Sự ra đi đột ngột của một người bạn thân đã gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh về quy luật vô thường của cuộc sống, buộc ta phải đối diện với sự thật rằng mọi thứ đều thay đổi và kết thúc. Điều này thôi thúc suy ngẫm sâu sắc hơn về ý nghĩa hiện hữu, vượt ra ngoài những kiến thức lý thuyết thông thường, và tìm kiếm sự an lạc nội tâm qua chiasedaophat.com.
Mới đây, một sự kiện đau lòng đã diễn ra trong lớp tôi: một người bạn đã vĩnh viễn rời xa cõi đời sau bốn năm kiên cường chiến đấu với căn bệnh ung thư. Tin tức này khiến tôi vô cùng bàng hoàng, dù tôi luôn tự nhủ phải giữ sự bình tĩnh trong mọi hoàn cảnh. Đọc những dòng tin báo trên màn hình điện thoại, mắt tôi bỗng nhòe đi.
Tôi thấy người khác mất
Bỗng thấy lòng xót xa
Cũng vì người đã mất
Mà nghĩ đến phiên ta
Tôi vẫn thường đọc và viết về lẽ vô thường trong triết lý đạo Phật, rằng sinh, lão, bệnh, tử là quy luật tất yếu của cuộc sống. Tuy nhiên, những kiến thức ấy dường như chỉ dừng lại ở lý thuyết suông, sáo rỗng. Chỉ đến khi đối mặt với thực tế, tôi mới nhận ra mình còn thiếu sót và chưa thực sự thấu hiểu.
Bạn tôi, mới ngoài hai mươi tuổi, đã ra đi khi còn bao ước mơ, hoài bão chưa kịp thực hiện. Đó chính là lý do khiến lớp tôi vô cùng xót xa và tiếc thương cho bạn. Tiếc cho tuổi xuân còn dang dở, tiếc cho những dự định tương lai còn bỏ ngỏ.
Tuy nhiên, tôi không để nỗi buồn kéo dài. Tôi lặng đi và suy ngẫm về ý nghĩa của một kiếp người. Sự ra đi của bạn một lần nữa nhắc nhở tôi về lẽ vô thường. Chúng ta không biết mình sẽ sống bao lâu và sống như thế nào. Chúng ta mải mê chạy theo những cám dỗ trần tục, để rồi khi một người thân yêu đột ngột ra đi, ta giật mình và hoảng sợ trước sự mong manh của kiếp người. Bệnh tật, tai nạn hay vô vàn lý do khác có thể dẫn đến cái kết.
Chúng ta có thể biết trước ngày mình sinh ra, nhưng hiếm ai đoán được ngày mình sẽ chết. Chính vì sự bất định này, con người thường sợ hãi và tìm cách né tránh cái chết. Thậm chí, khi nghe ai đó nói về cái chết, chúng ta có thể cho rằng họ đang suy nghĩ tiêu cực.
Xuất phát từ những suy nghĩ này, nhiều người lầm tưởng đạo Phật là một tôn giáo bi quan, đi ngược lại với cuộc sống và phủ nhận lẽ vô thường. Tuy nhiên, dù bạn có phải là Phật tử hay không, khi tìm hiểu kỹ, bạn sẽ thấy rằng cuộc sống luôn biến đổi, không có gì là vĩnh cửu. Đó chính là nội dung cốt lõi của lý vô thường.
Trước khi Đức Phật ra đời, con chim vẫn ăn con sâu. Sau khi Ngài giáng trần, con chim vẫn ăn con sâu. Khi Ngài thành đạo, con chim vẫn ăn con sâu. Ngay cả khi Ngài nhập diệt, con chim vẫn tiếp tục ăn con sâu.
Điều này cho thấy Đức Phật không thay đổi bất kỳ quy luật tự nhiên nào trên thế gian. Mọi thứ thuộc về quy luật tự nhiên vẫn tiếp diễn, bất chấp thời gian và không gian.
Vì vậy, đạo Phật không hề dạy con người bi quan hay suy nghĩ tiêu cực. Ngược lại, giáo pháp giúp chúng ta thấu hiểu cội nguồn của vạn vật, từ những biến chuyển nhỏ nhất đến những sự kiện vĩ mô.
Hiểu về vô thường để sống an nhiên
Khi hiểu về lẽ vô thường, chúng ta sẽ giữ được sự bình tĩnh và an nhiên trước những biến cố bất ngờ trong cuộc sống, đối mặt với sinh ly tử biệt một cách thản nhiên.
Nhận thức được vô thường, chúng ta sẽ không còn chấp trước vào những vật chất phù du của thế gian. Thay vào đó, ta nuôi dưỡng tâm từ bi và trí tuệ, yêu thương và trân trọng mọi loài.
Biết về vô thường, chúng ta tự nhủ: “Cuộc đời vốn ngắn ngủi, hãy sống thật tốt”. Bởi lẽ, thứ chúng ta mang theo khi đối diện với cửa sinh tử phần lớn là sự tiếc nuối và ân hận.
Tiếc nuối tuổi trẻ, tiếc nuối tiền tài, tiếc nuối thời gian, cùng với nỗi ân hận đến xé lòng. Ân hận vì chưa làm tròn đạo hiếu, ân hận vì vô tình làm tổn thương người khác… Có quá nhiều điều khiến chúng ta tiếc nuối và ân hận, không thể ra đi thanh thản. Nỗi đau, sự dằn vặt giày vò khiến ta lạc lối.
Vì vậy, để không còn sự tiếc nuối và ân hận, chỉ có một cách duy nhất: tập cho mình lối sống tiết kiệm. Tiết kiệm từ thời gian, tiền bạc đến việc tích phước. Chăm chỉ làm việc thiện nguyện, gạt bỏ những thị phi của thế gian, quan tâm đến mọi người xung quanh, đặc biệt là người thân.
Quan trọng hơn cả, chúng ta đừng nên nuôi dưỡng thù ghét hay oán hận bất cứ ai. Cuộc đời con người nay còn mai mất, yêu thương còn chưa đủ, hà cớ gì phải oán ghét nhau?
Nhân sinh là kiếp vô thường
Vô thường là kiếp đoạn trường nhân sinh
Người thương người bao nhiêu cũng thiếu
Người ghét người chút xíu cũng dư!
Sự ra đi của bạn tôi đã thôi thúc mỗi chúng tôi sống “sống gấp”, sống “vội vàng” nhưng không phải là sống “bừa”. Dù mang trong mình trọng bệnh, bạn không hề than vãn hay để lộ sự chán chường, oán trách cuộc sống. Bạn luôn giữ thái độ lạc quan, trân trọng từng khoảnh khắc và không ngừng cố gắng, cầu tiến. Bạn sẵn lòng giúp đỡ bạn bè và quan tâm đến thầy cô. Có lẽ chính vì bạn đã sống một cuộc đời quá đẹp đẽ nên sự ra đi của bạn mới khiến chúng tôi đau xót đến vậy.
Dù bạn tôi không giàu có, bốn năm qua chỉ quen thuộc với vài chiếc áo sơ mi, không khoác lên mình những món đồ hiệu đắt tiền, nhưng bạn lại khiến mọi người xung quanh nể trọng. Giờ đây, chúng tôi cúi đầu trước một nhân cách lớn, một người trẻ đã dám sống, dám ước mơ và không hề run sợ trước bệnh tật.
Nếu bạn đang ở lứa tuổi giống tôi, hãy sống và thực hiện tất cả những dự định của mình. Chúng ta có lợi thế hơn những người đi trước bởi sự nhiệt huyết và sức trẻ. Chúng ta cũng trưởng thành hơn những người nhỏ tuổi hơn bởi đã trải qua giai đoạn nổi loạn.
Với những lợi thế đó, chúng ta phải biết sống sao cho ý nghĩa, để sau này khi nhìn lại, có thể mỉm cười và tự hào vì đã không sống hoài, sống phí. Hãy sống sao cho bản tâm luôn tỏa sáng. Và sống sao cho khi lẽ vô thường có tìm đến, chúng ta sẽ không bao giờ phải day dứt, tiếc nuối hay ân hận. Chúng ta sẽ thanh thản, tự tại và chấp nhận vô thường như một quy luật tự nhiên.
Nguyễn Linh Chi
Khám phá sâu hơn về lẽ vô thường và cách thực hành điều này trong cuộc sống qua chuyên mục Đạo phật.
