Hành trình tìm cầu chân lý Phật pháp đòi hỏi một kim chỉ nam vững chắc, giúp người học tránh lạc lối và đi đến đích giải thoát. Đức Phật đã trao truyền bốn nguyên tắc nương tựa tối thượng, là nền tảng cho mọi sự suy tư và thực hành. Khám phá những nguyên tắc này để soi sáng con đường tu tập của bạn trên Chia sẻ Đạo Phật.
Trong quá trình tìm hiểu và thực hành giáo pháp Phật Đà, việc nắm vững phương pháp học tập và nghiên cứu là vô cùng quan trọng. Điều này giúp chúng ta đi sâu vào bản chất của lời dạy, tránh những ngộ nhận và tiến xa trên con đường giải thoát. Đức Phật đã chỉ dạy “Tứ y” – bốn nguyên tắc nương tựa cốt lõi, đóng vai trò kim chỉ nam cho mọi người con Phật trên hành trình tu tập.
Tứ Y: Bốn Nguyên Tắc Nương Tựa Trong Học Phật
“Tứ y” bao gồm bốn nguyên tắc căn bản: Y pháp bất y nhân, y nghĩa bất y ngữ, y trí bất y thức, và y liễu nghĩa kinh bất y bất liễu nghĩa kinh. Hiểu và thực hành đúng đắn bốn nguyên tắc này sẽ giúp chúng ta tiếp cận chân lý một cách chính xác và hiệu quả.
1. Y Liễu Nghĩa Kinh Bất Y Bất Liễu Nghĩa Kinh
Nguyên tắc đầu tiên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quy chiếu vào những lời kinh mang ý nghĩa rốt ráo, giải thoát (kinh liễu nghĩa). Chúng ta chỉ nên căn cứ vào những lời dạy đã được giải thích rõ ràng, thấu đáo về bản chất của vạn pháp. Ngược lại, chúng ta cần thận trọng với những kinh điển mang tính quy ước, ẩn dụ hoặc chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn (kinh bất liễu nghĩa). Mặc dù kinh bất liễu nghĩa vẫn có thể hữu ích trong một số trường hợp, nhưng tuyệt đối không được xem chúng là lời dạy cuối cùng hay chân lý tuyệt đối. Việc phân biệt rõ ràng hai loại kinh này giúp chúng ta tránh rơi vào những kiến chấp sai lầm.
2. Y Pháp Bất Y Nhân
Đây là một nguyên tắc quan trọng, khuyên chúng ta nên nương tựa vào giáo pháp (Pháp) thay vì nương tựa vào con người (Nhân). Đôi khi, những người thầy dù có uy tín hay địa vị cao trong giáo đoàn, nhưng sự thực hành của họ có thể chưa biểu lộ trọn vẹn Pháp. Có thể họ giảng dạy về giới luật, oai nghi một cách xuất sắc, nhưng bản thân lại chưa thực hành tương xứng, hoặc có những khía cạnh chưa hoàn hảo. Tuy nhiên, vì họ nắm vững giáo lý, chúng ta cần kiên nhẫn học hỏi những điều hay lẽ phải mà họ truyền đạt. Lời dạy của Đức Phật là chân lý vĩnh cửu, không phụ thuộc vào người giảng. Nếu vì những khiếm khuyết của người thầy mà ta chê bai, bỏ rơi giáo pháp, đó là một sự mất mát lớn.
Các bậc Tổ sư xưa đã dùng một hình ảnh sinh động để minh họa cho nguyên tắc này: “Trong một thùng rác có một viên ngọc”. Nếu muốn sở hữu viên ngọc quý giá, chúng ta phải chấp nhận việc đưa tay vào thùng rác bẩn thỉu để nhặt nó lên. Tương tự, khi học Phật, chúng ta cần tập trung vào giáo pháp, dù cho người truyền đạt có những điều chưa hoàn hảo.
Hình ảnh minh họa cho việc tìm kiếm chân lý.
Bản thân tôi khi còn là một vị sa di đã được nghe và học về nguyên tắc này: nương vào Pháp, không nương vào người; nương vào kinh liễu nghĩa, không nương vào kinh bất liễu nghĩa.
3. Y Nghĩa Bất Y Ngữ
Nguyên tắc này chỉ ra rằng chúng ta nên tập trung vào ý nghĩa sâu xa, bản chất của lời dạy (nghĩa) thay vì bị chấp trước vào từ ngữ, cách diễn đạt (ngữ). Lời nói chỉ là phương tiện để diễn đạt ý nghĩa. Điều quan trọng là lắng nghe và thấu hiểu được thông điệp cốt lõi ẩn chứa bên trong lời nói, ngay cả khi cách diễn đạt có thể khác nhau hoặc không hoàn toàn trau chuốt.
4. Y Trí Bất Y Thức
Cuối cùng, nguyên tắc “y trí bất y thức” khuyên chúng ta nên nương tựa vào trí tuệ (trí) thay vì chỉ dựa vào nhận thức thông thường (thức). Thức là tâm thức của chúng ta, vốn có thể bị che mờ bởi vô minh, phiền não như giận hờn, si mê, ganh tị. Khi tâm thức còn nặng những yếu tố này, sự nhận thức sẽ không còn trong sáng và khách quan. Trái lại, khi chúng ta loại bỏ được những phiền não ấy, trí tuệ sẽ hiển lộ, giúp chúng ta sáng suốt và nhìn nhận vấn đề một cách đúng đắn hơn.
Việc học hay nghiên cứu kinh điển bằng một tâm thức còn bị chi phối bởi đam mê, giận hờn sẽ khó đạt được sự thấu hiểu chân thực. Do đó, trong quá trình học kinh, chúng ta cần vận dụng trí tuệ nhiều hơn là chỉ dùng nhận thức thông thường.
Nắm vững và thực hành đúng đắn “Tứ y” là chìa khóa để chúng ta có thể đi sâu vào giáo lý, tránh xa những tà kiến và tiến bước vững chắc trên con đường giác ngộ. Đây là phương pháp học tập, nghiên cứu tinh túy, giúp người học đạt được sự khai sáng và giải thoát.
(Trích từ: Giảng Kinh Rong Chơi Trời Phương Ngoại)
Để hiểu sâu hơn về hành trình tìm cầu chân lý và áp dụng lời dạy của Đức Phật vào cuộc sống, hãy khám phá thêm những nội dung hữu ích trong chuyên mục Đạo phật.
