Khám phá hành trình chuyển hóa khổ đau thành giác ngộ, nơi bản chất an lạc luôn tiềm ẩn bên trong mỗi chúng ta. Chiasedaophat sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về con đường vượt thoát phiền não, tìm thấy sự tĩnh tại đích thực.
Phiền não, bản chất vốn không cố định. Khi chúng ta biết chuyển hóa hoặc buông bỏ, nó liền hóa thành Bồ-đề. Cái động không nằm ngoài cái tịnh, khi dừng động tức là đạt đến tịnh. Tương tự, cái sáng không nằm ngoài cái tối, khi vượt qua bóng tối, ánh sáng sẽ hiển lộ. Chúng ta thường có thói quen tìm kiếm sự giác ngộ ở bên ngoài sự mê lầm, hay tìm niềm vui nơi sự đau khổ. Tuy nhiên, sự thật lại khác: hết mê lầm chính là giác ngộ, dứt khổ chính là vui.
Câu chuyện về Thiền sư Tư Nghiệp, người Trung Hoa, là một minh chứng. Trước khi xuất gia, ông làm nghề hàng thịt. Một lần tình cờ khi đang mổ heo, ông bỗng nhiên tỉnh thức, từ bỏ nghề nghiệp và quyết định xuất gia. Sau khi trở thành một tu sĩ, ông đã sáng tác một bài kệ:
“Tạc nhật dạ-xoa tâm
Kim triêu Bồ-tát diện
Bồ-tát dữ Dạ-xoa
Bất cách nhất điều tuyến.”
Tạm dịch:
“Hôm qua tâm còn hung dữ như Dạ-xoa,
Ngày nay diện mạo hiền từ như Bồ-tát.
Bồ-tát và Dạ-xoa,
Chẳng khác nào một sợi chỉ mỏng manh.”
Bài kệ này nhấn mạnh rằng, việc nhận ra và dừng lại những phiền não chính là lúc Bồ-đề hiển lộ, không cần phải tìm kiếm đâu xa. Bản chất của Bồ-đề đã luôn tồn tại sẵn trong mỗi chúng ta, nhưng bị phiền não che lấp. Khi phiền não lắng xuống, Bồ-đề sẽ tự hiện tiền. Nếu chúng ta cứ ôm đầy phiền não mà chạy đi tìm Bồ-đề, dù có đi khắp muôn nơi cũng sẽ không tìm thấy.
Chỉ cần chúng ta khéo léo giữ tâm yên lặng, để phiền não lắng xuống, Bồ-đề sẽ tự nhiên hiện hữu.
Hãy hình dung khi trời mưa to, nước mưa từ trên cao rơi xuống vốn trong sạch. Tuy nhiên, khi chạm đến mặt đất, nó cuốn theo bụi bặm và bùn đất, chảy xuống ao hồ khiến nước trở nên đục ngầu. Có người cần dùng nước trong, nhìn ra ao hồ chỉ thấy toàn nước đục và không biết phải làm sao.
Lúc này, một người thông thái có thể nói: “Nước đục này chính là nước trong.” Người kia nghe vậy sẽ ngẩn ngơ không hiểu. Người thông thái tiếp tục giải thích: “Anh cứ gánh nước về đổ vào lu, dùng một ít phèn và khuấy mạnh lên. Sau vài tiếng đồng hồ chờ đợi, cặn bẩn sẽ lắng xuống và nước sẽ trở nên trong trở lại.”
Người kia làm theo lời chỉ dẫn và cuối cùng đã có được nước trong. Điều này xảy ra bởi vì bản chất của nước mưa vốn là trong sạch. Chỉ do bụi đất hòa lẫn vào nên nước mới trở nên đục. Người không hiểu biết thấy nước đục khác biệt hoàn toàn với nước trong, cho rằng nước trong phải tồn tại ở một nơi khác bên ngoài nước đục. Vì vậy, khi cần nước trong mà chỉ thấy nước đục, họ sẽ thất vọng và không biết tìm ở đâu.
Ngược lại, người trí tuệ hiểu rằng nước mưa vẫn trong, chỉ là bị bụi đất làm cho đục. Họ biết rằng chỉ cần lắng cặn thì nước sẽ trở lại trạng thái trong sạch ban đầu. Do đó, khi nhìn thấy nước đục, họ vẫn khẳng định: “Nước đục chính là nước trong.”
Chữ “tức là” ở đây ám chỉ rằng nước trong không phải là một trạng thái cố định, mà nó có thể biến đổi thành đục do các duyên hợp lại. Tương tự, nước đục cũng không phải là trạng thái cố định, mà có thể trở nên trong khi các cặn bẩn lắng xuống. Nước đục không thể tồn tại độc lập ngoài nước trong, và nước trong cũng không thể tìm thấy nếu loại bỏ hoàn toàn yếu tố nước đục.
Bồ-đề và phiền não cũng có mối quan hệ tương tự. Phiền não không phải là một trạng thái cố định, nó phát sinh do các duyên hợp lại. Bồ-đề cũng không phải là một trạng thái cố định, nó hiển lộ khi các phiền não được làm lắng sạch. Bồ-đề không thể tồn tại bên ngoài phiền não, và phiền não cũng nương vào Bồ-đề mà sinh khởi.
Việc bỏ phiền não để chạy đi tìm Bồ-đề cũng giống như người cố gắng bắt cá trên không trung hay bẫy chim dưới đáy biển – hoàn toàn vô ích và tốn công.
Khi nước đục lắng lại thành nước trong, trẻ con có thể vui mừng vì “được” nước trong. Tuy nhiên, người lớn hiểu rằng nước vốn đã trong sẵn, nay chỉ là trở về trạng thái ban đầu. Vậy có gì là “được” ở đây?
Nếu bản chất của nước vốn là đục, thì dù có lắng cặn bao nhiêu cũng không thể biến thành nước trong được. Tương tự, nếu tất cả chúng sinh không có sẵn tánh giác, dù có tu hành đến đâu cũng không thể đạt được sự giác ngộ.
Chư Phật và Bồ-tát trước đây cũng từng là chúng sinh. Các Ngài đã tu hành và đạt được giác ngộ. Tất cả chúng ta, nếu biết tu hành đúng cách, chắc chắn cũng sẽ đạt được giác ngộ như các Ngài.
Vì lẽ đó, chư Phật thấy rõ tất cả chúng sinh đều có sẵn tánh giác. Chỉ vì vô minh và phiền não che lấp nên chúng ta trở nên mê muội. Một khi chúng ta khéo léo tu tập để làm lắng sạch vô minh và phiền não, chúng ta sẽ trở lại với tánh giác vốn có.
Quá trình chuyển từ mê sang giác, chúng sinh thường lầm tưởng là mình “mới được” cái gì đó, nên có cảm giác “chứng” và “đắc”. Tuy nhiên, chư Phật biết rõ rằng đó chỉ là sự trở về với tánh giác sẵn có, nên các Ngài nói về “vô chứng vô đắc” (không chứng, không đắc).
“Vô chứng vô đắc” không có nghĩa là buông xuôi hay không làm gì cả. Nó có nghĩa là không còn mê lầm, mà luôn sống với tánh giác của chính mình. Cái đã sẵn có, khi trở về với nó, có gì thêm bớt mà gọi là chứng đắc?
Dù không có sự chứng đắc theo cách hiểu thông thường, nhưng sự giác ngộ hằng hữu, không còn mê muội, thì sao có thể nói là không có gì?
Hiểu rằng trong nước đục vốn chứa đựng nước trong, và nước đục có thể lắng lại thành nước trong – đó là cái nhìn của người thông thái. Đức Phật cũng vậy, Ngài nhìn thấy tất cả chúng sinh đều có sẵn tánh giác. Dù hiện tại đang mê muội, nhưng tánh giác đó không hề mất đi. Vì thế, Ngài tuyên bố: “Ta thấy tất cả chúng sinh đã thành Phật.”
Đôi khi, Ngài còn nói: “Ta là Phật đã thành, các ông là Phật sẽ thành.”
Điều này là bởi vì chúng ta đã sẵn có tánh giác. Một khi thức tỉnh và nỗ lực huân tu, tánh giác sẽ hiển lộ. Đây không phải là điều gì lạ lùng.
Câu nói “Ta là Phật đã thành” có thể khiến chúng ta băn khoăn, vì sao Phật đã thành Phật mà chúng sinh vẫn còn mê muội, loạn động?
Bởi vì Đức Phật, giống như chúng ta, cũng từng là một chúng sinh. Ngài đã khéo léo làm lắng dịu vô minh và phiền não, từ đó đạt đến giác ngộ. Nếu không có sẵn tánh giác, dù Ngài có tu hành đến vô số kiếp cũng không thể giác ngộ.
Nhận thấy chúng sinh vốn có tánh giác, nên nói “đã thành Phật” có gì sai?
Sự thật là chúng ta có sẵn tánh giác nhưng lại thường xuyên quên lãng, mải mê tạo nghiệp và trôi lăn trong vòng sanh tử luân hồi. Càng luân hồi, nghiệp càng chồng chất, khiến tâm trí càng thêm mê muội, loạn động.
Một khi thức tỉnh, dừng lại bước luân hồi, nghiệp mê tan hoại, chúng ta mới có thể tin rằng “ta là Phật sẽ thành.”
Để đi sâu hơn vào hành trình chuyển hóa này và khám phá con đường dẫn đến sự giải thoát, mời bạn tìm đọc thêm các nội dung về Đạo phật.
