Đôi khi, mong muốn mãnh liệt về sự thay đổi, đặc biệt khi đối diện với khổ đau, lại vô tình dẫn chúng ta vào vòng xoáy của tham ái và sân hận. Bài viết này sẽ dẫn bạn khám phá cách vượt thoát khỏi những ràng buộc tâm lý này, tìm về sự bình an nội tại thông qua những lời dạy sâu sắc, có thể tham khảo thêm tại Chia sẻ Đạo Phật.
Việc thực hành lời dạy của Đức Phật thông qua trải nghiệm thực tế là con đường duy nhất để thấu hiểu sâu sắc những gì Ngài đã chỉ dạy. Việc chỉ dựa vào lý thuyết hay đọc nhiều sách vở mà thiếu đi sự chiêm nghiệm cá nhân sẽ khó lòng đạt được sự giác ngộ.
Trong những ngày gần đây, khi đối diện với bệnh tật, tôi đã có cơ hội quan sát kỹ lưỡng thân thể, cảm thọ và tâm ý. Tôi nhận ra thân này vốn dĩ là khổ. Tâm ý tôi lúc đầu trở nên xao lãng, sinh khởi nhiều suy nghĩ và mong muốn. Tôi bắt đầu chú tâm quan sát để tìm hiểu nguyên nhân.
Dần dần, tôi nhận ra rằng sự xao lãng và tạo tác của tâm bắt nguồn từ mong cầu mãnh liệt muốn mau chóng khỏi bệnh. Tôi hiểu rằng, nếu tâm mong cầu theo ý muốn của bản ngã mà được toại nguyện, thì đó là biểu hiện của tham ái. Ngược lại, nếu không đạt được, tâm sẽ sinh khởi sân hận. Nhận thấy tâm mình quá hỗn loạn, tôi thử buông bỏ mọi mong cầu trong một phút giây và cảm nhận sự an lạc, nhẹ nhàng.
Thái độ mong cầu đúng đắn chỉ đến từ nhận thức đúng đắn về thân phận và cuộc đời, cùng với một lối sống tỉnh thức. Thái độ này không bao giờ được sinh ra từ lòng tham lam, vốn chỉ mong muốn gia tăng sự hưởng thụ và thỏa mãn cho cái tôi ích kỷ.
Con người thường mong cầu điều gì nhất? Đó có lẽ là sự an lành, hạnh phúc và thoát khỏi khổ đau. Tuy nhiên, chính những mong cầu này, nếu không được nhìn nhận đúng đắn, lại có thể trở thành nguồn gốc của khổ đau.
Tôi nhận thức rõ rằng mong cầu là khổ. Dù thân thể có cảm thọ khó chịu khi bệnh tật, nhưng khi tâm không còn chấp trước vào sự khó chịu đó, tâm lại cảm thấy an lạc. Bài học này dạy tôi rằng, dù mọi pháp sinh khởi trên thân này đều mang bản chất khổ, điều quan trọng là không để tâm bị dính mắc vào trạng thái khổ đó. Tâm cần giữ sự bình tĩnh để quan sát dòng chảy của cảm thọ, giống như lời dạy: “thân bệnh nhưng tâm không bệnh”.
Qua những lời dạy của Thầy, tôi tin rằng việc thực hành là yếu tố then chốt để hiểu rõ lời Ngài. Việc này không quá khó cũng không quá dễ, bởi lẽ mọi sự thật đều tiềm ẩn ngay trong chính chúng ta. Chỉ cần quay về quan sát bản thân, chúng ta có thể khám phá ra nhiều điều.
Nhiều người có xu hướng tìm hiểu lý thuyết quá nhiều, đôi khi sử dụng những ngôn từ khó hiểu. Theo kinh nghiệm của tôi, việc chú tâm quan sát thân, thọ, tâm và pháp sẽ giúp chúng ta khám phá ra nguyên nhân sâu xa dẫn đến tham, sân, si.
Tôi nhận thấy rằng, khi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý tiếp xúc với các đối tượng trần cảnh (sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp), nếu tâm phản ứng sai lệch với thực tế, đó chính là nguyên nhân dẫn đến khổ đau. Điều này tưởng chừng đơn giản, nhưng nếu thiếu sự quan sát tỉnh giác, chúng ta sẽ khó lòng nhận ra. Tương tự, khi tham hay sân nổi lên, hãy giữ sự bình tĩnh để quan sát sự sinh diệt của chúng.
Tôi xin chia sẻ những chiêm nghiệm của mình và mong nhận được sự hoan hỷ nếu có điều gì chưa đúng. Tôi xin chân thành cảm ơn.
Việc thường xuyên đối diện với bệnh tật đã giúp tôi có cơ hội theo dõi thân tâm mình một cách sâu sắc hơn. Càng quan sát, tôi càng học được nhiều bài học quý giá. Chính những lời dạy của Thầy đã giúp tôi quay về với con đường tu tập, thay vì trước đây từng bỏ bê, khiến con đường này trở nên hiu quạnh. Một lần nữa, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc.
Lời đáp:
Lành thay! Đúng là chỉ có trải nghiệm thực tế mới giúp chúng ta thấy rõ sự thật. Việc chỉ dựa vào ngôn từ và suy diễn lý thuyết thì không thể nào đạt được sự giác ngộ.
Thích Viên Minh
Những chiêm nghiệm sâu sắc về khổ đau từ mong cầu và con đường giải thoát tâm trí có thể được tìm hiểu thêm trong chuyên mục Đạo phật.
