Mối liên hệ giữa bản chất nội tại và biểu hiện bên ngoài luôn là một chủ đề thu hút sự quan tâm. Bài viết này sẽ đi sâu khám phá mối tương quan tinh tế giữa “Tánh” và “Tướng” theo giáo lý Phật giáo, hé lộ cách hiểu biết này có thể dẫn dắt chúng ta đến với Phật tánh. Tìm hiểu thêm về những giáo lý sâu sắc tại Chia sẻ Đạo Phật.
Quan niệm về khuôn mặt phúc hậu thường gắn liền với vẻ ngoài hiền lành, nhân ái và may mắn. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài đó là sự tương quan sâu sắc giữa “Tánh” và “Tướng” theo giáo lý Phật giáo.
Lời dạy sâu sắc về Tánh và Tướng
“Tánh” (hay tánh) đại diện cho bản chất bên trong, tâm thức, còn “Tướng” là biểu hiện bên ngoài, hình thái của con người hay vạn pháp. Mối quan hệ giữa Tánh và Tướng là một trong những nền tảng cốt lõi của việc tu tập và tìm hiểu Phật pháp, đặc biệt trong Thiền tông. Hiểu rõ điều này giúp chúng ta nắm bắt được yếu chỉ về Phật tánh.
Một câu nói nổi tiếng của Đức Phật trong kinh Hoa Nghiêm thường được nhắc đến: “Suốt bốn mươi chín (49) năm Ta chưa hề nói một câu nào”. Thoạt nghe, câu nói này có vẻ như một lời tuyên bố nghịch lý hoặc mang tính ẩn dụ. Tuy nhiên, ẩn chứa trong đó là lời dạy vô cùng tinh tế về hai khái niệm “Tánh” và “Tướng”.
Ý nghĩa sâu xa của lời dạy “49 năm chưa nói một câu nào”
Lời Phật dạy về Tánh chân thật
Câu nói này của Đức Phật không phải là sự phủ nhận về những lời giảng dạy của Ngài trong suốt 49 năm hoằng pháp. Thay vào đó, nó mang một ý nghĩa thâm sâu, hướng chúng ta tới việc nhận thức bản thể chân thật của chính mình.
Vì sao lời dạy này lại sâu sắc?
Khi chúng ta chuyên tâm suy ngẫm về một vấn đề, đôi khi sự “vỡ lẽ” bất ngờ sẽ giúp ta nhìn thấy chân lý. Lời ẩn dụ của Đức Phật cũng vậy, nó thôi thúc chúng ta tư duy sâu sắc về Phật pháp, đặc biệt là hai khái niệm Tánh và Tướng.
Cụ thể, câu nói này hàm chứa hai ý nghĩa quan trọng:
1. Về “Tánh”
Khi Đức Phật nói “Ta chưa hề nói một câu nào”, Ngài đang chỉ đến “Tánh” chân thật của mỗi người. Đây là trí tuệ vô sư, trí vô lậu, vượt ngoài sự hiểu biết thông thường của thế gian. Bởi lẽ, trí tuệ này không thể diễn tả bằng ngôn ngữ trần tục. Việc Đức Phật phủ nhận lời nói của mình là cách để mọi người tự nhận ra bản tánh chân thật bên trong. Ai thấu hiểu được lời dạy này, tức là đã ngộ đạo, vì đó là sự chỉ bày về “Tánh” mà không dùng ngôn ngữ thế gian.
2. Về “Tướng”
Các kinh điển Phật giáo hiện nay được ghi chép bằng ngôn từ và hình ảnh quen thuộc của thế gian. Chúng đóng vai trò như những phương tiện, “ngón tay chỉ mặt trăng”, giúp người tu hành nương theo đó mà hướng đến giác ngộ và giải thoát. Những lời dạy này thuộc về “Tướng” thế gian, là phương tiện để chúng sinh tu tập. Do đó, các bậc thầy thường ví von “qua sông bỏ bến” (bến là kinh điển) hoặc nói sâu xa hơn, chúng ta mượn thân giả tạm này – chiếc thuyền pháp – để tu hành đạt đạo.
Con người thông qua việc tu dưỡng “Tướng” (biểu hiện bên ngoài) để thấy được “Tánh” (bản chất bên trong). Đây chính là ý nghĩa của việc “Kiến tánh” mà Đức Phật dạy.
Ý nghĩa của việc “Kiến tánh”
Tìm lại Phật tánh chân thật
Kiến tánh có nghĩa là tìm lại Phật tánh vốn có của mình, vốn bị che lấp bởi vô minh. Khi chúng ta kiến tạo lại Phật tánh chân thật, nó bao gồm cả “Ý” – cái ý tự nhiên tràn đầy khắp Pháp giới. Cái ý này tự nó bao gồm bốn phần:
- Luôn thấy biết: gọi là Hằng thấy.
- Luôn lắng nghe: gọi là Hằng nghe.
- Luôn rung động, có khả năng phát tiếng: gọi là Hằng Pháp.
- Luôn nhận thức: gọi là Hằng tri.
Bốn yếu tố: Thấy, nghe, nói, biết này là “tánh” thanh tịnh, nên gọi là tánh Phật.
Vậy, bản chất của tánh Phật như thế nào và ý nghĩa của bốn yếu tố Thấy, Nghe, Nói, Biết ra sao, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu chi tiết hơn trong những bài viết tiếp theo.
Tài liệu tham khảo:
– Kinh Hoa Nghiêm.
– Thiền căn bản; 37 Phẩm trợ đạo – Trưởng Lão Thích Thông Lạc (Nxb-Tôn giáo 2015).
Mong rằng những chia sẻ về Tánh và Tướng trong bài viết này đã mang lại cho quý vị những góc nhìn mới mẻ và sâu sắc về Phật pháp. Để tiếp tục hành trình tìm hiểu và khám phá những giáo lý vi diệu, quý vị có thể tìm đọc thêm nhiều nội dung hữu ích khác trong chuyên mục Đạo phật.
