Phật pháp luôn có những tầng nghĩa sâu sắc, đôi khi vượt ra ngoài những cách hiểu thông thường về suy nghĩ và cảm xúc. Thay vì cố gắng dập tắt mọi ý niệm, con đường giải thoát thực sự nằm ở sự tĩnh lặng bên trong, nơi chúng ta có thể nhìn nhận mọi thứ một cách khách quan, không bị vướng bận bởi sự phân biệt hay chấp trước. Khám phá sâu hơn về trạng thái tâm không trụ vào đâu tại Chiasedaophat để tìm thấy bình yên đích thực.
Công đức của việc xa lìa vọng ngữ
Trong quá trình tu tập, nhiều người lầm tưởng rằng mình đã thấu hiểu sâu sắc con đường giải thoát mà Đức Phật chỉ dạy. Từ đó, họ dựa vào một chút hiểu biết hạn hẹp của bản thân để diễn giải giáo pháp theo cách riêng. Gần đây, có một cách giảng dạy khá lạ lùng, cho rằng “Phật pháp dạy chúng ta phải đoạn niệm. Khi phiền não sinh khởi, hãy vứt bỏ nó, đừng chạy theo, thì phiền não sẽ tự mất”.
Thực tế, trong giáo lý của Đức Phật không hề có thuật ngữ “đoạn niệm”. Khái niệm gần nhất mà tôi được biết là “tâm hành xứ diệt, ngôn ngữ đạo đoạn” (chấm dứt ngôn ngữ, dứt bặt tâm hành), hay còn gọi là “vô niệm”. “Vô niệm” ở đây không phải là không có suy nghĩ, mà là không có vọng niệm, không để phiền não khởi lên. Đó chính là trạng thái “tâm không trụ vào đâu”, nghĩa là nhìn chỉ là nhìn, nghe chỉ là nghe, mà không khởi tâm phân biệt đúng sai, tốt xấu. Bởi lẽ, khi tâm còn phân biệt, con người dễ dàng chấp trước vào những gì mình thích và bài trừ những gì mình không thích, dẫn đến những hệ lụy về được mất, hơn thua và phiền não.
Vô niệm là trạng thái không có vọng niệm. Hãy để mọi suy nghĩ và cảm xúc tự nhiên đến rồi đi, không gán cho chúng bất kỳ ý nghĩa nào, và không khởi tâm phân biệt.
Vì vậy, việc dùng “đoạn niệm” để đối phó với phiền não, tức là tạm thời không nghĩ đến điều gì đó, làm cho đầu óc tạm lắng xuống, có thể mang lại hiệu quả nhất thời. Tuy nhiên, đây không phải là cách giải quyết triệt để gốc rễ của phiền não. Để thực sự đoạn trừ phiền não, chúng ta cần đối diện, chấp nhận, xử lý và buông bỏ nó, thay vì tìm cách trốn tránh.
Có một câu nói rằng: “Nếu cuộc sống chỉ là một ly nước lạnh, tôi thà chấp nhận một ly rượu nồng”. Nhiều người lầm tưởng rằng Phật pháp là tư tưởng trốn tránh thế gian, giống như lối sống của “Trúc lâm thất hiền” thời Ngụy – Tấn. Tuy nhiên, đó không phải là tinh thần của đạo Phật. Ngày nay, một số Phật tử cho rằng việc ngồi thiền suốt ngày để tâm an tịnh đã là tu hành. Nếu suy nghĩ như vậy, rất dễ dẫn đến tâm lý chán đời, bi quan.
Điều kiện để giữ chánh niệm lúc lâm chung
Muốn đoạn trừ phiền não, chúng ta cần đối diện, chấp nhận, xử lý và buông bỏ nó, thay vì tìm cách trốn tránh.
Phật pháp mang đến một phương pháp giải thoát rất tích cực, nhập thế. Kinh Lục Tổ Đàn ghi: “Phật pháp ở thế gian, không lìa thế gian mà giác ngộ”. Kinh Duy-Ma-Cật cũng ví von: “Như đất liền không sinh hoa sen, mà nơi bùn nhơ ẩm thấp, hoa sen mới sinh ra”. Điều này có nghĩa là, hoa sen vươn lên từ bùn lầy, cũng giống như chúng ta mượn phiền não của chúng sinh làm nhân duyên để quán chiếu, nhận ra rằng mọi hiện tượng trên đời đều là vô thường, huyễn hóa, từ đó không còn sinh phiền não.
Tuy nhiên, nhiều người dù biết đạo lý này nhưng lại không nỗ lực thực hành. Phương pháp giải thoát của Đức Phật tuy khó nghe, khó thực hành, nhưng thực chất có thể tóm gọn trong vài câu kệ ngắn, và giá trị nằm ở sự thực hành chân thật. Từ nhỏ, tôi đã nhận thấy phương pháp giải thoát của Đức Phật vô cùng hữu ích cho mọi người, vì vậy tôi luôn một lòng hoằng truyền Chánh pháp với niềm tin kiên cố.
Chú thích:
***Trúc lâm thất hiền: Danh hiệu chung của bảy văn nhân, danh sĩ nổi tiếng thời Ngụy – Tấn, bao gồm Kê Khang, Nguyễn Tịch, Sơn Đào, Hướng Tú, Nguyên Hàm, Vương Nhung và Lưu Linh. Họ là những người bạn thân thiết, thường cùng nhau dạo chơi trong rừng trúc, uống rượu, ca hát để tạm lánh xa những tranh đấu chính trị gay gắt trong xã hội đương thời.
Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về những giáo lý nhiệm màu của đạo Phật, hãy ghé thăm chuyên mục Đạo phật của chúng tôi.
