Truyền thống phóng sinh, vốn xuất phát từ lòng từ bi và mong muốn tích phước, đang đối diện với những góc khuất đáng suy ngẫm trong bối cảnh Việt Nam hiện nay. Liệu hành động mang ý nghĩa tốt đẹp này có thực sự mang lại lợi ích cho chúng sinh hay vô tình tạo ra những hệ lụy không lường? Hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này để có cái nhìn toàn diện và đưa ra những quyết định đúng đắn, bạn đọc có thể tham khảo thêm tại chiasedaophat.com.
Phóng Sinh: Nên Hay Không Nên Trong Bối Cảnh Hiện Nay?
Phóng sinh, một truyền thống đẹp trong Phật giáo, thường được thực hiện với lòng từ bi và mong muốn tích đức. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện tại ở Việt Nam, việc phóng sinh có thể mang lại những hệ lụy không mong muốn. Bài viết này sẽ cùng bạn đọc tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này qua cuộc trao đổi với Thượng tọa Thích Chơn Không, trụ trì chùa Thiên Tôn (Quận 5, TP.HCM).
Cư sĩ Minh Thạnh: Bạch Thượng tọa, con được biết chùa Thiên Tôn không khuyến khích việc phóng sinh. Xin Thượng tọa chia sẻ lý do đằng sau chủ trương này, trong khi phóng sinh vốn là một nét đẹp của đạo Phật?
Thượng tọa Thích Chơn Không: Thực tế, chủ trương của chúng tôi là không nên phóng sinh trong hoàn cảnh như hiện nay tại Việt Nam. Lý do là vì phương pháp phóng sinh phổ biến hiện nay không còn mang lại lợi ích thực sự, mà đôi khi còn gián tiếp dẫn đến cái chết cho các sinh vật. Nếu việc phóng sinh giúp chúng sinh được sinh tồn, đó là điều nên làm. Tuy nhiên, thực tế lại khác xa.
1. Nhu cầu phóng sinh tạo ra “chợ” mua bán sinh vật
Trước hết, chính nhu cầu mua sinh vật để phóng sinh đã vô tình tạo ra một “nghề” săn bắt, mua bán chúng. Người ta tìm bắt chim, bắt cá, lươn, ốc… để bán cho những người có ý định phóng sinh. Điều này đồng nghĩa với việc hành động phóng sinh của chúng ta đã gián tiếp thúc đẩy hoạt động săn bắt, gây tổn hại đến sinh mạng của các loài vật.
Cư sĩ Minh Thạnh: Thưa Thượng tọa, nhiều người cảm thấy xót xa khi nhìn thấy cảnh cá chậu chim lồng và muốn làm phước thông qua việc phóng sinh. Vậy làm thế nào để giải thích quan điểm này?
Thượng tọa Thích Chơn Không: Cá bơi dưới nước, chim bay trên trời, chúng vốn tự do. Việc chúng bị bắt là do có người mua để phóng sinh. Nếu không có nhu cầu này, thì người ta sẽ không săn bắt chúng để bán. Đây là một vòng luẩn quẩn: có người muốn phóng sinh, nên có người đi săn bắt, và hành động này lại tạo ra tội lỗi.
Trong một lần sang Mỹ, tôi được các phật tử lớn tuổi nhờ mua chim, cá phóng sinh tại Việt Nam. Khi tôi hỏi lý do không phóng sinh tại Mỹ, họ cho biết ở đó không có nơi nào bán sinh vật để phóng sinh. Điều này cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Ngược lại, vào các dịp lễ lớn hay ngày sóc vọng tại Việt Nam, hình ảnh người bán chim, cá phóng sinh tụ tập đông đúc ngay trước cổng chùa đã cho thấy rõ nhu cầu này lớn đến mức nào.
Chính hành vi phóng sinh, hay đúng hơn là nhu cầu mua sinh vật để phóng sinh, đã tạo ra “cái chợ” đó. Cứ mỗi con chim, con cá được mua để thả, thì lại có nhiều con khác bị săn bắt, và trong quá trình đó, không ít sinh vật đã bị chết. Việc mua sinh vật để phóng sinh, xét cho cùng, là đang thúc đẩy người khác làm ác, tạo ra “tà mạng” (sống bằng nghề không chính đáng). Thay vì gieo phước, hành động này lại mang đến tội lỗi, vì chúng ta gián tiếp gây hại cho sinh vật.
Nhiều người chỉ nhìn thấy hành động bỏ tiền ra mua mà không nhìn xa hơn. Họ phóng sinh nhưng lại vô tình sát sinh. Vòng luẩn quẩn này cứ tiếp diễn, đôi khi ngay trước mắt: sinh vật vừa được thả ra đã bị kẻ xấu bắt lại để bán tiếp.
Cư sĩ Minh Thạnh: Thưa Thượng tọa, chúng ta đã nói về khía cạnh trước khi phóng sinh. Còn trong và sau khi phóng sinh thì sao ạ?
Thượng tọa Thích Chơn Không: Thực chất, trong cái vòng luẩn quẩn “sát sinh – phóng sinh – sát sinh”, không có sự phân biệt rõ ràng “trước” hay “sau”. Con vật vừa được phóng sinh lại có thể bị bắt lại để bán cho người khác. Chúng có thể bị bắt, thả, rồi lại bị bắt nhiều lần cho đến khi chết, điều này thật tàn nhẫn. Sự tàn nhẫn này đến từ việc “thả” chỉ là ảo ảnh, còn “bắt” lại là thực tế. Chúng ta có thể phân tích theo ba giai đoạn:
1. Trước khi phóng sinh: Sinh vật bị đánh bắt do nhu cầu phóng sinh.
2. Trong quá trình bị bắt: Sinh vật bị giam cầm, hoảng sợ, nhớ nhung gia đình, bỏ ăn uống, kiệt sức. Nhiều con không chịu đựng nổi đã chết ngay trong lồng.
3. Sau khi phóng sinh:
- Với chim: Một số trường hợp chim phóng sinh bị cắt cụt cánh, khiến chúng không thể bay về rừng. Dù có thoát khỏi lồng, chúng cũng chỉ bay được một đoạn ngắn rồi rơi xuống, bị người bán chim bắt lại.
- Với cá: Cá sau khi thả từ trên cao xuống có thể bị dập mật, hoảng loạn. Thậm chí, chúng còn có thể bị người ta dùng điện hoặc lưới để bắt lại ngay.
Giai đoạn 3 này lại quay trở lại giai đoạn 1. Nhiều trường hợp người phóng sinh cho tiền những kẻ đánh bắt với lời khuyên họ tha mạng, nhưng chẳng bao lâu sau, những kẻ này lại tiếp tục săn bắt cá bằng lưới, điện.
Tệ hơn nữa, việc bắt cá phóng sinh còn gây ra những tai nạn thương tâm. Tại kênh Tàu Hủ, đã có trường hợp trẻ em chết đuối do cố gắng vớt cá phóng sinh. Hay tại kênh Nhiêu Lộc, dù có biển cấm đánh bắt, người ta vẫn thả lưới, cắm câu. Khu vực gần chùa, nơi có nhiều phật tử phóng sinh, lại càng thu hút nhiều người đến đánh bắt, tiềm ẩn nguy hiểm. Dòng sông không còn an lành mà trở thành nơi nguy hiểm, đe dọa cả tính mạng con người.
Cư sĩ Minh Thạnh: Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng, người ta càng bắt thì phật tử càng phải phóng sinh nhiều hơn. Ai bắt thì chịu tội, còn người phóng sinh thì vẫn được phước. Chỉ cần có tâm hướng thiện là đủ?
Thượng tọa Thích Chơn Không: Qua những điều đã trình bày, rõ ràng hành động phóng sinh hiện nay không cứu được sinh vật nào mà còn gián tiếp thúc đẩy việc đánh bắt, giam cầm chúng. Vậy làm sao có phước? Niềm hoan hỷ nhất thời chỉ là sự tự lừa dối. Nhìn một cách toàn diện, đó là hành động sát sinh, tạo điều kiện cho người khác hành nghề bất thiện.
Tóm lại, phóng sinh nhiều thì người ta lại đánh bắt nhiều, sinh vật càng gặp tai họa nhiều hơn. Nếu không có nhu cầu phóng sinh, thì người ta bắt để làm gì? Trong những chuyến hoằng pháp ở châu Âu và Bắc Mỹ vào các năm 2004 và 2006, tôi nhận thấy không có ai sống bằng nghề săn bắt, mua bán chim, cá để phóng sinh tại những khu vực này.
Cư sĩ Minh Thạnh: Vậy, nếu thả cá nuôi ra môi trường tự nhiên thì sao ạ?
Thượng tọa Thích Chơn Không: Theo tôi, cũng không nên. Sinh vật được nuôi cấy trong môi trường nhân tạo thường khó thích nghi với đời sống tự nhiên. Tỷ lệ sống sót không cao. Mật độ sinh vật tập trung quá đông ở một nơi sẽ khuyến khích hoạt động đánh bắt, vô tình chúng ta lại cổ súy cho việc sát sinh.
Chúng ta không nên can thiệp vào môi trường tự nhiên theo cách làm gia tăng mật độ sinh vật bất thường. Hãy để tự nhiên vận hành, nếu môi trường phù hợp, cá sẽ tự sinh sôi nảy nở.
Cư sĩ Minh Thạnh: Thưa Thượng tọa, còn trường hợp phóng sinh có nghiên cứu cẩn thận về môi trường, có sự tư vấn của cơ quan chức năng, thả sinh vật nhỏ như tôm bột, cá con ra ao hồ, sông biển thì sao?
Thượng tọa Thích Chơn Không: Nếu có những hoạt động như vậy, thì các cơ quan hữu quan nên chịu trách nhiệm vận động người dân tham gia, hoặc kết hợp với Giáo hội địa phương ban hành văn bản hướng dẫn. Việc thực hiện cần chọn thời gian, địa điểm thích hợp, tránh mọi sự lợi dụng. Tuy nhiên, điều này nói thì dễ, nhưng thực tế để tâm nguyện tốt đẹp không bị biến tướng là không hề đơn giản.
Thay vào đó, cách tốt nhất để thực hành lòng từ bi và “phóng sinh” hiệu quả là:
- Giữ gìn giới luật, không sát sinh.
- Phát tâm ăn chay.
- Khuyến khích mọi người không sát sinh, không hành hạ súc vật.
- Tài trợ cho các hoạt động từ thiện nấu cơm chay giúp đỡ bệnh nhân nghèo, công nhân, người lao động khó khăn.
- Tự mình mở quán cơm chay từ thiện tại các khu vực đông dân cư, khu công nghiệp, trường học.
Việc ăn chay, theo cách này, chính là gián tiếp phóng sinh, không tạo điều kiện cho việc giết hại sinh vật. Hành động này chắc chắn mang lại phước báu thanh tịnh và viên mãn.
Quan điểm tôi nêu ra có thể không phù hợp với suy nghĩ của một số phật tử và cả chư tăng, ni. Vì vậy, tôi luôn sẵn lòng đối thoại. Nếu có bất kỳ thắc mắc hay ý kiến trái chiều nào, xin hãy gửi về cho tôi để chúng ta có thể trao đổi, thảo luận, và cùng nhau tìm ra con đường tu hành mang lại lợi ích thiết thực.
Cư sĩ Minh Thạnh: Thành kính cảm ơn Thượng tọa đã dành thời gian cho cuộc phỏng vấn.
Cư sĩ Minh Thạnh thực hiện
Hãy tiếp tục khám phá những góc nhìn sâu sắc hơn về Đạo phật và các thực hành tâm linh trong bài viết đầy đủ.
