Lời dạy sâu sắc về giá trị quý báu của kiếp người thường vang vọng trong cộng đồng Phật tử, nhấn mạnh sự hiếm hoi của việc có được thân người. Điều này không chỉ là sự hiện hữu mà còn là cơ hội để tiếp cận giáo lý nhiệm màu, một cơ hội mà không phải ai cũng dễ dàng có được trong dòng chảy luân hồi vô tận. Tìm hiểu sâu hơn về ý nghĩa này giúp ta nhận ra tầm quan trọng của việc trân quý từng khoảnh khắc hiện tại trên hành trình chiasedaophat.com.
Trong hành trình tìm hiểu Phật pháp, câu nói “Thân người khó được, Phật pháp khó nghe” đã trở nên quen thuộc với nhiều người con Phật. Lời dạy này, nguyên văn chữ Hán là “Nhân thân nan đắc, Phật pháp nan văn”, xuất hiện trong nhiều bản kinh do Đức Phật giảng giải. Kinh Tứ thập nhị chương, Chương 12, cũng đề cập đến ý nghĩa này. Bên cạnh đó, Kinh Phạm Võng nhấn mạnh: “Nhất thất nhân thân, vạn kiếp bất phục”, nghĩa là “Một phen mất thân người, vạn kiếp khó có lại được”. Tương tự, Kinh Niết Bàn ví von: “Nhân thân nan đắc như Ưu Đàm hoa”, ý nói “Thân người khó được như hoa Ưu Đàm”.
Bài viết này sẽ tập trung suy ngẫm về ý nghĩa sâu sắc của lời kinh: “thân người khó được”.
Vì sao Thân Người Lại Khó Được?
Câu hỏi đặt ra là tại sao Đức Thế Tôn lại dạy rằng thân người khó được, trong khi chúng ta đã là con người? Điều này cần được hiểu rằng, sự khó khăn không nằm ở việc có được thân người hiện tại, mà là ở việc có được thân người trong những kiếp sống tương lai. Khi thân đời này không còn, liệu chúng ta có còn cơ hội tái sinh làm người, hay sẽ đọa vào các cõi ác? Đây là điều chúng ta cần suy ngẫm.
Theo giáo lý Phật giáo, thân người mà chúng ta đang sở hữu chỉ là một giai đoạn tồn tại vô cùng ngắn ngủi, có thể chỉ trong khoảng 100 năm. So với dòng chảy vô thủy kiếp trước và vô biên kiếp sau của một chúng sinh, khoảng thời gian này thật sự không đáng kể.
Dựa trên giáo lý Duyên Khởi (Mười hai nhân duyên), vòng luân hồi của chúng sinh bao gồm các giai đoạn nối tiếp nhau. Thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ là quả của đời hiện tại, do vô minh và hành của đời trước tạo nên. Tiếp đó, ái, thủ, hữu trong đời hiện tại lại là nhân cho quả của đời vị lai. Cứ như vậy, con người trôi lăn trong vô lượng kiếp sống. Tuy nhiên, không phải tất cả các kiếp sống này đều là kiếp người.
Phật giáo chỉ ra rằng, trong mười cõi giới, có sáu cõi thuộc vòng sinh tử luân hồi, hay còn gọi là Lục đạo luân hồi. Sáu cõi này bao gồm: Trời, Người, A tu la, Súc sinh, Ngạ quỷ và Địa ngục. Trong đó, cõi Trời và cõi Người được xem là các cõi lành. Chúng sinh trong các cõi luân hồi, sau khi chết, sẽ tái sinh vào các cõi khác nhau tùy thuộc vào nghiệp lực của bản thân.
Nghiệp lực này sẽ dẫn dắt chúng ta vào một trong sáu cõi luân hồi, và điều này còn phụ thuộc vào cận tử nghiệp – nghiệp xuất hiện vào thời điểm lâm chung. Phật giáo cũng chỉ ra rằng, có hai trường hợp đặc biệt không cần trải qua giai đoạn trung ấm (49 ngày): những người tạo nghiệp ác nặng như Tứ trọng, Ngũ nghịch, Thập ác sẽ đọa thẳng vào Địa ngục; những người tạo nhiều nghiệp lành và đủ duyên lành sẽ vãng sinh về cõi Cực Lạc. Đối với tất cả chúng sinh còn lại, sau khi chết, tùy theo nghiệp thiện ác đã tạo trong đời, sẽ tái sinh vào một trong các cõi: Ngạ quỷ, Súc sinh, A tu la, Người, hoặc Trời.
Tầm Quan Trọng Của Thân Người Trong Luân Hồi
Lục đạo luân hồi là vòng quay sinh tử của những chúng sinh chưa đạt giải thoát. Một chúng sinh, hay một con người, có thể trải qua bất kỳ cõi nào trong sáu cõi này. Trong đó, việc được sinh làm người ở cõi Người mang một ý nghĩa vô cùng quan trọng. Bởi lẽ, thân người là cõi duy nhất có đầy đủ điều kiện thuận lợi để tu tập, hướng đến giải thoát khỏi vòng sinh tử luân hồi. Ở các cõi khác, việc tu tập để đạt được giác ngộ trở nên khó khăn hơn nhiều.
Do đó, việc sau khi chết có thể tái sinh trở lại làm người là điều không hề dễ dàng.
Trong tác phẩm “Lương Hoàng Bảo Sám”, có ghi lại câu chuyện về Hoàng hậu Hy Thị của vua Lương Võ Đế. Do lòng đố kỵ và tạo nhiều nghiệp ác, sau khi qua đời, bà đọa làm thân rắn mãng xà, chịu đựng nỗi khổ đau cùng cực. Tương tự, nhiều câu chuyện Phật giáo khác cũng mô tả việc con người sau khi chết bị đọa vào các đường ác, trở thành súc sinh, ngạ quỷ do tạo nhiều nghiệp bất thiện trong cuộc sống.
Kinh Bách Duyên kể về một vị trưởng giả tên Hiền Diện, giàu có nhưng keo kiệt, tham lam và độc ác. Ông ta đối xử tệ bạc với cả những người nghèo khổ đến xin ăn. Sau khi chết, ông bị đọa làm loài rắn, quay về canh giữ tài sản của mình.
Cuốn “Thiện Ác Nghiệp Báo” (Chư Kinh Yếu Tập) của Pháp sư Đạo Thế cũng minh chứng rõ ràng qua nhiều câu chuyện về việc con người vì tạo nhiều nghiệp ác mà bị đọa vào cõi súc sinh. Điều này cho thấy, ngay cả khi đã là con người, việc giữ vững được kiếp người ở đời sau không hề dễ dàng, đúng như lời Đức Phật đã dạy: “Thân người khó được”.
Hình Ảnh Minh Họa Sự Khó Khăn
Để làm nổi bật sự quý hiếm của thân người, Đức Phật đã dùng một hình ảnh ví von vô cùng sinh động: một con rùa mù, cứ một trăm năm mới nổi lên mặt biển một lần, để tìm cách chui đầu vào một lỗ trên một khúc cây mục đang trôi dạt trên biển. Việc một con rùa mù có thể thực hiện được điều này là vô cùng hiếm hoi, cũng giống như cơ hội được làm thân người vậy.
Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là Đức Phật cũng chỉ ra rằng, từ vô thủy đến nay, mỗi chúng sinh đã từng hiện diện trên thế gian này vô số lần. Có thể trong vô lượng kiếp trước, chúng ta đã từng là cha, mẹ, anh em của nhau. Đức Phật cũng dạy rằng mọi chúng sinh đều có Phật tính. Những ai có căn cơ tu hành cao, trải qua vô số kiếp tu tập mới đạt thành Phật quả. Ngay cả Đức Thế Tôn cũng phải trải qua vô số kiếp tu hành mới đạt đến Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Vì vậy, để có thể tái sinh làm người, con người cũng cần có quá trình tu hành tích lũy trong vô lượng kiếp.
So Sánh Số Lượng Con Người Và Các Loài Sinh Vật
Theo thống kê vào ngày 10 tháng 4 năm 2011, dân số thế giới vào khoảng 7 tỷ người, và dự kiến đạt 9 tỷ vào năm 2040. Con số này có thể thống kê được.
Tuy nhiên, liệu có ai có thể thống kê được số lượng các loài súc sinh trên hành tinh này không? Chắc chắn là không thể.
Hãy thử tưởng tượng trong một ngôi làng nhỏ, số dân có thể đếm được. Nhưng có bao nhiêu con trâu, bò, dê, chó, mèo, lợn, gà, vịt… Đó mới chỉ là các loài vật nuôi. Trong ngôi làng đó, có bao nhiêu tổ kiến, tổ ong với hàng tỷ con bên trong? Có bao nhiêu ruồi, muỗi, bọ, rệp, giun, dế… tất cả đều thuộc loài súc sinh. Còn dưới ao, trên sông, có bao nhiêu loài cá, ốc, lươn, cua, ba ba, tôm, chạch… và mỗi loài có bao nhiêu cá thể? Con số này là vô cùng lớn.
Nếu chỉ tính trong một ngôi làng, số lượng súc sinh đã không thể đếm xuể. Huống hồ trên núi cao, rừng sâu, biển cả, bầu trời còn có biết bao loài vật như hổ, báo, hươu, nai, gấu, sư tử, cá voi, cá mập, bạch tuộc, các loài chim bay… Số lượng này có thể lên tới hàng tỷ tỷ, không thể nào biểu thị bằng con số thông thường. Như vậy, 7 tỷ con người trên thế giới quả thực là quá ít ỏi so với số lượng khổng lồ của các loài súc sinh trong cõi Súc sinh. Điều này chứng tỏ rằng, trong thế giới luân hồi, việc được sinh vào cõi Người đã khó khăn, còn việc đọa vào cõi Súc sinh lại vô cùng dễ dàng. Đó chính là lý do vì sao Đức Phật dạy “thân người khó được”.
Con Đường Để Tái Sinh Làm Người
Vậy làm thế nào để chúng ta có thể tái sinh làm người sau khi kết thúc kiếp sống hiện tại? Không có con đường nào khác ngoài việc tu thân tích đức.
Đạo Phật chính là con đường dẫn dắt chúng ta đến các cõi lành, nếu chúng ta biết tu tập. Đạo Phật giống như cơn mưa rừng, thấm nhuần khắp muôn loài chúng sinh hữu tình. Phật pháp khuyến khích con người tìm kiếm chân lý nơi chính mình thông qua sự tu tập và nuôi dưỡng sự hiểu biết về tự tánh. Phật pháp không phải là phép màu biến đổi ta tốt đẹp hơn nếu ta không nỗ lực tu tập. Đó là ánh sáng chỉ lối trên con đường tâm linh, giúp ta phát triển trí tuệ, chuyển hóa nội tâm và vững bước trên con đường Giác ngộ.
Những Cõi Giới Khó Tu Tập
Trong sáu cõi luân hồi, cõi A tu la là nơi chúng sinh có tâm sân hận lớn, hay gây chiến tranh, do đó không thể an ổn tu hành.
Cõi Trời tuy là cõi cao đẹp nhất, nhưng chúng sinh ở đây do phước báu lớn mới được sinh lên, chủ yếu chỉ biết hưởng thụ, nên rất khó khởi tâm tu tập. Dù sống hàng trăm, hàng nghìn năm, khi phúc báu cạn kiệt mà không biết tạo dựng điều lành, họ vẫn có thể đọa vào các cõi thấp hơn. Ví dụ như Trư Bát Giới, nguyên là Thiên Bồng Nguyên Soái ở cõi Trời, đã bị đọa làm kiếp lợn trong cõi Súc sinh.
Cõi Súc sinh là cõi mê mờ, ngu si, không có tri thức để học hỏi bất cứ điều gì.
Chỉ có con người mới có nhiều cơ hội để phát tâm tu hành giải thoát. Bởi lẽ, thân ngũ uẩn của con người có thức uẩn phát triển cao, có lý trí, tri thức và nhận thức đủ để tiếp thu Phật pháp. Vì vậy, đạt được thân người là điều vô cùng quý báu và không hề dễ dàng.
Phương Pháp Tu Tập Để Tránh Thai Luân Hồi
Dù là người xuất gia hay tại gia, con đường duy nhất để tránh khỏi kiếp luân hồi khó khăn là tu thân, tích đức và thực hành các phương pháp tu tập. Đức Phật đã chỉ dạy 84.000 pháp môn khác nhau, giúp chúng sinh chuyển hóa tâm thức, giải thoát khỏi khổ đau và đạt đến giác ngộ.
Tất cả những pháp môn này đều mang lại sức mạnh giải thoát cho bản thân người thực hành. Mục đích cuối cùng của việc thực hành Phật pháp là giúp con người thoát khỏi khổ đau, chấp ngã, phiền não, nhiễm ô và đạt đến giác ngộ.
Phật giáo dạy rằng, nếu chúng ta còn tham luyến, bám chấp vào cái “ta” hay “của ta”, điều đó sẽ trở thành sợi dây trói buộc ta trong vòng sinh tử luân hồi. Chính chúng ta tự trói buộc mình, không có thế lực nào khác.
Do đó, nếu thực hành tu tập với động cơ đúng đắn, dù gặp phải trở ngại, chúng ta vẫn giữ được sự an định, bình tĩnh. Bởi lẽ, chúng ta đã chuẩn bị tinh thần, có phương pháp đúng đắn, niềm tin sâu sắc và nguyện lực đầy đủ để đi đến giác ngộ, hoặc ít nhất là tạo được nhiều nghiệp lành để tái sinh vào cõi Người.
Lời dạy “Thân người khó được” của Đức Phật là lời nhắc nhở chúng ta hãy mau chóng tỉnh giác, nhận ra con đường Phật pháp để tự cứu lấy mình, trên hành trình hướng đến bờ Giác ngộ.
Phạm Đình Nhân, Pháp danh Chánh Tuệ Định
TIN, BÀI LIÊN QUAN
-
Đức Phật giảng giải về “Mười hai nhân duyên”
-
Sự vận động Mười hai nhân duyên vào đời sống con người
-
Sự vận động mười hai nhân duyên
-
Con người với giáo lý mười hai nhân duyên
Để hiểu rõ hơn về ý nghĩa sâu sắc này và những con đường tu tập giúp bạn vững bước trên hành trình tâm linh, hãy khám phá thêm nhiều bài viết giá trị trong chuyên mục Đạo phật.
