Câu chuyện về sự hy sinh cao cả của tiền thân Đức Phật vì lòng từ bi nay được tái hiện tại bảo tháp Namo Buddha, Nepal. Nơi đây không chỉ là điểm hành hương thiêng liêng mà còn ẩn chứa những bí ẩn về vị trí thực sự của sự kiện bố thí trác tuyệt này, thôi thúc các nhà nghiên cứu truy tìm lời giải đáp. Khám phá hành trình tâm linh tại chiasedaophat.com.
Tượng Bồ-tát và đàn hổ trong quần thể bảo tháp Namo Buddha, Nepal
Sự kiện tiền thân Đức Phật xả thân cứu hổ đói là một trong những câu chuyện được truyền tụng sâu sắc nhất trong Phật giáo, biểu tượng cho hạnh bố thí cao cả. Do ý nghĩa thiêng liêng này, nhiều truyền thống Phật giáo đã xây dựng bảo tháp để tưởng niệm, xem đây là những thánh địa quan trọng. Hiện nay, các nhà nghiên cứu ghi nhận có hai địa điểm chính được cho là nơi thái tử thực hiện hành nguyện này, với các bảo tháp tương ứng: một ở Gandhāra (nay thuộc Pakistan) và một ở thung lũng Kathmandu, Nepal.
Sự khác biệt rõ rệt về vị trí địa lý, lịch sử hình thành và niên đại đã thôi thúc chúng tôi tìm hiểu sâu hơn để xác định đâu là ngôi tháp chính, đánh dấu sự kiện bố thí trác tuyệt (pāramita) mà tiền thân Đức Phật đã thực hành.
Cơ sở kinh điển về sự kiện tiền thân Đức Phật hiến thân cho hổ đói
Câu chuyện về tiền thân Đức Phật hiến thân cho hổ đói được ghi lại như sau: Trong một kiếp quá khứ, Ngài hóa thân thành một vị thái tử có lòng từ bi vô hạn, luôn sẵn lòng chia sẻ với những người gặp khó khăn. Trên đường du ngoạn, Ngài phát hiện một hổ mẹ vừa sinh con đang nằm thoi thóp vì đói lả, không thể kiếm thức ăn. Đàn hổ con sơ sinh đứng trước nguy cơ chết đói hoặc bị chính mẹ ăn thịt. Chứng kiến cảnh tượng đau lòng này (Saṃvega), vị thái tử đã lập tức tự mình trích máu, hy sinh thân mạng để cứu sống mẹ con đàn hổ.
Sau khi hay tin, vương hậu vô cùng đau xót, đã cho thu thập những gì còn lại và xây tháp phụng thờ. Theo ghi chép của ngài Pháp Thạnh và ngài Huyền Trang, ngôi bảo tháp này rất linh thiêng, đặc biệt trong việc cầu an và chữa bệnh, được người dân và giới vương quyền kính ngưỡng, trùng tu và tồn tại cho đến ngày nay.
Tư liệu về sự kiện này xuất hiện trong nhiều bản kinh, luận cổ, bao gồm:
- Kinh Lục-độ tập, do Khương Tăng Hội dịch vào năm 251.
- Kinh Tiền thế tam chuyển, do Sa-môn Pháp Cự dịch vào thời Tây Tấn (265-316).
- Kinh Hiền ngu, do Sa-môn Tuệ Giác và nhiều vị khác dịch vào thời Bắc Ngụy (386-534).
- Phật nói kinh nhân duyên xây tháp Bồ-tát hiến thân cho hổ đói, do Sa-môn Pháp Thạnh dịch vào thời Bắc Lương (401-439).
- Kinh Kim quang minh, do ngài Đàm-vô-sấm dịch vào thời Bắc Lương (412-428).
- Kinh Kim quang minh đế vương, do ngài Chân Đế dịch vào năm 547.
- Kinh Kim quang minh tiện quảng thọ lượng đại biện Đà-la-ni, do ngài Da-xá-quật-đa và ngài Xà-na-quật-da dịch vào thời Bắc Chu (557-581).
- Hiệp bộ kinh Kim quang minh, do ngài Bảo Quý tổng hợp vào năm 597.
- Kinh Kim quang minh tối thắng vương kinh, do ngài Nghĩa Tịnh dịch vào năm 703.
- Luận Phân biệt công đức, không rõ người dịch, niên đại Hậu Hán (23-220), là bản chú giải bốn phẩm đầu kinh Tăng Nhất A-hàm.
- Luận Đại trí độ, quyển thứ mười sáu, do ngài Long Thọ trước tác vào khoảng thế kỷ thứ hai, được ngài Cưu-ma-la-thập dịch vào năm 404.
- Bồ-tát Bản sanh man luận, do ngài Thánh Dũng và nhiều vị khác tạo, được dịch sang Hán tạng vào thời Bắc Tống (960-1127).
Trong số các nguồn tư liệu này, niên đại sớm nhất vào khoảng thế kỷ thứ hai và muộn nhất là thế kỷ thứ mười. Các bản kinh Kim quang minh, xuất hiện muộn hơn, từ thế kỷ thứ năm đến thứ tám, có mối liên hệ mật thiết với Phật giáo Nepal và ngôi bảo tháp tại Kathmandu.
Bảng giới thiệu sự tích Bồ-tát hiến mình cứu hổ đói, bảo tháp Namo Buddha, Nepal
Bảo tháp tại Kathmandu, Nepal
Tại thung lũng Kathmandu, có ba thánh tích được các công ty du lịch chú trọng khai thác. Một trong số đó là quần thể tu viện Thrangu Tashi Yangtse, xây dựng năm 1978, thuộc dòng truyền thừa Karma Kagyu của Phật giáo Tây Tạng. Ngôi bảo tháp tại đây, được gọi là Tagmo Lüjin (tiếng Tây Tạng) hay Namo Buddha (tiếng Anh), được xem là nơi kỷ niệm Bồ-tát xả thân cứu hổ mẹ và con.
Bảo tháp Namo Buddha được xây dựng với mục đích đánh dấu địa điểm tiền thân Đức Phật thực hiện hạnh bố thí. Xung quanh tháp có nhiều phù điêu và tượng mô tả sự kiện này. Tuy nhiên, các tư liệu lịch sử làm cơ sở cho việc xây dựng bảo tháp này còn khá mơ hồ và mang tính chủ quan. Điều này thể hiện qua các điểm sau:
- Thứ nhất: Nepal (Ni-bà-la) là một quốc gia có lịch sử lâu đời, tồn tại từ thời Đức Phật còn tại thế. Tuy nhiên, các bộ luật tạng như Hữu bộ không ghi nhận việc Đức Phật từng đến Nepal. Ngài Huyền Trang trong Đại Đường Tây Vực Ký cũng mô tả Nepal là vùng đất có địa hình hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt và tiềm ẩn nguy cơ độc dược, khiến nhiều nhà sư gặp nạn khi đi qua. Lịch sử Nepal do Daniel Wright biên tập và Sylvain Lévi, một nhà nghiên cứu uy tín, cũng bày tỏ sự nghi ngờ về việc Đức Phật từng đặt chân đến vùng đất này. Việc một quốc gia cho rằng Đức Phật từng thuyết pháp tại đây nhưng thiếu bằng chứng khảo cổ và kinh điển xác tín, chỉ dựa vào truyền khẩu, làm dấy lên nghi vấn về tính lịch sử của các thánh tích liên quan.
- Thứ hai: Ngài Huyền Trang, một nhà hành hương uyên bác, đã ghi chép chi tiết về Nepal trong Đại Đường Tây Vực Ký, bao gồm cả thông tin về vua Ương-thâu-phạt-ma (Amśuvarman). Tuy nhiên, trong những ghi chép này, hoàn toàn không có bất kỳ thông tin nào đề cập đến ngôi bảo tháp liên quan đến sự kiện tiền thân Đức Phật hiến thân cho hổ đói.
- Thứ ba: Câu chuyện tiền thân Đức Phật hiến thân cho hổ đói xuất hiện trong nhiều nguồn tư liệu, đặc biệt là kinh Kim quang minh. Đối với Phật giáo Nepal, kinh Kim quang minh là một trong chín bộ pháp bảo quý giá. Các nghiên cứu về bản kinh Kim quang minh bằng tiếng Tây Tạng cho thấy, bản kinh có niên đại sớm nhất vào khoảng giữa thế kỷ thứ tám, và bản dịch sang tiếng Tây Tạng để làm cơ sở xây dựng bảo tháp Namo Buddha (Tagmo Lüjin) có thể xuất hiện muộn hơn, vào khoảng giữa hoặc cuối thế kỷ thứ VIII.
Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng ngôi bảo tháp Namo Buddha tại Kathmandu có khả năng được hình thành muộn hơn và thiếu các chứng cứ lịch sử vững chắc để bảo chứng.
Chư Tăng nhiễu tháp Namo Buddha, Nepal
Bảo tháp tại Gandhāra, Pakistan
Gandhāra, một khu vực thuộc Bắc Ấn Độ xưa, từng là trung tâm Phật giáo phát triển rực rỡ. Tại đây, có một ngôi bảo tháp được nhiều nhà hành hương ghi nhận và các nhà khảo cổ xác tín là nơi tiền thân Đức Phật hiến mình cho hổ đói.
- Ngài Pháp Hiển (thế kỷ thứ IV): Trong chuyến hành hương Tây Trúc, ngài Pháp Hiển đã ghi lại rằng, tại nước Trúc-sát-thi-la (Takṣaśilā) thuộc Gandhāra, có một địa điểm cách đó hai ngày đường về phía Đông, nơi Bồ-tát đã bố thí thân mình cho hổ đói. Tại cả hai địa điểm này đều có xây dựng tháp lớn, được trang nghiêm bằng nhiều châu báu và luôn có đông đảo người dân đến cúng dường. Theo Tứ phần luật danh nghĩa tiêu thích, Trúc-sát-thi-la chính là tên một thành thuộc nước Gandhāra.
- Sa-môn Pháp Thạnh (thế kỷ thứ V): Theo kinh Bồ-tát hiến thân cho hổ đói do ngài Pháp Thạnh dịch, Đức Phật từng đến Gandhāra (Càn-đà-việt). Kinh này cũng mô tả chi tiết về ngôi bảo tháp Bồ-tát hiến thân cho hổ đói, nơi dân chúng thường đến lễ bái để cầu mong bệnh tật tiêu trừ. Ngài Pháp Thạnh sống cùng thời với ngài Đàm-vô-sấm, cho thấy ngôi bảo tháp này đã tồn tại từ thế kỷ thứ năm.
- Ngài Huyền Trang (thế kỷ thứ VII): Trong Đại Đường Tây Vực Ký, ngài Huyền Trang mô tả chi tiết về một địa điểm phía Bắc Takṣaśilā, sau khi vượt sông Ấn, là nơi vương tử Ma-ha-tát-đỏa (Mahāsattva) đã hiến mình cho hổ đói. Cách đó khoảng 140-150 bộ về phía Nam là một tháp đá lớn, do vua A Dục xây dựng. Ngài mô tả đất đai nơi đây nhuốm màu đỏ thẩm như máu, và hành trạng của Bồ-tát cùng phong thổ nơi đây khiến người nghe cảm động.
- Khảo cổ học thế kỷ XIX: Cuộc khai quật tại làng Mankiala, thuộc tỉnh Punjab, Pakistan, đã phát hiện một ngôi tháp lớn. Ngôi tháp này, được gọi là tháp Mankiala, được xác định nằm ở tọa độ 33°26’53.12”N, 73°14’36.59”E. Tướng quân Jean Baptister Ventura là người đầu tiên phát hiện ngôi tháp này vào năm 1830. Sau đó, ngài Alexander Cunningham và Hội Khảo cổ học Ấn Độ đã tiếp tục nghiên cứu. Dựa trên các huyền thoại, truyền thuyết dân gian và những bằng chứng khoa học, ngài Alexander Cunningham đã khẳng định tháp Mankiala chính là bảo tháp ghi dấu sự kiện tiền thân Đức Phật hiến mình cứu hổ đói, tương ứng với ghi chép của ngài Huyền Trang.
Bảo tháp Mankiala, thuộc Pakistan
Di vật được khai quật trong bảo tháp Mankiala, Pakistan
Nhận định
Các bằng chứng khoa học ngày nay đã củng cố quan điểm Đức Phật là một nhân vật lịch sử có thật. Do đó, những sự kiện quan trọng trong cuộc đời Ngài, như hành động bố thí thân mạng cho hổ đói, cũng mang tính lịch sử.
Tuy nhiên, trong quá trình phát triển của Phật giáo, do ảnh hưởng của văn hóa bản địa, sự mong muốn phát triển Phật giáo tại các vùng đất mới, hoặc đôi khi do quan điểm cá nhân, đã dẫn đến việc hình thành các biểu tượng liên quan đến Đức Phật nhưng không hoàn toàn gắn liền với sự thật lịch sử.
Qua khảo sát hai ngôi bảo tháp được cho là đánh dấu sự kiện tiền thân Đức Phật hiến mình cho hổ đói, một ở Kathmandu và một ở Pakistan, chúng tôi nhận thấy rằng ngôi tháp Mankiala ở Pakistan có cơ sở lịch sử vững chắc hơn. Ngôi tháp này được cho là có từ thời vua A Dục, được nhiều nhà hành hương uy tín như Pháp Hiển, Pháp Thạnh, Huyền Trang ghi nhận và được ngành khảo cổ học hiện đại chứng minh bằng các tư liệu khoa học đáng tin cậy.
Ngược lại, dựa trên lịch sử Phật giáo tại vùng Kathmandu, các ghi chép của những nhà hành hương như Huyền Trang, Nghĩa Tịnh khi đi qua vùng đất này, và đặc biệt là niên đại xuất hiện của kinh Kim quang minh tại Nepal, có thể thấy rằng ngôi tháp Namo Buddha ở Kathmandu có niên đại hình thành muộn hơn và còn thiếu nhiều tư liệu lịch sử quan trọng để xác minh.
Qua những phân tích về tư liệu kinh điển và khảo cổ, bài viết đã phần nào làm rõ những điểm còn tranh cãi về nguồn gốc lịch sử của hai bảo tháp tưởng niệm sự tích tiền thân Đức Phật hiến mình cho hổ đói. Để hiểu sâu hơn về ý nghĩa và những giá trị tâm linh mà câu chuyện này mang lại trong Đạo phật, mời quý độc giả cùng tiếp tục khám phá.
