Trong cuộc sống thường nhật, chúng ta quen dùng ngôn từ để gọi tên vạn vật, đó là thế giới của những quy ước tạm thời. Thế nhưng, đằng sau lớp vỏ ấy ẩn chứa bản chất sâu xa, chỉ có thể cảm nhận qua thực hành thiền định. Việc thấu hiểu thực tại này dẫn lối đến trí tuệ, giải thoát và an lạc. Khám phá sâu hơn về con đường giác ngộ tại chiasedaophat.com.
Trong đời sống, chúng ta thường sử dụng ngôn từ, khái niệm để gọi tên mọi vật, mọi việc. Đó được gọi là tục đế – những quy ước tạm thời của thế gian. Tuy nhiên, đằng sau những tên gọi ấy là thực tại hiện tiền, là bản chất tự nhiên của vạn pháp mà chúng ta chỉ có thể nhận thức sâu sắc thông qua việc thực hành thiền định. Khi kinh nghiệm được bản chất chân thực này, hành giả sẽ phát triển trí tuệ, dẫn đến giác ngộ, giải thoát và đạt được sự an lạc vĩnh cửu.
Cuộc sống thế gian vốn dĩ là sự đan xen giữa khổ và vui, hai mặt mà con người khó lòng thoát ly. Việc chúng ta thường xuyên sống trong vòng vây của tục đế khiến cho cảm giác khổ đau chiếm ưu thế, còn niềm vui thì mong manh, ít ỏi. Để tìm kiếm sự an vui đích thực, chúng ta cần phải thấu suốt bản chất của sự vật, nhận rõ chân đế. Đức Phật đã chỉ dạy về Tứ Diệu Đế, vạch rõ nguồn gốc của khổ đau và con đường dẫn đến sự chấm dứt khổ đau. Nếu không hiểu rõ nguyên nhân của khổ, làm sao chúng ta có thể thấy và hiểu được nguyên nhân của niềm vui? Tất cả những điều này đều thuộc về chân đế, chỉ có thể được chiêm nghiệm qua thực hành thiền định.
Khi thực tập Thiền Minh Sát, chúng ta bắt đầu làm quen với chánh niệm – khả năng ghi nhận tỉnh thức trong từng khoảnh khắc hiện tại. Chúng ta thường có xu hướng ghi nhớ quá khứ hay lo lắng cho tương lai, chìm đắm trong những ảo tưởng xa vời mà lại bỏ quên những gì đang diễn ra ngay trong thân tâm mình. Tuy nhiên, chánh niệm giúp ta quay về với thực tại, tập trung vào những gì đang hiện hữu.
Chân đế và Tục đế trong triết lý Phật giáo
Để đạt được sự thấu suốt chân đế, việc ghi nhận đối tượng hiện tại cần phải trở nên sâu sắc và xuyên suốt, tựa như viên đá chìm sâu xuống đáy nước thay vì nổi lơ lửng hời hợt trên mặt. Sự theo dõi sát sao từng khoảnh khắc sẽ giúp định tâm và phát triển tuệ giác.
Khoa học thường sử dụng các công cụ vật lý để đo lường và phân tích, ví dụ như máy móc đo nhiệt độ, các chỉ số sức khỏe, hay dự báo thời tiết. Ngược lại, phương pháp của Đức Phật là “lấy tâm đo thân, lấy tâm đo tâm”, sử dụng chánh niệm để ghi nhận các trạng thái của danh và sắc. Chánh niệm chính là công cụ vô cùng hiệu quả để khám phá chân đế. Nếu không có khả năng thấy rõ chân đế, hành giả sẽ khó lòng phát triển tuệ minh sát. Do đó, việc duy trì chánh niệm liên tục, ghi nhận chặt chẽ mọi hiện tượng danh sắc phát sinh qua sáu giác quan là yếu tố then chốt. Chánh niệm sẽ dẫn dắt chúng ta đi trong dòng chảy của chân đế, hướng tới mục tiêu giải thoát tối thượng.
Minh họa về sự khác biệt giữa Tục đế và Chân đế
Hãy lấy một ví dụ đơn giản với bàn tay. Danh từ “bàn tay” chỉ là một khái niệm thuộc tục đế. Khi thực hành thiền, trước khi thực hiện hành động giơ tay, chúng ta ghi nhận ý muốn giơ tay. Sau đó, khi thực hiện hành động, cần liên tục ghi nhận quá trình giơ tay từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc. Trong khoảnh khắc này, tâm trí không bị cuốn vào suy nghĩ mà tập trung vào sự chuyển động của bàn tay từng giây phút. Từ đó, ta có thể cảm nhận được sự “nhẹ” của bàn tay khi đang giơ lên.
Tương tự, khi hạ tay xuống, ta cũng ghi nhận toàn bộ tiến trình và cảm nhận sự “nặng” của nó. Như vậy, “nhẹ” và “nặng” chính là chân đế, là bản chất tự nhiên của các yếu tố như gió, lửa, đất, nước. Bên cạnh đó, sự “cứng”, “mềm”, “nóng”, “lạnh” cũng là những biểu hiện của chân đế. Tâm có khả năng “hay biết” cũng là chân đế. Các yếu tố đi kèm như chánh niệm, chú tâm, tác ý cũng thuộc về chân đế. Khi sống với bản chất chân thực này, chúng ta sẽ không còn chấp thủ, không còn sân hận.
Trong cuộc sống thường nhật, con người thường bị chi phối bởi tục đế và những nhận thức sai lầm, dẫn đến tham, sân, si. Chỉ khi thực hành chánh niệm để thấu suốt chân đế, chúng ta mới có thể đạt được sự an vui và giải thoát.
Để hiểu sâu hơn về con đường dẫn đến trí tuệ, giải thoát và an lạc qua việc thấu suốt chân đế, mời bạn khám phá thêm về những giáo lý sâu sắc trong chuyên mục Đạo phật.
