Sau một hành trình dài giảng dạy và hóa độ chúng sinh, Đức Phật ở tuổi 80 đã chuẩn bị viên mãn sứ mệnh của mình. Con đường mà Ngài đã vạch ra nay đã bén rễ sâu rộng, sẵn sàng tiếp tục soi sáng cho nhân loại. Khám phá ý nghĩa sâu sắc của sự kiện trọng đại này và cách tưởng nhớ Ngài tại Chiasedaophat.
Hành trình Hoằng pháp và Ngày Đức Phật Nhập Niết Bàn
Trong suốt 49 năm hoằng pháp kể từ khi thành đạo dưới cội Bồ Đề cho đến ngày nhập diệt, Đức Phật đã vân du khắp nơi trên xứ Ấn Độ rộng lớn. Mỗi bước chân Ngài đi qua là ánh sáng Đạo pháp lan tỏa, xua tan bóng tối tà giáo và ngoại đạo. Giọng thuyết pháp uy lực như tiếng sư tử rống, khiến vạn vật lắng nghe, như tiếng hải triều dâng, át đi mọi tạp âm.
Đạo Bồ Đề từ đó bén rễ sâu sắc trên đất Ấn Độ, trở thành một tôn giáo chính yếu. Đến khi giác hạnh viên mãn, Đức Phật đã 80 tuổi. Thân tứ đại của Ngài, theo quy luật vô thường, cũng dần suy yếu. Năm ấy, Ngài an trú mùa an cư tại rừng Sa La, thuộc xứ Câu Ly.
Một ngày nọ, Đức Phật gọi Tôn giả A Nan và cho biết: “Này A Nan, Đạo Ta nay đã viên mãn. Như lời nguyện xưa, Ta đã có đủ bốn chúng: Tỳ Kheo, Tỳ Kheo Ni, Ưu Bà Tắc và Ưu Bà Di. Nhiều đệ tử có thể thay Ta chuyển bánh xe Pháp, Đạo cũng đã lan truyền khắp nơi. Nay Ta có thể rời các người mà đi. Thân Ta theo luật vô thường nay đã mòn rã, cũng như cỗ xe đã hoàn thành sứ mệnh chở Pháp lan tỏa khắp nơi, vậy Ta còn luyến tiếc gì thân thể tiều tụy này nữa? Này A Nan, trong ba tháng nữa, Ta sẽ nhập Niết Bàn.”
Tin tức Đức Phật sắp nhập Niết Bàn lan truyền nhanh chóng. Các đệ tử đang hoằng pháp ở xa đều lần lượt trở về để cùng bậc Giác Ngộ chia ly lần cuối.
Trong ba tháng cuối đời, Đức Phật vẫn không ngừng nghỉ, tiếp tục sự nghiệp truyền đạo. Một lần, khi đi ngang qua một khu rừng, Ngài gặp ông Thuần Đà, một người làm nghề đốt than, đã kính cẩn thỉnh Ngài về nhà thọ trai. Đức Phật im lặng cùng các đệ tử theo ông về nhà. Tại đây, ông Thuần Đà đã dâng lên cúng dường Ngài một bát cháo nấm.
Sau khi thọ trai, Đức Phật cùng các đệ tử từ giã ông Thuần Đà. Đi được một đoạn, Ngài giao bình bát cho Tôn giả A Nan và dặn treo võng nghỉ ngơi dưới rừng cây Sa La. Ngài an nằm, đầu hướng về phương Bắc, mình nghiêng về phía tay phải, mặt quay về hướng mặt trời lặn, hai chân bắt chéo.
Nghe tin Đức Phật sắp nhập Niết Bàn, đông đảo người dân quanh vùng đã đến kính viếng. Trong số đó có ông Tu Bạt Đà La, một vị lão tăng ngoài tám mươi tuổi, xin xuất gia. Đức Phật hoan hỷ chấp nhận, đây là vị đệ tử cuối cùng của Ngài.
Lúc bấy giờ, Tôn giả Ca Diếp vắng mặt vì đang đi thuyết pháp xa. Đức Phật triệu tập tất cả đệ tử và tín đồ, dặn dò lần cuối:
“Y bát của Ta sẽ trao lại cho Tôn giả Ma Ha Ca Diếp.
Các đệ tử hãy lấy Giới luật làm thầy.
Khi bắt đầu các Kinh, hãy ghi: ‘Như thị ngã văn’.
Xá Lợi của Ta sẽ được chia làm ba phần: một phần cho thiên cung, một phần cho long cung, và một phần chia cho tám vị Quốc vương tại Ấn Độ.”
Dù thân thể đau yếu, Đức Phật vẫn hoan hỷ cho phép ông Tu Bạt Đà La xuất gia, vị đệ tử cuối cùng. Ngài cũng nhiều lần hỏi han các đệ tử xem còn điều gì cần giải đáp hay không, thể hiện lòng từ bi vô bờ bến, luôn quan tâm đến chúng sanh dù trong giờ phút lâm chung.
Sau đây là lời di huấn cuối cùng của Ngài:
“Này các Tỳ Kheo, các ông hãy tự thắp đuốc lên mà đi! Hãy lấy Pháp của Ta làm đuốc, nương theo Pháp mà tự giải thoát! Đừng tìm sự giải thoát nơi bất kỳ ai hay bất kỳ đâu khác ngoài chính mình!”
“Này các Tỳ Kheo, chớ vì tham ái mà quên lời Ta dặn. Mọi vật ở đời đều vô thường. Thân này rồi sẽ tan rã. Chỉ có Đạo Pháp của Ta là quý báu, chỉ có Chân lý của Đạo Pháp là vĩnh hằng, bất biến. Hãy tinh tấn tu hành để giải thoát, hỡi các người thân yêu của Ta!”
Sau khi dặn dò kỹ lưỡng, Đức Phật nhập định và an nhiên nhập Niết Bàn vào ngày Rằm tháng Hai âm lịch. Rừng Sa La bỗng đổ hoa xuống phủ lên thân Ngài, bầu trời u ám, cỏ cây héo úa, chim chóc lặng im, vạn vật như chìm trong nỗi tiếc thương vô hạn. Các đệ tử đã làm lễ tẩm liệm kim thân Ngài và bảy ngày sau, đưa kim quan vào thành Câu Thi, đặt tại chùa Thiện Quang để làm lễ trà tỳ (hỏa táng).
Tám vị Quốc vương lớn tại Ấn Độ đã mang binh hùng tướng mạnh đến để tranh giành Xá Lợi. Tuy nhiên, Tôn giả Hương Tích đã đứng ra điều đình, và nhờ đó, việc phân chia xá lợi diễn ra ổn thỏa theo di chúc của Đức Phật.
Dù Đức Phật đã nhập Niết Bàn, ánh sáng từ bi và trí tuệ của Ngài vẫn luôn soi rọi. Suốt 49 năm hoằng pháp, Ngài không ngừng nghỉ, luôn hướng đến mục đích tối thượng là hóa độ chúng sanh thoát khỏi bể khổ.
Khi còn là Thái tử, Ngài đã từ bỏ địa vị cao quý nhất thế gian. Khi xuất gia, Ngài không an phận với sự giác ngộ cá nhân mà lại vất vả du hành khắp nơi, dẫn dắt chúng sanh trên con đường hạnh phúc, an lạc và giải thoát. Lòng từ bi và ân đức của Đức Phật là vô lượng, vô biên.
Sau khi dặn dò cặn kẽ, Ngài nhập định và an nhiên nhập Niết Bàn vào ngày Rằm tháng Hai âm lịch. Rừng cây Sa La tuôn hoa xuống phủ lên thân Ngài, trời đất u ám, cây cỏ héo úa, chim chóc im bặt tiếng hót, vạn vật như chìm lặng trong những giây phút nặng nề của sự chia ly.
Ý Nghĩa Của Ngày Đức Phật Nhập Niết Bàn
Đức Phật đã nhập Niết Bàn gần 26 thế kỷ, nhưng dấu ấn Ngài để lại vẫn còn in đậm trong tâm khảm của hàng triệu người con Phật và toàn nhân loại. Những đóng góp của Ngài cho nền hòa bình thế giới, hạnh phúc và an lạc của muôn loài là vô cùng to lớn. Mỗi năm, vào ngày Rằm tháng Hai âm lịch, Phật tử khắp nơi lại thành tâm cử hành lễ kỷ niệm ngày Nhập Diệt của Đức Từ Phụ. Lễ kỷ niệm này nhằm tôn vinh công đức và hạnh nguyện tu hành của Ngài, đồng thời giúp chúng ta noi theo gương sáng, thực hiện lời di huấn và thấu suốt những ý nghĩa sâu sắc sau:
1. Tính Vô Thường Của Ngũ Uẩn
Sinh diệt là quy luật tất yếu của cuộc sống. Ngay cả kim thân ngũ uẩn của Đức Bổn Sư cũng phải tuân theo quy luật này, huống chi thân ngũ uẩn đầy bất tịnh của phàm nhân. Nếu chấp trước vào thân ngũ uẩn, chúng ta sẽ bị ngã chấp làm khổ đau phiền não. Ngược lại, nếu buông xả, ta sẽ đạt được sự an vui tự tại, như tinh thần của Bát Nhã Tâm Kinh đã dạy: “Ngũ uẩn giai không, độ nhất thiết khổ ách.”
Thực chất, nếu nhìn Đức Phật qua hình tướng Thái tử Tất Đạt Đa, ta thấy Ngài có sinh có diệt, có Đản sinh có Niết Bàn. Nhưng nếu nhìn Ngài qua Pháp thân, ta thấy Ngài bất sinh bất diệt. Kinh Kim Cang dạy rằng, nếu chỉ thấy Phật qua 32 tướng tốt và 80 vẻ đẹp thì sẽ không bao giờ thấy được Phật, mà chỉ khi nhìn qua Pháp thân mới thấy được Ngài. Tương tự, trong các kinh Nikaya, Đức Phật dạy: “Ai thấy Duyên khởi là thấy Pháp, ai thấy Pháp là thấy Phật.” (Kinh Trung Bộ I, số 28; Tương Ưng III, tr. 144 và Tiểu Bộ I, tr. 48).
2. Lòng Từ Bi Vô Lượng Của Đức Phật
Dù thân thể mang bệnh, Đức Phật vẫn chấp nhận cho ông Tu Bạt Đà La xuất gia, vị đệ tử cuối cùng. Sau đó, Ngài còn nhiều lần hỏi các đệ tử xem còn điều gì cần giải đáp hay không, cho thấy lòng từ bi vô bờ bến, luôn quan tâm đến mọi người ngay cả trong giờ phút lâm chung.
Qua điểm này, chúng ta học được hai điều: Một là phải khởi lòng từ bi đối với tất cả chúng sanh trong mọi hoàn cảnh. Lòng từ bi là yếu tố không thể thiếu đối với người tu Phật. Chính vì lòng từ bi mà suốt 49 năm hoằng pháp, Đức Phật không ngừng nghỉ, luôn nỗ lực hóa độ chúng sanh thoát khỏi bể khổ. Hai là phải biết kiểm soát giữa thân và tâm, sao cho dù thân đau đớn, tâm vẫn an lạc. Thực hành thiền định giúp ta nhận ra danh (tâm) và sắc (thân) là hai phần riêng biệt. Khi tách rời được danh và sắc, dù thân bệnh, tâm vẫn không bệnh. Đây là những thông điệp quý báu mà Đức Phật muốn gửi gắm.
3. Niềm Tự Hào Khi Là Người Con Phật
Không có vị Giáo chủ nào lại từ bỏ thân mạng một cách êm dịu và đẹp đẽ như Đức Phật. Ngài lần lượt an trú trong các tầng thiền định, từ Sơ thiền đến Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, rồi lại đi ngược trở lại, từ định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ xuống Tứ thiền, rồi Sơ thiền. Cuối cùng, Ngài nhập Niết Bàn. Dù sắp từ bỏ thân mạng, Ngài vẫn tự tại ra vào trong thiền định, không bị sinh tử nhấn chìm mà làm chủ được dòng sinh tử.
Là người con Phật, chúng ta cần hiểu rõ điều này. Dù không thể ra vào thiền định như Đức Phật, chúng ta phải cố gắng học theo Ngài ở chỗ làm chủ được sinh tử, không để bị nó nhấn chìm.
4. Tấm Gương Sáng Cho Đời
Dù nhìn Đức Phật dưới góc độ nào, Pháp thân hay Kim thân ngũ uẩn, có nhập diệt hay không, thì suốt 49 năm hoằng pháp độ sanh không mệt mỏi, Ngài vẫn là tấm gương sáng ngời về lòng từ bi và trí tuệ cho đời. Sự hy sinh cao cả, lòng từ bi rộng lớn, trí tuệ sáng suốt và ý chí kiên cường của Ngài không chỉ là bài học cho đệ tử Phật mà còn cho tất cả mọi người. Những ai mong cầu sự an lạc đích thực trong đời này và giải thoát trong đời sau, đều phải tu theo giáo pháp của Ngài, đó là con đường Bát Chánh Đạo, con đường Giới – Định – Tuệ.
Nếu tu hành giống Đức Phật, chúng ta sẽ thành Phật. Đã bao giờ chúng ta tự hỏi mình đã tu hành giống Phật chưa? Đức Phật đã buông bỏ tất cả, còn chúng ta đã buông bỏ được gì, hay còn quá nhiều vướng mắc trên đời? Lòng từ bi của Phật là vô lượng vô biên, còn lòng từ bi của chúng ta được bao nhiêu phần? Đây là những câu hỏi chúng ta cần tự vấn để soi rọi vào chính mình.
“Này các Tỳ Kheo, chớ vì tham ái mà quên lời Ta dặn. Mọi vật ở đời đều vô thường. Thân này rồi sẽ tan rã. Chỉ có Đạo Pháp của Ta là quý báu, chỉ có Chân lý của Đạo Pháp là vĩnh hằng, bất biến. Hãy tinh tấn tu hành để giải thoát, hỡi các người thân yêu của Ta!”.
5. Thực Hiện Lời Di Huấn
Ân đức sâu dày của Đức Phật không dễ gì báo đáp được. Chỉ có việc xuất gia, đứng trong hàng ngũ Tăng đoàn, tinh tấn tu học y theo lời di huấn của Ngài mới mong báo đáp phần nào ân đức ấy.
Hãy luôn ghi nhớ những lời dạy cuối cùng của Đức Phật: lấy giới luật làm thầy, tự thắp đuốc lên mà đi, lấy Pháp của Phật làm đuốc, nương theo Pháp mà tự giải thoát, đừng tìm sự giải thoát nơi bất kỳ ai hay bất kỳ đâu khác ngoài chính mình. Mọi vật ở đời đều vô thường, thân thể rồi sẽ tan rã, chỉ có Đạo Phật là quý báu, chỉ có chân lý của Đạo Phật là bất di, bất dịch. Hãy tinh tấn tu hành để giải thoát.
Tóm lại, ngày lễ kỷ niệm Đức Phật nhập Niết Bàn nhằm tán thán công đức vô lượng của Đấng Giác Ngộ. Qua đó, khuyến khích những người con Phật hãy noi gương Ngài, thực hiện lời di huấn để tự độ và độ tha. Mặc dù Đức Phật đã nhập diệt cách đây gần 26 thế kỷ, Giáo pháp và Tăng đoàn của Ngài vẫn còn hiện hữu. Nếu ai đi theo con đường Ngài đã chỉ dạy, tinh tấn tu học đúng Chánh pháp, thì cũng sẽ có thể “thấy Phật”.
Để hiểu rõ hơn về những giáo lý sâu sắc và ý nghĩa của ngày Đức Phật nhập Niết bàn, mời quý độc giả khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
