Trong nếp sống giản dị của Tăng đoàn thời Đức Phật, đời sống tu hành mang đến sự an lạc vượt trội so với vinh hoa phú quý. Câu chuyện của Tỳ-kheo Bhaddiyā là minh chứng sống động cho điều này, cho thấy sự chuyển hóa từ sợ hãi sang an lạc trong cõi tâm. Khám phá thêm về những hoạt động nội tâm và sự giải thoát đích thực tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Trong thời Đức Phật còn tại thế, mỗi buổi sáng, Ngài cùng các đệ tử, cả những bậc Thánh và người tại gia, đều thực hiện nghi thức khất thực, đi qua các thôn làng để nhận sự cúng dường. Buổi trưa, các ngài trở về trú xứ, thọ trai, đôi khi chỉ là dưới gốc cây ven đường hoặc trong các tịnh xá nếu là mùa mưa. Buổi chiều và tối là thời gian dành cho việc vấn đạo, thiền định, tọa thiền, kinh hành và tu tập. Cuộc sống của các ngài tuy giản dị nhưng đầy an lạc. Minh chứng rõ ràng là Tỳ-kheo Bhaddiyā, người từng là vua, đã tìm thấy sự an lạc lớn lao hơn trong đời sống tu hành so với khi còn ở cung vàng điện ngọc.
Người xuất gia có nhiều hoạt động nội tâm và phụng sự, không hề thiếu những giây phút “giải khuây” lành mạnh.
Công đức và sự an lạc của đời sống xuất gia
Vị Tỳ-kheo Bhaddiyā đã chia sẻ với Đức Thế Tôn về sự khác biệt trong cảm nhận an lạc của mình: “Bạch Thế Tôn, khi còn tại gia, con được hưởng sự an lạc của một vị vua, được bảo vệ cẩn mật cả bên trong lẫn bên ngoài cung thành, cũng như khắp vương quốc. Dù được bảo vệ kỹ lưỡng như vậy, con vẫn sống trong sợ hãi, hồi hộp và lo âu. Nhưng nay, khi con sống một mình nơi rừng vắng, dưới gốc cây hay trong ngôi nhà trống, con không còn cảm thấy sợ hãi, hồi hộp, run sợ hay hoảng loạn. Tâm con trở nên lắng dịu, nhẹ nhàng, giống như tâm của loài thú rừng. Nhờ thấy được mục đích này, khi con đi vào rừng, con đã thốt lên lời cảm hứng: ‘An lạc thay! An lạc thay!’”
(Trích theo Tiểu bộ, Kinh Phật tự thuyết, bài kinh 1.20 – Bhaddiyā)
Tuy nhiên, không phải ai xuất gia cũng đạt được sự an lạc ngay lập tức. Trường hợp của một hoàng tử xứ Bạt-kỳ (Vajji) là một ví dụ. Sau khi xuất gia làm sa môn, vào một buổi tối nọ khi đang kinh hành trong rừng gần thành Tỳ-xá-ly (Vesāli), sư nghe tiếng người vui đùa, ca hát và tiệc tùng. Tâm tư sư trở nên xao động, nhớ về cuộc sống trước kia và tự trách mình: “Nếu ta không xuất gia, giờ này ta đã là vua của một xứ sở. Có ai bất hạnh hơn ta chăng? Đời sống xuất gia thật cô độc và bất hạnh, như một khúc cây bị bỏ rơi giữa rừng, thật khổ sở biết bao!” Câu chuyện này được ghi lại trong Tích truyện Pháp Cú, phẩm Tạp Lục, câu kệ 302.
Hai câu chuyện, hai hoàn cảnh, hai cảm nhận khác nhau nhưng đều xuất phát từ cùng một địa vị xã hội trước khi xuất gia.
Thái độ đối với đời sống tu hành
Vậy còn chúng ta ngày nay, chúng ta cảm thấy vui hay buồn với đời sống tu hành của mình?
Hình ảnh minh họa cho thấy sự tĩnh lặng và các hoạt động tu tập.
Niềm vui hay nỗi buồn trong đời sống tu tập phần lớn phụ thuộc vào chính bản thân mỗi người. Tỳ-kheo Bhaddiyā, ở tuổi trung niên và đã trải qua nhiều thăng trầm của cuộc đời, đã tìm thấy sự nhàm chán với thế sự và hướng đến con đường giải thoát. Ngược lại, hoàng tử xứ Bạt-kỳ còn trẻ, tràn đầy sức sống, nên việc còn vương vấn những thú vui trần tục cũng là điều dễ hiểu. Điều quan trọng không phải là những cảm xúc nhất thời, mà là khả năng làm mới tinh thần và tinh tấn tu tập trở lại sau những vấp ngã.
Các hoạt động “giải khuây” và phụng sự
Người tại gia có nhiều hình thức giải trí như tụ tập bạn bè, ăn uống, xem phim, ca hát, hay tham gia các hoạt động vui chơi giải trí khác.
Tương tự, người xuất gia cũng có nhiều hoạt động để làm phong phú đời sống tinh thần, không chỉ giới hạn ở việc tụng kinh, ngồi thiền. Khi cảm thấy mệt mỏi với việc ngồi thiền, các ngài có thể đứng dậy thực hành kinh hành hoặc lạy Phật. Ngoài ra, việc viết văn, làm thơ, đọc sách, hay nghe pháp cũng là những hoạt động giúp nuôi dưỡng tâm hồn. Đây là những hoạt động mang tính cá nhân và nội tại.
Bên cạnh đó, người xuất gia còn có thể đóng góp cho cộng đồng thông qua các hoạt động từ thiện, phóng sanh, hoặc tổ chức các khóa tu học cho Phật tử tại gia. Việc tham gia giảng dạy, thuyết pháp, hay đi đến nhiều nơi để hoằng dương chánh pháp cũng là cách để lan tỏa niềm tin và tình yêu thương đến với mọi người. Điều này thể hiện rõ tinh thần Từ Bi và Trí Tuệ trong Phật giáo Đại thừa.
Dù làm bất cứ việc gì, mỗi ngày hãy lắng nghe tiếng chuông chùa vang vọng, như lời nhắc nhở:
“Tiếng chuông chùa như tiếng lòng tỉnh thức
Thức tỉnh ta, và thức tỉnh muôn dân.”
Cuộc sống của người tu hành ẩn chứa nhiều điều thú vị, đòi hỏi sự chiêm nghiệm sâu sắc. Hãy cùng Đạo phật khám phá thêm những góc nhìn mới mẻ và ý nghĩa về con đường tu tập.
