Với sự kiện Đại lễ Vu Lan cận kề, nhiều tín đồ Phật tử đang băn khoăn về hình thức cúng dường trai tăng sao cho phù hợp với chánh pháp. Những quan niệm trái chiều về việc tặng tiền mặt hay vật phẩm thiết yếu đang gây hoang mang, đặt ra câu hỏi về giá trị thực sự của lòng thành và sự tùy duyên trong việc bố thí. Tìm hiểu sâu hơn về ý nghĩa và cách thức thực hành đúng đắn có thể giúp bạn chiasedaophat.com đưa ra lựa chọn tối ưu nhất.
HỎI:
Sắp đến Đại lễ Vu Lan, gia đình con dự định đến chùa làm công quả và cúng dường trai tăng. Con có tìm hiểu về nghi lễ cúng dường trai tăng ở một số chùa theo Phật giáo Nguyên Thủy và nhận thấy có sự khác biệt so với các chùa Bắc Tông. Có ý kiến khuyên nên dâng đầy đủ y áo và các vật phẩm cần thiết, cho rằng việc dâng y mới là đúng pháp và mang lại nhiều phước báu. Tuy nhiên, một số người khác lại khuyên nên gửi tiền cúng dường vì sự tiện lợi, cho rằng trong ba tháng an cư và dịp Đại lễ Vu Lan, vật phẩm cúng dường đã nhiều, việc thêm tiền sẽ giúp quý thầy, sư cô dễ dàng sử dụng cho các Phật sự, hoạt động từ thiện khác. Con thấy cả hai ý kiến đều có lý, nhưng vẫn băn khoăn liệu việc gửi tiền và đồ ăn đến chùa có đúng Chánh pháp không? Kính mong Sư hoan hỷ chỉ dạy!
ĐÁP:
Thành kính là phước báo, quên mình là cội nguồn phước, phước là sự bố thí cầu mong cho tín chủ mau được quả phước sinh thiên. Đây là lời cầu nguyện thường nhật của chư tăng ni sau khi thọ thực xong.
Thời Đức Phật còn tại thế, Ngài và chư tôn giả không sử dụng tiền bạc để tránh sự phân biệt giàu nghèo trong Tăng đoàn. Khi có các công việc Phật sự xây dựng tịnh xá, các cư sĩ tại gia sẽ đứng ra đảm nhiệm. Đức Phật không giữ tiền như chư tôn đức tăng ni ngày nay.
Thời kỳ chư tăng sử dụng tiền
Sau khi Đức Phật nhập diệt khoảng 200 năm, trong lần kết tập kinh điển lần thứ hai, Tăng đoàn chia thành nhiều bộ phái. Một số bộ phái vẫn giữ nguyên truyền thống như thời Đức Phật, không sử dụng tiền bạc. Tuy nhiên, một số bộ phái khác đã hòa nhập vào đời sống xã hội và các vương quốc nơi Phật giáo hoằng hóa, do đó phải sử dụng tiền vàng. Vì vậy, tùy theo địa phương mà các vị tổ sư cho phép hay không cho phép sử dụng tiền bạc.
Trong đó, Ngài Giác Thiên chủ trương hòa nhập với xu hướng phát triển, đã chế tác “Mười điều tịnh” để sử dụng trong Tăng đoàn. **Điều thứ nhất là “diêm tịnh”, quy định chư tăng được phép để thức ăn qua đêm, ngay cả khi thức ăn đó đã nêm muối. Từ đó, nếp này dần phát triển: chư tăng ni khi xây dựng chùa chiền có làm kho lẫm để dự trữ phẩm vật do đàn na thí chủ cúng dường. Điều thứ mười là “kim tiền tịnh”, cho phép chư tăng ni sử dụng tiền bạc vào những việc cần thiết trong đời sống, chẳng hạn như lộ phí đi lại…** (Theo “Lịch sử Phật giáo Ấn Độ” của Hòa thượng Thích Thanh Kiểm).
Trước năm 1975, hệ phái Khất sĩ, chư tăng ni đi hành đạo không cầm tiền bạc. Mỗi lần đi du hóa, quý sư thường đi cùng một thiện nam hoặc tín nữ để chi trả lộ phí. Ngày nay, việc đi lại và lộ phí của chư tăng ni đã có nhiều thay đổi so với xưa.
Cúng dường chư tăng ni
“Cúng dường” là một cách nói trại từ “cung dưỡng”. Về mặt xuất thế gian, đó là việc cung cấp, nuôi dưỡng chư tăng ni. Về mặt thế tục, đó là việc cung cấp, nuôi dưỡng cho những người thiếu thốn vật chất hoặc tinh thần, chứ không phải “cúng lạy” bạn ạ! Cung cấp, nuôi dưỡng chư tăng ni tu học trong ba tháng an cư, nuôi dưỡng chư tăng ni tu học hành đạo, suốt đời phụng sự Chánh pháp. Cung cấp, nuôi dưỡng chư tăng ni sẽ mang lại phước báo sinh thiên.
Đệ tử Phật có bốn chúng: Tỳ kheo tăng, Tỳ kheo ni, Ưu bà tắc và Ưu bà di. Hai chúng Ưu bà tắc và Ưu bà di có nhiệm vụ cùng chư tăng ni gìn giữ và truyền trì Chánh pháp bằng cách phụng dưỡng, cúng dường chư tăng ni để có phương tiện gìn giữ và xiển dương Chánh pháp.
Lễ Trai Tăng ngày Vu Lan
Lễ cúng dường trai tăng Vu Lan có nguồn gốc từ câu chuyện Đức Mục Kiền Liên, sau khi du hành cõi địa ngục và thấy mẹ mình đang chịu khổ, đã trở về bạch với Đức Phật xin phép lập đàn cúng dường trai tăng cho những người tu hành tinh tấn, những người tu ẩn mình nơi núi sâu, để họ chứng minh và chú nguyện cho mẹ của Ngài. Sau khi lễ cúng hoàn tất viên mãn, mẹ của Ngài đã được thoát khỏi kiếp đọa đày, vãng sinh về Tây Phương Cực Lạc.
Lễ cúng dường trai tăng được tổ chức hằng năm theo truyền thống này. Thông thường, việc tổ chức lễ trai tăng không diễn ra thường xuyên hoặc rất ít tại các chùa, tịnh xá vì các yếu tố vật chất cần cho nghi lễ chưa đủ.
Ngày nay, do kinh tế phát triển, nhiều người có thể cúng dường trai tăng bất cứ lúc nào, không còn phụ thuộc vào thời điểm cụ thể. Tuy nhiên, việc lựa chọn thời điểm cúng dường vẫn cần sự cân nhắc.
Lễ trai tăng bên Phật giáo Nam tông, tức là Đại lễ dâng y Kathina, diễn ra vào cuối mùa an cư, khoảng ngày Rằm tháng 9 âm lịch. Vào dịp này, hàng trăm chư tăng được mời đến chứng minh và thọ trai, đồng thời nhận dâng y. Bên hệ phái Bắc tông và Khất sĩ cũng rất coi trọng lễ dâng y, thường tổ chức vào ngày Rằm tháng 7 âm lịch.
Quý thầy bên Phật giáo Bắc tông còn thường xuyên tổ chức lễ trai tăng. Trai chủ có thể là gia đình Phật tử hoặc vị trụ trì đại diện cho đạo tràng Phật tử thỉnh mời Chư tôn giáo phẩm đến chứng trai. Lễ trai tăng thường rất trang nghiêm và tốn kém, đòi hỏi một khoản chi phí không nhỏ. Tuy nhiên, Phật tử Việt Nam vẫn không ngần ngại thực hiện lễ cúng dường này.
Các phẩm vật dâng cúng dường trong một lễ trai tăng có thể bao gồm: kem đánh răng, bàn chải, xà bông, vải vóc, thuốc cảm ho, tập, viết, bút, phong bì, dao lam cạo tóc. Một số nơi chỉ cúng dường bằng phong bì. Việc cúng dường bằng phong bì tùy thuộc vào hoàn cảnh kinh tế của gia đình Phật tử. Cúng dường quá nhiều có thể làm tăng lòng tham, quá ít lại thêm tính bo bo. Vì vậy, mỗi gia đình Phật tử nên tự lượng sức mình và làm theo lời chỉ dẫn của quý sư thầy.
Khi chư tăng hệ phái Khất sĩ đi khất thực, người Phật tử chỉ nên cúng dường vật phẩm thức ăn nhỏ gọn, sạch sẽ, tinh khiết để thể hiện lòng cung kính. Chư tăng ni hệ phái Khất sĩ không nhận tiền khi đi khất thực. Chư tăng Phật giáo Nam tông cũng đi trì bình khất thực tương tự, chỉ nhận vật thực chứ không nhận tiền.
Tuy nhiên, ngày nay, chư tăng ni hệ phái Khất sĩ và chư tăng Phật giáo Nam tông có thể nhận tiền thông qua việc tín đồ Phật tử đến tận chùa, tịnh xá cúng dường. Các vị sư có trách nhiệm sẽ đưa phần cúng dường đó vào ngân quỹ để xây dựng, trùng tu chùa, tịnh xá, nuôi dưỡng chư tăng ni tu học, du học, phụng sự và nối truyền Chánh pháp.
Tóm lại, việc cúng dường bằng tiền hay vật phẩm cho chư tăng ni ngày nay không còn là vấn đề phân biệt giữa Phật giáo Nam tông, Bắc tông hay Khất sĩ. Việc cúng dường chư tăng ni là để gìn giữ truyền thống, nuôi dưỡng “huệ mạng” và là một phương tiện để gìn giữ, phát huy Chánh pháp của Đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.
Hòa thượng Thích Giác Quang
Để hiểu rõ hơn về ý nghĩa và cách thức cúng dường theo Chánh pháp, mời quý vị độc giả khám phá thêm những nội dung sâu sắc về Đạo phật.
