có thể xem là yếu chỉ cốt lõi của Phật giáo, một lời tuyên ngôn rõ ràng, giản dị, dễ thực hành và thể hiện. Sống đúng theo lời dạy này chính là cách cúng dường Đức Phật một cách cao thượng nhất.
Cách cúng dường cao thượng, quý báu hơn mọi cách cúng dường là thực hành giáo pháp mà Đức Phật đã giác ngộ và bi mẫn khai thị cho chúng ta.
Tùy theo căn cơ và trình độ của mỗi người, Đức Phật đã chỉ dạy những pháp hành khác nhau, nhưng tất cả đều hướng đến mục tiêu chung là giác ngộ và giải thoát. Đối với cư sĩ tại gia, Ngài dạy thọ Tam Quy, trì Ngũ Giới, hành Thập Thiện, bố thí, tham thiền… để thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử, phiền não khổ đau, và đạt đến an lạc, thanh tịnh.
Thập Thiện bao gồm:
- Thân: Không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm.
- Khẩu: Không nói dối, không nói chia rẽ, không nói lời thô ác, không nói lời vô ích.
- Ý: Không tham lam, không sân hận, không tà kiến.
Việc thực hành những điều này chính là cách chúng ta cúng dường Đức Phật một cách cao thượng.
Giới là bước khởi đầu quan trọng của người Phật tử. Giới giúp sinh khởi định, và định vững chắc sẽ sinh khởi tuệ. Nếu không giữ giới trong sạch, việc tái sinh làm người hay trời còn khó, huống chi là đạt đến giác ngộ và giải thoát. Giới luật là nền tảng căn bản, giúp cải thiện lời nói và hành động, mở đường cho sự chuyển hóa nội tâm.
Tuy nhiên, để thanh lọc nội tâm một cách triệt để, chúng ta cần có định và tuệ, tức là phải thực hành thiền định. Chỉ có thiền định mới có khả năng chấm dứt phiền não, khổ đau. Có hai loại thiền chính:
- Thiền Chỉ (Samatha): Còn gọi là thiền vắng lặng, giúp phát triển định tâm, làm tâm an trú vào sự tĩnh lặng, khắc chế được năm chướng ngại tinh thần: tham dục, sân hận, hôn trầm thụy miên (buồn ngủ, uể oải), trạo hối (tâm dao động, lo lắng) và nghi ngờ.
- Thiền Quán (Vipassanā): Còn gọi là thiền minh sát, giúp phát huy trí tuệ, loại bỏ tận gốc rễ các chướng ngại, thấu suốt chân tướng vô thường, khổ não, vô ngã của vạn pháp, từ đó đạt đến cứu cánh giải thoát.
Thực hành giới, định, tuệ để đạt giải thoát chính là làm đúng theo lời Phật dạy, là cách cúng dường Chư Phật một cách cao thượng nhất.
Thực hành giới, định, tuệ để giải thoát là làm đúng theo lời Phật dạy, là cúng dường Chư Phật một cách cao thượng.
Tóm lại, cách cúng dường cao thượng và quý báu nhất chính là thực hành giáo pháp mà Đức Phật đã giác ngộ và chỉ dạy bằng lòng bi mẫn.
Tuy nhiên, các hình thức lễ bái thông thường không hoàn toàn vô nghĩa. Chúng có thể là cơ hội để khơi dậy tâm thiện lành tiềm ẩn trong mỗi người, là thói quen hướng thiện, mang lại những giây phút an lạc, giúp thân, khẩu, ý xa lìa ngũ dục (sắc, thanh, hương, vị, xúc), và là dịp để tâm hồn rộng mở đón nhận ánh sáng chân lý.
Do đó, khi Phật tử đến chùa lễ bái, những người có trách nhiệm hướng dẫn tinh thần nên nhân dịp này nhắc nhở mọi người làm lành, lánh dữ, thực hành bố thí, trì giới, tham thiền… Có như vậy, việc lễ bái mới thực sự mang lại lợi ích thiết thực cho hiện tại và tương lai.
Những hình thức cúng dường thông thường, nếu được bổ trợ bằng việc thực hành chánh pháp, sẽ giúp con đường dẫn đến sự an ổn và thanh tịnh trở nên gần hơn bao giờ hết. Như lời dạy cuối cùng của Đức Phật: “Thực hành giáo pháp Như Lai đã chỉ bày chính là cúng dường Như Lai một cách cao thượng nhất.”
Trích: Con Đường Hạnh Phúc
Để hiểu sâu sắc hơn về ý nghĩa và cách thực hành “cúng dường cao thượng”, mời bạn khám phá thêm những bài viết chi tiết trong chuyên mục Đạo phật.
