Cuộc sống của chúng ta xoay quanh khát vọng về sự an yên và hạnh phúc viên mãn, một trạng thái vượt xa những niềm vui thoáng qua. Hành trình tìm kiếm ý nghĩa này đưa chúng ta đến những câu hỏi sâu sắc về bản chất con người, và lời giải đáp đã được hé lộ từ ngàn xưa, như một ngọn đèn soi sáng. Khám phá hành trình vượt lên mọi phiền não tại Chia sẻ Đạo Phật.
Câu hỏi về bản chất của con người và mục đích sống luôn là những vấn đề cốt lõi, đòi hỏi sự lý giải rõ ràng và không mơ hồ. Trong lịch sử nhân loại, chính Đức Phật đã đưa ra lời giải đáp sáng tỏ nhất.
Đức Phật dạy rằng, bản chất sâu xa của chúng ta là những chúng sinh luôn khao khát hạnh phúc và an vui. Mọi hành động, mọi nỗ lực trong cuộc sống đều xuất phát từ mong muốn này. Những câu trả lời phức tạp hay rườm rà khác đều không phản ánh đúng sự thật cốt lõi.
Chúng ta không ngừng tìm kiếm, suy tính, và hành động để xây dựng một cuộc sống hạnh phúc viên mãn. Đó không chỉ là hạnh phúc tầm thường, mà là một trạng thái hoàn toàn, nơi tâm không còn bị vướng bận bởi bất kỳ ham muốn nào. Khi chưa đạt được trạng thái hạnh phúc tuyệt đối này, tâm trí chúng ta luôn bất an, luôn hướng về phía trước để tranh đấu và tìm kiếm. Chỉ khi đạt đến sự viên mãn ấy, mọi ham muốn mới tan biến, mọi lo âu không còn quấy nhiễu.
Phật dạy: “Ở đâu mà tâm bất tịnh, ở đó có khổ”.
Tuy nhiên, sự hiện diện của đau khổ trong cuộc sống khiến việc đạt được hạnh phúc trở nên khó khăn. Ngay cả khi đạt được điều mình muốn, nỗi lo sợ tai họa hay khổ đau ập đến vẫn có thể hiện hữu. Vì lẽ đó, Đức Phật đã bổ sung định nghĩa: “Chúng ta là những chúng sinh ham muốn hạnh phúc và chán ghét đau khổ.”
Bản chất của Khổ đau
Đau khổ dường như là một phần tất yếu của cuộc sống, không chỉ đối với con người mà còn với mọi loài sinh vật. Mục đích cơ bản nhất của mọi sinh linh là tìm cách thoát khỏi sự áp bức của khổ đau. Nhưng thực chất, khổ đau là gì?
Khổ đau bắt nguồn từ sự thất bại trong việc thỏa mãn mong muốn. Khi chúng ta khao khát điều gì đó mà không đạt được, sự bức bối, khó chịu và đau khổ sẽ nảy sinh. Mức độ khốn khổ tỷ lệ thuận với mức độ mong muốn không thành.
Phật dạy: “Ở đâu mà tâm bất tịnh, ở đó có khổ”.
Ít ai bằng lòng để sự bất như ý đeo bám, vì vậy, con người luôn nỗ lực để thỏa mãn những ham muốn của mình. Cuộc sống của mỗi chúng ta là một chuỗi những cuộc tranh đấu không ngừng để đạt được những điều mong mỏi: người tìm kiếm vật chất, người mong cầu hạnh phúc gia đình, người khát khao danh vọng, và có người lại muốn tất cả.
Vô thường và Ảo vọng
Tuy nhiên, việc thỏa mãn mọi ham muốn bằng cách theo đuổi vật chất là một điều bất khả thi. Ngay cả khi đạt được, hạnh phúc ấy cũng không bền vững. Mọi thứ trên đời đều vô thường, sớm muộn gì cũng sẽ xa rời chúng ta. Sự vô thường là quy luật tất yếu của vũ trụ, nơi mọi thứ luôn biến đổi.
Mong muốn giữ vợ con bên mình mãi mãi, mong muốn tiền tài không đổi chủ, hay mong muốn danh vọng trường tồn đều là những ảo vọng. Không một chúng sinh nào có thể đạt được hạnh phúc viên mãn bằng con đường thỏa mãn tất cả ham muốn. Ngay cả khi đạt được điều mình muốn, nó cũng không thể bù đắp được bản chất khổ đau vốn có của kiếp sống này.
Do đó, việc tìm kiếm hạnh phúc bằng cách chạy theo dục vọng là một sai lầm. Điều này không có nghĩa là chân hạnh phúc không thể đạt được. Giống như con người luôn tìm kiếm sự thoải mái khi nằm, chúng ta luôn hướng đến một trạng thái sống dễ chịu. Mọi loài đều hướng về hạnh phúc.
Con đường Diệt Dục – Con đường dẫn đến Hạnh phúc
Dòng nước từ nguồn luôn chảy về phía biển, dù gặp đá cản cũng không dừng lại mà tìm cách xoay quanh. Chúng ta cũng nên học theo dòng nước ấy. Khi con đường thỏa mãn dục vọng không mang lại thành công, hãy thử đổi hướng.
Con đường dẫn đến hạnh phúc đích thực là con đường lìa khổ, giải thoát khỏi đau khổ. Bất cứ nơi nào còn cảm nhận khổ đau hoặc có khả năng sinh khởi khổ đau, thì nơi đó không thể tìm thấy hạnh phúc trọn vẹn. Muốn đạt được hạnh phúc ấy, chúng ta phải vượt thoát khỏi cảnh khổ.
Như đã nói, khổ đau sinh khởi khi mong muốn không được thỏa mãn. Vì vậy, phương pháp hiệu quả nhất để diệt khổ chính là diệt trừ lòng ham muốn, hay còn gọi là diệt dục. Khi nguồn dục cạn kiệt, nước đau khổ sẽ không còn chảy.
Kết luận, con đường dẫn đến hạnh phúc viên mãn chính là con đường diệt dục. Càng giải thoát bản thân khỏi tham ái, chúng ta càng giảm bớt đau khổ và tiến gần hơn đến hạnh phúc chân thật.
Diệt Dục và Sự Thấu Hiểu của Cổ Nhân
Sự thật này đã được các bậc Thánh Hiền từ xưa đến nay suy ngẫm và thực hành. Dù ở phương Đông hay phương Tây, các bậc tu hành chân chính đều hướng đến chữ “xả”, “bỏ” – buông bỏ những ham muốn thế tục để tự giải thoát khỏi xiềng xích tham cầu.
Ngay cả trong triết học Hy Lạp cổ đại, nhiều nhà hiền triết đã nhận thức được lẽ này. Aristote từng nói: “Người khôn hướng về chỗ diệt dục, chớ không hướng về dục lạc”. Socrates, với chủ trương sống vô dục, đã khẳng định rằng người bị vật dục chi phối không thể có cái nhìn đúng đắn về cuộc đời. Ông chỉ ra rằng, con người thường bị hấp dẫn bởi cái vui nhỏ trước mắt mà quên đi cái khổ lớn về sau, hoặc né tránh cái khổ nhỏ hiện tại mà bỏ lỡ hạnh phúc lớn lao.
Mọi niềm vui trong đời đều mang tính tạm thời, như những cảnh tượng trên màn bạc. Chúng ta vui khi nắm giữ được điều mình muốn, nhưng những thứ ấy cũng có thể tan biến như ánh đèn sân khấu vụt tắt. Việc cố chấp luyến tiếc chỉ như chàng trai mê mẩn cảnh phim, chỉ còn lại hồi ức.
Hơn nữa, những đối tượng của ham muốn không phải lúc nào cũng tốt đẹp như chúng ta tưởng. Khi lòng tham nổi dậy, đôi mắt chúng ta có thể bị che mờ, dẫn đến nhận thức sai lệch về sự thật.
Tất cả niềm vui thế gian chỉ là tạm bợ. Khi còn hưởng thụ thì còn vui, khi hết hưởng thụ thì khổ đau sẽ đến. Hạnh phúc và khổ đau luôn song hành, như bánh xe lăn theo dấu chân bò, đúng như lời Đức Phật đã dạy.
Lời kết
Ai trong chúng ta cũng mong muốn một cuộc sống hạnh phúc chân thật và trọn vẹn. Để đạt được mục đích ấy, thay vì chạy theo dục vọng theo cách thế gian, chúng ta cần đi theo con đường ngược lại – con đường diệt dục. Chỉ khi không còn khao khát bất cứ điều gì, tâm ta mới đạt đến sự an tịnh, và đó mới chính là hạnh phúc đích thực, một hạnh phúc vững bền, không gì có thể cướp đi hay hủy diệt.
Để hiểu sâu hơn về con đường dẫn đến hạnh phúc đích thực thông qua việc diệt trừ dục vọng, hãy khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
