Hành trình xuất gia không chỉ là một lời hứa mà còn là sự chuyển đổi nội tâm sâu sắc, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tâm thế. Khi bước vào con đường tu tập, các Phật tử thường tìm thấy sự tĩnh lặng trong việc chiêm bái hình tượng Đức Phật và chư vị Bồ Tát, dù các Ngài đã nhập Niết Bàn. Sự hiện diện này mang lại bình yên và kết nối tâm linh, song hành với việc học hỏi giáo pháp từ Tăng Ni, những người sẵn sàng từ bỏ cuộc sống riêng để phụng sự Tam Bảo. Với hình ảnh quen thuộc, họ đại diện cho Chư Phật để lan tỏa lời dạy cao quý, mang lại lợi ích thiết thực cho muôn người, bất kể sự khác biệt về hệ phái hay pháp môn tu tập. Tìm hiểu thêm về những ý nghĩa sâu sắc đằng sau các nghi lễ tại Chiasedaophat.
Xuất gia không chỉ là một lời thệ nguyện, mà còn là một hành trình chuyển hóa bản thân sâu sắc, đòi hỏi sự chuẩn bị và tâm thế vững vàng từ người thực hiện. Khi bước chân vào con đường tu tập, người Phật tử thường tìm thấy sự an lạc khi chiêm bái tôn tượng Đức Phật và chư vị Bồ Tát, dù Ngài đã nhập Niết Bàn. Sự hiện diện của các Ngài qua hình tượng giúp mang lại cảm giác bình yên và kết nối tâm linh.
Một niềm hạnh phúc lớn lao khác đối với người Phật tử khi về chùa là được gặp gỡ, học hỏi giáo pháp từ chư Tăng Ni và nhận được sự hướng dẫn giải đáp những vướng mắc trong cuộc sống. Chư Tăng Ni sở hữu một loại sức mạnh đặc biệt, không phải sức mạnh thể chất mà là sức mạnh tinh thần. Họ sẵn sàng từ bỏ cuộc sống gia đình, chấp nhận khuôn khổ nghiêm ngặt của giới luật và oai nghi để phụng sự Tam Bảo. Với hình ảnh “đầu tròn áo vuông”, chư Tăng Ni đại diện cho Chư Phật để tuyên dương giáo pháp, lan tỏa những lời dạy cao quý đến với muôn người, mang lại lợi ích thiết thực. Dù có sự khác biệt về hệ phái (Nam tông, Bắc tông), pháp môn tu tập (Thiền tông, Mật tông, Tịnh độ tông), cách thức ăn mặc đặc trưng của từng quốc gia hay tập quán sinh hoạt, tất cả những người xuất gia theo đạo Phật đều có một điểm chung là cạo bỏ râu tóc. Vậy, ý nghĩa sâu xa đằng sau hành động này là gì?
Người xuất gia mang trên mình sứ mệnh trở thành tấm gương đạo đức, là hình mẫu lý tưởng cho xã hội noi theo.
Đạo hạnh của người xuất gia – Nét đẹp văn hóa Phật giáo
Cạo tóc: Biểu tượng của sự bình đẳng, xóa bỏ phân biệt giai cấp
Trong thời Đức Phật còn tại thế, xã hội Ấn Độ cổ đại tồn tại một hệ thống phân cấp xã hội nghiêm ngặt, bao gồm bốn giai cấp chính: Bà-la-môn (thầy tế lễ), Sát-đế-lợi (vua chúa, chiến binh), Phệ-xá (thương nhân, nông dân) và Thủ-đà-la (người lao động, phục vụ). Ngoài ra, còn có tầng lớp Chiên-đà-la, bị xem là hạ tiện nhất, chỉ làm những công việc ô uế. Sự phân biệt giàu nghèo, sang hèn diễn ra gay gắt, khiến những người thuộc tầng lớp thấp kém bị đối xử bất công, thiếu thốn cơ hội học tập và thường xuyên bị bóc lột. Mỗi giai cấp còn có cách thức tạo kiểu tóc riêng biệt, qua đó dễ dàng nhận diện xuất thân của một người.
Nhận thức sâu sắc về nỗi khổ đau do sự bất bình đẳng gây ra, cùng với chân lý “máu đỏ như nhau, nước mắt mặn như nhau”, Đức Phật đã ra đời với chủ trương xóa bỏ mọi ranh giới giai cấp, đề cao sự bình đẳng giữa con người. Một trong những hành động đầu tiên Ngài chế định cho những người phát tâm xuất gia là cạo bỏ râu tóc. Điều này nhằm mục đích loại bỏ dấu hiệu nhận biết về xuất thân, giúp mọi người khi khoác lên mình chiếc áo của người tu hành đều trở nên giống nhau trong mắt người đời, không còn phân biệt sang hèn.
Hình ảnh người xuất gia đầu tròn áo vuông là lời khẳng định về nếp sống đạo đức, là sự tự nhận thức về trách nhiệm tu tập.
Tinh thần xây dựng một đời sống đạo đức và lành mạnh là cốt lõi của người xuất gia.
Sự khác biệt giữa người xuất gia và người tại gia
Trong tác phẩm “Quy Sơn Cảnh Sách”, Thiền sư Linh Hựu đã dạy: “Phàm là người xuất gia, phải cất bước vượt tới chỗ sâu xa, tâm hình khác tục, kế thừa làm hưng thịnh dòng Thánh”. Câu nói “tâm hình dị tục” nhấn mạnh rằng từ suy nghĩ cho đến hình dáng bên ngoài, người xuất gia phải có sự khác biệt rõ rệt so với người thế gian. Trong khi người đời thường chuộng trang phục lụa là gấm vóc với màu sắc rực rỡ, thì người xuất gia khoác lên mình những bộ y phục giản dị, màu nâu sòng hoặc màu hoại sắc. Người thế gian có thể dành nhiều thời gian chăm chút cho mái tóc, tạo kiểu, nhuộm màu, đính trang sức, thì người xuất gia lại chọn cách cạo bỏ hoàn toàn. Sự khác biệt này không chỉ ở bề ngoài, mà còn ở việc người xuất gia không quá bận tâm vào việc trau chuốt thân thể huyễn hoặc, thay vào đó, họ dành trọn thời gian và tâm lực cho việc tu tập, chuyển hóa nội tâm.
Theo quan niệm Phật giáo, tóc là biểu tượng của phiền não. Cạo tóc thể hiện sự đoạn trừ phiền não
Trong cuốn “Tỳ-ni Nhật Dụng”, Tỳ-kheo Độc Thể đã ghi lại lời nguyện khi thực hiện nghi thức cạo tóc:
“Thế trừ tu phát
Đương nguyện chúng sanh
Viễn ly phiền não
Cứu cánh tịch diệt”.
Nghĩa là: “Cạo bỏ râu tóc, nguyện cho tất cả chúng sanh xa lìa mọi phiền não, đạt đến sự an lạc tuyệt đối.”
Bên cạnh đó, có những bài kệ diễn tả sâu sắc ý nghĩa này:
“Hủy hình thủ chí tiết,
Cắt ái từ sở thân,
Xuất gia hoằng Thánh đạo,
Thệ độ nhất thiết nhân.”
Và những vần thơ:
“Tóc vừa cạo tơ lòng đoạn phủi,
Cuốn sổ đời tên tuổi đã bôi.”
Mỗi khi chạm tay lên đầu, người xuất gia cần tự nhắc nhở mình về bổn phận tu tập theo lời Phật dạy, noi gương Đức Phật với lòng từ bi và trí tuệ vô lượng.
Qua những lời dạy trên, có thể thấy việc cạo bỏ râu tóc của người xuất gia không chỉ là hành động bề ngoài. Đó là biểu tượng cho sự phát nguyện đoạn trừ mọi cấu uế, phiền não trong tâm thức, cắt đứt những ràng buộc của tham, sân, si, và các loại nghiệp chướng. Đó còn là sự cắt đứt những mối liên kết ái tình, tình thân gia đình, sẵn sàng bước ra khỏi “nhà ba cõi” (dục giới, sắc giới, vô sắc giới) để dấn thân vào con đường hoằng dương Phật pháp và cứu độ chúng sanh. Đây chính là bản nguyện cao cả của một hành giả xuất gia.
Việc cạo bỏ mái tóc có thể chỉ mất khoảng nửa giờ, nhưng để gột sạch những phiền não, cấu uế trong tâm, chuyển hóa thân tâm từ ô nhiễm sang thanh tịnh lại là cả một quá trình dài, có khi kéo dài suốt đời. Đối với những ai bước trên con đường giải thoát, sự quyết tâm thực hiện những điều khó khăn nhất là yếu tố then chốt để đạt được thành tựu.
Người xuất gia, mỗi khi chạm tay lên đỉnh đầu, cần ý thức rằng mình đang noi theo con đường của Đức Phật – bậc đại hùng, đại lực, đại từ bi. Họ cần nguyện noi gương Ngài trong mọi công hạnh. Khi khoác lên mình hình ảnh người xuất gia “đầu tròn áo vuông” bước ra thế gian, đó là sự tự cam kết với mọi người về một đời sống đạo đức, là tấm gương để xã hội soi chiếu. Để xứng đáng với những gì chư Phật, chư Tổ đã ban cho, người xuất gia cần sống sao cho xứng hợp với hình tướng thiêng liêng mà mình đang mang.
Con đường xuất gia là một hành trình đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tâm lý và kiến thức Phật pháp. Việc tìm hiểu về ý nghĩa của sự xuất gia, những lời dạy của Đức Phật và các bậc Thánh tăng là vô cùng quan trọng, giúp người phát tâm có cái nhìn đúng đắn và vững chãi hơn trên con đường tu tập.
Qua những ý nghĩa sâu sắc này, bạn có thể khám phá thêm nhiều kiến thức quý báu khác về “Đạo phật” trong chuyên mục chính của chúng tôi.
