Hành trình tìm về sự an lạc thực sự bắt nguồn từ việc tinh lọc nội tâm, nơi sáu giác quan là cánh cửa đón nhận thế giới. Khi chúng ta kiểm soát những tác động này, hướng tâm trí vào điều thiện, đó chính là nền tảng vững chắc để đạt đến sự tĩnh tại đích thực. Khám phá con đường dẫn đến sự bình yên nội tại qua Website Chia sẻ Đạo Phật.
Lời Phật dạy cốt lõi nằm ở việc làm lành lánh dữ, giữ tâm thanh tịnh. Kinh Pháp Cú, Phẩm Phật Đà, câu 183 đã khẳng định: “Không làm mọi điều ác, thành tựu các hạnh lành, tâm ý giữ trong sạch, chính lời chư Phật dạy.”
Việc tu hành không chỉ giới hạn ở hình tướng bên ngoài như tọa thiền hay niệm Phật. Nếu trong cuộc sống hằng ngày không tích lũy phước đức, những thói quen cũ, những phiền não vẫn sẽ trỗi dậy. Do đó, chúng ta cần bắt đầu từ gốc rễ, sửa đổi ngay từ nơi sáu căn của mình: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Sáu căn này là cửa ngõ tiếp xúc với thế giới, là nền tảng cho mọi trải nghiệm trong cuộc sống. Khi chúng ta giữ cho sáu căn thanh tịnh, không để chúng tạo tác điều ác mà hướng đến việc làm điều thiện, chúng ta đang tịnh hóa những nhiễm ô trong cuộc sống. Tâm ý thanh tịnh chính là nền tảng của sự an nhiên, giải thoát khỏi lo lắng, muộn phiền và tiếc nuối. Đó mới chính là thiền định đích thực.
Ảnh minh họa
Việc “không làm điều ác, làm điều thiện” tưởng chừng đơn giản nhưng lại là minh chứng rõ ràng cho sự tu hành thành tựu. Đây là con đường chánh đạo, là nền tảng vững chắc cho mọi pháp tu cao hơn như Tứ thiền, Bát định hay thiền chỉ, thiền quán. Nếu xem thường những việc làm bình dị này, chúng ta có thể rơi vào tà đạo, đi lệch khỏi mục tiêu giải thoát sinh tử. Tín và Nguyện không chánh đáng sẽ dẫn đến những chướng ngại không lường. Dù đơn giản, việc giữ gìn đạo đức hằng ngày lại mang ý nghĩa sâu xa.
Mọi hành vi, lời nói, suy nghĩ của chúng ta đều là biểu hiện của tâm niệm bên trong. Hành vi bên ngoài và tâm niệm bên trong không tách rời. Khi tọa thiền, cảnh giới đạt được cũng tương ứng với phước đức tích lũy trong cuộc sống. Người có phước đức cao sẽ dễ dàng đạt được những cảnh giới thiền định sâu sắc. Ngược lại, người nghiệp chướng nặng nề, dù có tọa thiền cả đời cũng khó đạt được thành tựu.
Tu hành là tích lũy phước đức và thanh tịnh tâm ý
Nhiều người lầm tưởng tu hành chỉ là ngồi thiền hay những pháp môn cao siêu. Thực chất, tu hành là quá trình tích lũy phước đức, tu tập 37 phẩm trợ đạo, lục độ vạn hạnh. Quan trọng hơn cả là “tự tịnh kỳ ý” – làm cho tâm ý mình thanh tịnh, trong sạch. Khái niệm “tự tịnh kỳ ý” không chỉ gói gọn trong công phu tọa thiền, niệm Phật mà chính là kết quả của việc “chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành”.
Hai câu “chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành” là hành động chính yếu, còn tọa thiền, niệm Phật là trợ hành. Nhiều người đã đánh giá thấp ý nghĩa sâu xa của hai câu này. Chúng không chỉ là tư tưởng cốt lõi của Lục Tổ Đàn Kinh “làm việc chánh tức là đạo”, mà còn tương ứng với lời dạy “lấy giới làm thầy”. Làm điều ác là phạm giới, còn không làm việc thiện cũng là bỏ lỡ cơ hội tu tập, cũng là phạm giới.
Ảnh minh họa
Tam vô lậu học và ý nghĩa thực sự của thiền định
Tam vô lậu học bao gồm Giới, Định, Tuệ. Hiểu một cách sai lầm, giới là trì giới, thiền là tọa thiền. Tuy nhiên, ý nghĩa chân chính là “nhân giới sanh định, nhân định phát tuệ”. Công phu trì giới chính là “chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành”. Khi giới luật thuần thục, tự nhiên sẽ phát sinh định. Định ở đây không chỉ giới hạn ở việc tọa thiền nhập định, vì các ngoại đạo cũng có thiền định. Tọa thiền chỉ là một phương pháp trợ hành.
“Chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành, tự tịnh kỳ ý, thị chư Phật giáo” là lời dạy đầy lòng đại từ bi của Đức Phật Thích Ca. Ngài đã chỉ ra con đường chánh đạo dễ dàng thực hành cho tất cả mọi người. Làm điều tốt mỗi ngày không khó, nhưng khó ở chỗ làm điều tốt cả đời, không làm điều xấu. Đó mới thực sự là công phu tu tập. “Chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành” là phương tiện để đạt được “tự tịnh kỳ ý”, là pháp môn thâm áo để thể chứng lý “không” và vô ngã.
Nhiều người chỉ nắm bắt lý không, vô ngã trên phương diện giáo lý mà chưa thực sự thể chứng. Chỉ có thực hành trong đời sống hằng ngày mới có thể thấu triệt. Nếu chỉ ngồi thiền quán tưởng mà không có sự bảo chứng từ hành vi trong cuộc sống, chúng ta khó lòng ngộ được lý “không”. Việc cứ lặp đi lặp lại “không” trong tâm thức chỉ là tự lừa dối mình, vì “ngã” vẫn còn nguyên vẹn. Nếu không thể thể chứng lý vô ngã, đó chỉ là “giả không”. Ngược lại, người thường nghĩ đến người khác, quên đi bản thân mình trong cuộc sống hằng ngày đã thực sự trải nghiệm sự không của vô ngã.
Pháp môn đốn ngộ và tầm quan trọng của “chánh hạnh”
Trong Lục Tổ Đàn Kinh, pháp môn đốn ngộ được xây dựng trên nền tảng “làm việc chánh tức là đạo”. Nếu thiếu đi công phu thực hành “làm việc chánh” này, việc tu tập chỉ như xây lâu đài trên không. Lục Tổ khai mở pháp môn đốn ngộ cho bậc thượng căn, đồng thời nhấn mạnh công phu thông thường của “làm việc chánh tức là đạo”. Điều này tương tự như câu nói: “tâm bình thì việc gì phải trì giới, hành đúng thì việc gì phải tu thiền”.
Pháp môn đốn ngộ, xét về bản chất, cũng là công phu thường ngày, dành cho những người có căn lành sâu dày, tâm bình, hành trực. Khi thiện nghiệp tích lũy đến một mức độ nhất định, cơ duyên thuần thục, họ sẽ khai ngộ. Do đó, phương châm “làm việc chánh là đạo” và pháp môn đốn ngộ có sự tương đồng về mặt công phu. Một bên nhấn mạnh nhân, một bên nhấn mạnh quả. Đức Phật dạy: “Phật pháp ở tại thế gian, không xa lìa thế gian mà giác ngộ.” Tìm cầu Bồ đề bằng cách tách rời thế gian chỉ như tìm lông rùa sừng thỏ.
Ảnh minh họa
Khi đọc Đàn Kinh, chúng ta không nên chỉ chú trọng vào những miêu tả về pháp môn đốn ngộ như “trong một sát na, vọng niệm tiêu diệt”. Lục Tổ khai phương tiện như vậy không sai, nhưng người học Phật nếu hiểu theo cách đó thì lại là vọng tưởng. Chúng ta nên y theo “chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành” để nỗ lực thực hành.
Thực trạng và lời khuyên cho người học Phật
Đáng buồn thay, từ khi Thiền tông phát triển, việc ngồi thiền trở nên phổ biến, nhưng nhiều người lại chỉ tập trung vào pháp môn đốn ngộ, mong cầu thành Phật tức thì, mà quên đi tầm quan trọng của “chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành”. Thậm chí, họ còn sa vào tranh cãi giữa hai pháp môn đốn và tiệm. Đây là điều đáng lo ngại cho Phật giáo, khi chúng ta vứt bỏ nền tảng để theo đuổi những điều vụn vặt.
Trong Tam Tạng kinh điển, 12 bộ kinh đều phân tích rõ ràng thế nào là hành đúng chánh đạo. 37 phẩm trợ đạo, Lục độ, Tứ nhiếp pháp là những giáo pháp quan trọng, là sức sống của Phật giáo. Lục Tổ Đàn Kinh, dù lập pháp môn đốn ngộ cho bậc thượng căn, cũng chứa đựng pháp môn tiệm tu. Như Lục Tổ đã nói: “Pháp vốn không đốn ngộ, chỉ có nhanh hay chậm mà thôi.” “Chánh pháp vốn không có đốn tiệm, chỉ có con người có lợi căn độn căn.”
Các bậc cao tăng đại đức xưa nay đều xem trọng “chánh hạnh” trong cuộc sống hằng ngày. Mã Tổ Đạo Nhất dạy: “Tâm bình thường là đạo”, khuyên chúng ta tu hành ngay trong cuộc sống. Đại sư Hư Vân và nhiều vị tôn đức hiện tại cũng luôn khuyên đệ tử bắt đầu học Phật từ “chánh hạnh”.
Khi được hỏi “thiền là gì”, câu trả lời đơn giản nhưng sâu sắc là: “không suy nghĩ lung tung, không suy nghĩ vớ vẩn, đó là thiền”. Việc hằng ngày thực hành “chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành” không phải để cầu phước báo mà là để đạt được mục đích thâm áo của quán không, thể chứng vô ngã. Nếu cầu phước báo, chúng ta sẽ chấp tướng, không thể thoát ly sinh tử. Điều này giống như những tấm gương điển hình trong xã hội, họ cống hiến hết mình, được khen ngợi nhưng lại cảm thấy áp lực và mệt mỏi vì chấp vào danh dự, sự khen ngợi.
Người học Phật chân chính cần thực hành “bỏ ác làm lành” ngay trong cuộc sống thường nhật, đi theo chánh đạo, không chấp vào tướng, hành theo lý, tự tại vô ngại, và cuối cùng sẽ chứng quả Phật. Hành động tốt mang lại niềm vui, sự an lạc, trong khi làm điều xấu gây ra dằn vặt, khổ đau. Dù là hành vi nhỏ nhất, ý niệm mong manh nhất, cũng ảnh hưởng sâu sắc đến nội tâm chúng ta. Vì vậy, việc làm trong cuộc sống hằng ngày không bao giờ nên xem thường.
Hy vọng rằng qua việc làm mới hai câu kệ “chư ác mạc tác, chúng thiện phụng hành”, mọi người sẽ thấu hiểu và thực hành lời dạy của Đức Phật một cách trọn vẹn.
Để hiểu sâu hơn về con đường tu tập và ứng dụng lời Phật dạy vào đời sống, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
