Cuộc đời vốn dĩ vô thường, vẻ đẹp rạng rỡ của tuổi trẻ rồi cũng sẽ nhạt phai theo thời gian. Thay vì chạy theo những hào nhoáng thoáng qua, chúng ta hoàn toàn có thể tìm thấy sự vững chãi trong tâm hồn qua việc chiêm nghiệm lẽ vô thường, một hành trình khai mở trí tuệ sâu sắc. Khám phá cách chuyển hóa sự chấp trước vào Website Chia sẻ Đạo Phật.
Trong cuộc sống, vẻ đẹp bên ngoài của con người, dù rạng rỡ đến đâu, cũng chỉ là tạm thời và sẽ thay đổi theo thời gian. Thay vì chìm đắm trong sự mê đắm nhất thời, chúng ta có thể thực hành quán chiếu về lẽ vô thường để nuôi dưỡng tâm hồn và đạt được trí tuệ sâu sắc hơn.
Quán chiếu về sự thay đổi của nhan sắc
Khi vô tình bắt gặp hình ảnh một người phụ nữ trẻ đẹp, chúng ta có thể dừng lại và suy ngẫm: vẻ tươi trẻ và xinh đẹp này rồi sẽ phai tàn theo quy luật của thời gian. Khoảng ba mươi năm nữa, hình ảnh ấy sẽ không còn như bây giờ.
Nếu việc quán chiếu trực tiếp còn khó khăn, chúng ta có thể sử dụng công nghệ để hình dung. Hãy thử tưởng tượng chụp một bức ảnh chân dung của một cô gái trẻ và sử dụng phần mềm để mô phỏng hình ảnh của cô ấy sau bốn mươi năm. Kết quả có thể cho thấy một bà lão với dáng lưng còng, mái tóc bạc trắng, gương mặt đầy nếp nhăn và hàm răng gần như đã rụng hết. Việc chiêm nghiệm hình ảnh này giúp chúng ta nhận thức rõ hơn về lẽ vô thường, rằng mọi vẻ đẹp bề ngoài, dù rạng rỡ đến đâu, cũng sẽ dần đi đến sự tàn phai. Từ đó, chúng ta sẽ bớt tham đắm, bớt chạy theo những ảo ảnh bề ngoài, tránh cho tâm hồn khỏi những tổn thương và vỡ vụn.
Minh họa về sự thay đổi của con người theo thời gian.
Hiểu rõ hai mặt của vẻ đẹp
Thứ hai, chúng ta cần nhận thức về mặt trái của vẻ đẹp. Cơ thể con người có hai khía cạnh: một là vẻ ngoài dễ chịu, được gọi là tịnh tướng; hai là những sản phẩm bài tiết tự nhiên phát sinh trong quá trình sống, đặc biệt là quá trình tiêu hóa. Vì vậy, khi chiêm ngưỡng một người đẹp, chúng ta cũng nên hiểu rằng đằng sau vẻ ngoài ưa nhìn đó là những khía cạnh không mấy thơm tho, sạch sẽ hay mỹ miều – những bất tịnh tướng.
Đức Phật thường khuyên chúng ta suy ngẫm về tuổi già, bởi lẽ mọi vẻ đẹp trên đời đều phải trải qua sự phai tàn và hoại diệt. Trong nhiều kinh điển, Ngài đã dạy:
“Hãy nhìn cô gái trẻ đẹp và nghĩ đến lúc lưng của cô còng như mái nhà, tóc đã bạc, răng rụng, mắt mờ không còn nhìn rõ, làn da nhăn nheo đồi mồi…”
Dù nghe có vẻ kỳ lạ, nhưng đó chính là sự thật hiển nhiên của cuộc sống.
Chia sẻ từ trải nghiệm thực tế
Có một vị thầy từng kể lại câu chuyện về một người bạn đạo trẻ đẹp mà thầy quen biết trước khi xuất gia. Mặc dù không có tình cảm lãng mạn, nhưng sự ân cần và thân thiện của vị thầy đã khiến cô bạn hiểu lầm. Khi vị thầy quyết định xuất gia, cô gái đã đến tiễn nhưng đến muộn, khi mái tóc của thầy đã được cạo sạch. Hơn hai mươi năm sau, người bạn cũ này đưa chồng đến thăm thầy. Nhìn lại người bạn thuở xưa, vị thầy chia sẻ thật lòng rằng:
“Nếu ra đường gặp, có lẽ ta đã không nhận ra cô bạn dịu hiền, xinh xắn ngày xưa.”
Thời gian đã làm thay đổi tất cả. Câu chuyện này minh chứng rằng, nếu trước đây chúng ta từng yêu mến ai đó vì vẻ đẹp của họ, thì sau nhiều thập kỷ, lý do ban đầu cho tình yêu ấy có thể đã không còn tồn tại.
Ứng dụng trong đời sống hiện đại
Vì lẽ đó, Đức Phật thường nhắc nhở chúng ta:
“Hãy nhìn xuyên thời gian để thấy được sự tàn phai của nhan sắc mà ngay bây giờ, lòng mình được thanh thản.”
Trái lại, giới trẻ ngày nay thường dễ dàng bị cuốn hút bởi vẻ ngoài và theo đuổi tình yêu chỉ dựa trên bề ngoài. Họ chỉ nhìn thấy cái trước mắt mà bỏ qua sự héo úa, tàn phai của vẻ đẹp ấy trong tương lai. Nếu chúng ta có thể nhìn xa hơn, chiêm nghiệm về sự thay đổi của nhan sắc theo thời gian, liệu còn bao nhiêu người sẽ tiếp tục đắm chìm trong tình yêu hay sự say mê nhất thời?
Do đó, lý do đầu tiên giúp chúng ta giảm bớt sự tham đắm vào những vẻ đẹp bề ngoài là thực hành quán chiếu về lẽ vô thường.
Quán chiếu vô thường dẫn đến tuệ giác vô ngã
Việc liên tục quán chiếu về sự vô thường của mọi hiện tượng, bao gồm cả bản thân và thế giới xung quanh, sẽ dần dần dẫn đến sự thấu hiểu về bản chất vô ngã của vạn vật. Khi nhận ra mọi thứ đều luôn thay đổi, không có gì là tồn tại vĩnh cửu hay có một bản chất cố định, chúng ta sẽ dần buông bỏ những chấp trước vào cái “tôi”, cái “của tôi”, và đạt được sự giải thoát khỏi khổ đau.
Hành trình khám phá và chuyển hóa tham đắm vào lẽ vô thường còn nhiều điều thú vị. Mời quý vị tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về những phương pháp thực hành này trong chuyên mục Đạo phật.
