Trong cõi tâm linh, mỗi người con Phật đều mang một danh xưng riêng, phản ánh hành trình tu tập và sự kết nối với truyền thống. Khám phá sự khác biệt tinh tế giữa pháp danh và pháp hiệu không chỉ làm sáng tỏ những khía cạnh sâu sắc của đời sống tâm linh mà còn hé mở cách chúng ta kết nối với di sản Phật giáo qua từng thế hệ. Tìm hiểu thêm về ý nghĩa này tại chiasedaophat.com.
Trong đạo Phật, pháp danh là tên gọi thiêng liêng, mang ý nghĩa sâu sắc, giúp phân biệt với tên gọi đời thường. Sau khi hoàn tất nghi lễ Tam quy và Ngũ giới, chính thức trở thành một người con Phật, bổn sư sẽ ban cho một pháp danh. Pháp danh không chỉ là tên gọi trong giáo lý Phật pháp mà còn là dấu hiệu nhận biết thứ bậc truyền thừa trong một dòng phái, được sắp xếp theo một bài kệ truyền tông. Nhờ đó, khi nghe pháp danh, ta có thể xác định được vị ấy thuộc dòng phái nào và đứng ở hàng thứ mấy. Cả Phật tử tại gia và người xuất gia đều có pháp danh.
Ảnh minh họa.
Khác với pháp danh, pháp hiệu chỉ dành riêng cho người xuất gia. Người tại gia có thể có pháp hiệu nhưng không có pháp danh. Thông thường, sau khi thọ Cụ túc giới, chính thức trở thành một Tỷ kheo, người đó sẽ được bổn sư ban cho pháp hiệu. Trong một số trường hợp, pháp hiệu có thể được truy tặng bởi các vị y chỉ sư, giáo thọ sư, chư Tăng, hoặc cũng có thể do vị đó tự xưng. Pháp hiệu thường được bổn sư hoặc chư Tăng đặt dựa trên công hạnh hoặc một đặc điểm nổi bật của người đó. Pháp hiệu, hay còn gọi là đạo hiệu, thực chất cũng là một tên gọi trong đạo, và phần lớn chư Tăng sử dụng pháp hiệu trong suốt cuộc đời tu hành. Tuy nhiên, một số chư Tăng không có pháp hiệu, hoặc dù có pháp hiệu nhưng vẫn quen dùng pháp danh hoặc pháp tự. Việc sử dụng pháp danh, pháp hiệu hay pháp tự tùy thuộc vào quyết định cá nhân của mỗi vị Tỷ kheo hoặc theo tập quán của chư Tăng tại từng địa phương. Điểm khác biệt quan trọng là dù sử dụng pháp hiệu, pháp danh hay pháp tự, người xuất gia đều mang họ Thích, trong khi đó Phật tử tại gia thì không.
Việc người xuất gia mang họ Thích bắt nguồn từ sáng kiến của ngài Đạo An (312 – 385) thuộc thời Tiền Trần. Ngài Đạo An là đệ tử của ngài Trúc Phật Đồ Trừng. Trước thời ngài Đạo An, các vị Tăng sĩ nước ngoài đến Trung Quốc thường lấy tên quốc gia của mình làm họ, ví dụ như ngài Trúc Pháp Hộ (người Thiên Trúc), ngài Khương Tăng Hội (người Khương Cư), ngài An Thế Cao (người An Tức), ngài Chi Lâu Ca Sấm (người Đại Nhục Chi)… Bản thân ngài Đạo An trước đây cũng mang họ Trúc, do thầy của ngài là Trúc Phật Đồ Trừng. Nhận thấy rằng người xuất gia, dù ở bất cứ đâu, đều là hậu duệ của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, ngài đã đề xướng việc lấy họ Thích làm gốc. Từ đó, ngài tự xưng là Thích Đạo An. Kể từ sau ngài Đạo An, chư Tăng tại Trung Quốc bắt đầu mang dòng họ Thích (theo Lịch sử Phật giáo Trung Quốc, do Thích Thanh Kiểm biên soạn, Thành hội PG TP.HCM ấn hành năm 1991, trang 53).
Ảnh minh họa.
Khi gọi tên một vị Hòa thượng, để thể hiện sự tôn kính, người hậu học cần xưng hô theo cấu trúc “Thượng… Hạ…” (ví dụ: cố Hòa thượng Thượng Thiện Hạ Hoa). Quy tắc này không chỉ áp dụng cho các vị Hòa thượng mà còn cho cả các vị Thượng tọa hay bổn sư. Khi cần nêu danh các vị này, nên sử dụng cấu trúc “Thượng… Hạ…” (theo quy định trong Luật Sa Di, Hạ thiên: oai nghi môn, Sự sư đệ nhị, có ghi: “Phàm nhân vấn sư húy, đương vân thượng mỗ tự hạ mỗ tự”).
Để hiểu rõ hơn về hành trình tâm linh này và những nét đẹp trong văn hóa Phật giáo, mời bạn tiếp tục khám phá trong chuyên mục Đạo phật.
