Khát vọng về một đỉnh cao hay một trải nghiệm dường như luôn mãnh liệt hơn khi ta còn ở phía xa, nhưng khi đã chạm tới, cảm xúc lại có thể dịu đi và nhận ra sự tương đồng với những gì đã hình dung. Khám phá sâu hơn về ba cấp độ nhận thức trong thiền định, bạn sẽ hiểu rõ hơn về hành trình nội tâm này qua những lời dạy cổ xưa tại chiasedaophat.com.
Bài thơ tứ tuyệt của Cư sĩ Tô Đông Pha:
Lư Sơn yên vũ Chiết Giang triều,
Vị chí thiên bàn hận bất tiêu.
Đáo đắc hoàn lai biệt vô sự,
Lư Sơn yên vũ Chiết Giang triều.
(Dịch bởi LBS):
Sương khói Lô Sơn, sóng Chiết Giang,
Chưa từng đến ngắm, hận muôn vàn.
Đến rồi ngẫm lại, thời vọng tưởng,
Sương khói Lô Sơn, sóng Chiết Giang.
Ý nghĩa của bài thơ cho thấy sự khác biệt giữa mong cầu và thực tế. Khi chưa trải nghiệm, con người thường khao khát mãnh liệt, hình dung về những điều kỳ diệu. Tuy nhiên, khi đã đạt được điều đó, cảm xúc có thể trở nên lắng đọng, nhận ra rằng thực tế không quá khác biệt so với những gì đã hình dung.
Ba Cảnh Giới Của Thiền Định Qua Lời Pháp Thoại
Bài thơ của Tô Đông Pha không chỉ đơn thuần nói về sự thay đổi cảm xúc khi đạt được mục tiêu. Nó còn ẩn chứa ý nghĩa sâu sắc về ba cảnh giới trong quá trình tu tập Thiền định, như lời pháp thoại của Thiền sư Thanh Nguyên Duy Tín (đời Tống, có ghi chép thuộc thời Đường) dưới đây:
「老僧三十年前未參禪時，見山是山，見水是水。及至後來，親見知識，有個入處，見山不是山，見水不是水。而今得個休歇處，依前見山只是山，見水只是水。」
(Nguyên văn tiếng Hán: “Lão tăng tam thập niên tiền vị tham thiền thì, kiến sơn thị sơn, kiến thủy thị thủy. Cập chí hậu lai, thân kiến tri thức, hữu cá nhập xứ, kiến sơn bất thị sơn, kiến thủy bất thị thủy. Nhi kim đắc cá hưu tiết xứ, y tiền kiến sơn chỉ thị sơn, kiến thủy chỉ thị thủy.”)
Lời pháp thoại này được dịch như sau:
“Ba mươi năm trước, khi ta chưa tham thiền, ta thấy núi là núi, thấy nước là nước. Sau khi gặp được thiện tri thức, có chỗ nhập vào đạo lý, ta thấy núi không còn là núi, nước không còn là nước. Nay đã đạt đến chỗ an trú, ta lại thấy núi vẫn là núi, nước vẫn là nước.”
Giải Thích Ba Cảnh Giới Tu Tập
Lời pháp thoại của Thiền sư Thanh Nguyên Duy Tín mô tả ba giai đoạn quan trọng trong hành trình tu tập:
- Giai đoạn 1: Trước khi tu tập (Phàm phu)
Ở giai đoạn này, con người nhìn nhận thế giới một cách chân thực theo đúng bản chất vật lý. Mọi thứ hiện hữu đều được chấp nhận là đúng như nó vốn có. Núi là núi, nước là nước. - Giai đoạn 2: Trong quá trình tu tập (Đang trên đường đạo)
Khi bắt đầu tìm hiểu giáo lý và thực hành thiền định, người tu tập dần nhận ra tính vô thường, vô ngã của vạn pháp. Từ đó, cái nhìn về thế giới thay đổi. Núi không còn đơn thuần là núi, nước không còn đơn thuần là nước, bởi chúng được nhìn nhận dưới góc độ của sự giả tạm, không thật. - Giai đoạn 3: Sau khi ngộ đạo (Đã đạt an trú)
Sau khi tâm trí khai sáng, đạt đến trí tuệ, người tu tập không còn chấp trước vào các khái niệm hay kiến chấp. Họ quay trở lại nhìn nhận vạn vật như chúng vốn là, nhưng với một tâm thức hoàn toàn khác. Núi vẫn là núi, nước vẫn là nước, nhưng sự nhận biết này không còn bị chi phối bởi sự chấp trước hay ảo tưởng, mà là sự thấu suốt bản chất chân thật.
Như vậy, bài thơ của Tô Đông Pha và lời pháp thoại của Thiền sư Thanh Nguyên Duy Tín cùng nhau làm sáng tỏ một khía cạnh quan trọng trong hành trình tu tập tâm linh: sự chuyển hóa trong nhận thức và cái nhìn về thực tại.
Chú thích:
- [1] Lư Sơn (廬山): Ngọn núi nổi tiếng thuộc tỉnh Giang Tây, Trung Quốc, được biết đến với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và là một điểm du lịch quan trọng từ thời xa xưa.
- [2] Chiết Giang triều (浙江潮): Chỉ hiện tượng thủy triều đặc biệt trên sông Tiền Đường (錢塘江) thuộc tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc, nổi tiếng với sức mạnh và quy mô.
- [3] Thiện tri thức (善知識): Thuật ngữ trong Phật giáo chỉ một người bạn đồng hành trên con đường tu tập, có khả năng hướng dẫn, giúp đỡ người khác về mặt giáo lý và thực hành tâm linh.
- [4] Nhập xứ (入處) và Hưu tiết xứ (休歇處): Các thuật ngữ chỉ các giai đoạn hoặc trạng thái tâm thức khác nhau trong thiền định, thể hiện sự tiến bộ trong việc làm lắng dịu tâm trí và thấu suốt bản chất thực tại.
Những suy ngẫm sâu sắc về nhận thức và thực tại này chỉ là một phần nhỏ trong hành trình khám phá triết lý Phật giáo. Để hiểu rõ hơn về con đường giác ngộ, mời bạn tìm đọc thêm trong chuyên mục Đạo phật.
