Thường được hiểu là sự ban phước từ bậc giác ngộ, khái niệm “Phật độ” thực chất mang một ý nghĩa sâu sắc hơn về con đường tự giải thoát. Đâu là cốt lõi của sự giác ngộ và làm sao để mỗi cá nhân tự mình vượt qua những ràng buộc của vô minh? Hãy cùng khám phá hành trình nội tại này tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Hiểu đúng về “Phật độ”: Tự độ mới là con đường giải thoát
Trong cộng đồng những người con Phật, khái niệm “Phật độ” đôi khi vẫn còn gây nhầm lẫn. Nhiều người lầm tưởng rằng “Phật độ” có nghĩa là cầu xin điều gì đó và Đức Phật sẽ ban cho. Tuy nhiên, cách hiểu này chưa hoàn toàn chính xác.
Thực chất, “Phật độ” là sự chỉ dạy của Đức Phật về con đường dẫn đến giải thoát và giác ngộ. Mỗi người chúng ta, dựa trên căn cơ, nguyện vọng và hoàn cảnh cá nhân, sẽ tự mình hóa giải những phiền não, vô minh đeo bám. Giống như khi ánh sáng xuất hiện, bóng tối tự động tan biến, việc giảm bớt phiền não vô minh cũng đồng nghĩa với việc tăng thêm sự an lạc, hạnh phúc – điều mà nhà Phật gọi là Bồ đề, Niết bàn.
Phật pháp cung cấp cho chúng ta những phương tiện hỗ trợ, như giáo lý Tứ Diệu Đế hay kinh điển. Tuy nhiên, để đạt được sự giải thoát, an vui và tự tại, mỗi người phải tự mình nghiên cứu, tu tập, thực hành và sống đúng theo Chánh pháp. Việc chỉ ngồi thiền, tụng kinh, niệm Phật, trì chú hay van vái cầu nguyện mà không tự sửa đổi tâm tham, sân, giận, hờn, si mê, ái dục thì chỉ là hình thức, không mang lại giá trị thực sự.
Người đệ tử Phật cần có niềm tin. Niềm tin ấy không phải là tin vào phép màu, mà là tin vào lời dạy chân thật của Đức Phật – một bậc đã chứng thực những chân lý nhiệm màu. Lời dạy của Ngài là “Như Lai thị chơn ngữ giả, thật ngữ giả, bất dị ngữ giả, bất cuống ngữ giả”, nghĩa là lời nói của Phật là chân chính, thành thật, không tráo trở và không bao giờ dối trá.
Quan trọng hơn cả, người đệ tử Phật phải tin vào khả năng của chính mình trong việc hóa giải, diệt trừ vô minh, phiền não để đạt được tâm thanh tịnh, tương tự như chư Phật, chư Bồ tát. Đức Phật khuyến khích chúng sinh phát huy tiềm năng và nỗ lực của bản thân để đạt đến trạng thái an lạc, hạnh phúc tuyệt đối. Hạnh phúc hay khổ đau, suy cho cùng, là do chính con người tạo ra, chứ không phụ thuộc vào một đấng quyền năng nào. Đức Phật chỉ đóng vai trò là một bậc thầy hướng đạo.
Tự độ là chìa khóa giải thoát cho người Phật tử
Trong thời Đức Phật tại thế, khi các đệ tử của Ngài lâm chung, hoặc điển hình như trường hợp cư sĩ Cấp Cô Độc sắp qua đời, Đức Phật đã đến thăm và chỉ dạy rõ ràng: muốn được giải thoát, hãy buông bỏ sự chấp trước vào thân, tâm và cảnh. Khi không còn chấp trước, tham, sân, si sẽ bị chặt đứt, tâm trở nên thanh tịnh và chứng đắc Niết bàn. Đức Phật chỉ nhắc nhở như vậy chứ không hề có việc “Tụng kinh niệm Phật cầu siêu”.
Tại sao lại không tụng niệm? Bởi lẽ, tâm người sắp chết nếu còn duyên theo tiếng mõ, tiếng chuông, âm thanh trầm bổng của lời tụng thì vẫn còn sự dính mắc, chưa tự tại, khó giải thoát. Thay vào đó, nếu họ thấu hiểu rằng “ngũ uẩn giai không, duyên sanh như huyễn” – thân này không thật, thế gian này không thật, cuộc đời chỉ như giấc mộng thoáng qua, nhanh như điện chớp, như bóng mây – thì sẽ dễ dàng buông xả. Ngay cả tình thân cũng không thật, vì duyên hợp thì còn, duyên tan thì mỗi người mỗi ngả. Hiểu được lẽ này, họ sẽ không còn phiền muộn, tức là “hết khổ ách”. Khi tham, sân, si, chấp thủ hết, tâm trí sẽ sáng suốt, đạt được an vui, tự tại và Niết bàn, Cực lạc hiển lộ. Đó chính là sự ra đi an lành, nhẹ nhàng, được gọi là “siêu thoát”.
Đạo Phật không tin vào sự cứu rỗi mà tin sâu vào luật Nhân quả. Lời tuyên bố của Đức Phật khi mới thành đạo: “Ta là Phật đã thành, chúng sinh là Phật sẽ thành” và lời dặn dò cuối cùng trước khi Ngài nhập diệt: “Mọi người hãy tự thắp đuốc lên mà đi, hãy thực hành đúng theo con đường Bát Chánh Đạo thì sẽ có giải thoát, giác ngộ” là kim chỉ nam cho mỗi người con Phật. Ai thấu hiểu và thực hành được điều này, chính là đang được “PHẬT ĐỘ”.
Như vậy, Đức Phật là một vị Thầy dẫn đường sáng suốt, một vị lương y tài giỏi. Tuy nhiên, chúng sinh phải tự mình bước đi trên con đường đó, tự mình uống thuốc mới hết bệnh. Đức Phật không thể làm trái luật Nhân Quả, không thể uống thuốc thay hay ăn giùm. Ngài chỉ có thể khuyên bảo, truyền dạy chúng sinh bỏ ác làm thiện, từ những việc thiện mang lại phước báo tạm thời đến những việc thiện đưa đến giải thoát.
Bắt đầu từ việc đoạn trừ mọi ác nghiệp dẫn đến khổ đau ở ba cõi, sau đó cố gắng làm mười việc lành để sinh về cõi trời hoặc làm người. Cao hơn nữa là tu đạo Bồ tát, đạo thành Phật, đạt đến sự thiện không phiền não, thành tựu trí tuệ Phật. Do đó, trí tuệ là yếu tố tối quan trọng trong đạo Phật, là mục đích mà mỗi Phật tử cần hướng tới trên con đường giải thoát, giác ngộ viên mãn. Trí tuệ này sẽ hiển lộ khi bản thân người Phật tử thực hành các pháp môn tu tập để thanh tịnh tâm và giữ gìn giới hạnh.
Phật dạy: “Không làm các điều ác, Nên làm các việc lành, Tự thanh tịnh Tâm, Đó là lời chư Phật dạy”. Đây chính là quá trình tu tập của mỗi chúng ta để tự giải thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử.
Thấu hiểu sâu sắc về “Phật độ” và con đường tự độ sẽ giúp bạn tiến gần hơn đến sự giải thoát và giác ngộ. Tiếp tục khám phá những giáo lý và thực hành quý báu trong chuyên mục Đạo phật để hoàn thiện hành trình tu tập của mình.
