Bối cảnh các am, cốc, thất đang trở thành chủ đề tranh luận, khi một số cho rằng đây là sự phát triển tâm linh tự nhiên, trong khi truyền thông lại có xu hướng xem chúng là vấn đề cần kiểm soát. Điều này đặt ra câu hỏi về tính phức tạp trong việc phân loại và quản lý các cơ sở này, mời bạn đọc tìm hiểu sâu hơn tại chiasedaophat.com.
1. Am, cốc, thất: Vấn đề hay sự phát triển tự nhiên?
Trong bối cảnh Hội nghị Tăng sự gần đây tại chùa Bái Đính, vấn đề am, cốc, thất đã được truyền thông Phật giáo đề cập. Tuy nhiên, đây có thể xem là một sự phát triển tự nhiên trong hành đạo và tu tập, thay vì một “vấn đề” cần quản lý. Quan niệm ủng hộ mọi hình thức tu tập là yếu tố cốt lõi.
Việc phân loại chủ thể sở hữu và vận hành các am, cốc, thất rất phức tạp. Họ có thể là tu sĩ chân chính, tín đồ thuần thành, những người ăn mặc như tu sĩ nhưng không nhận là tu sĩ, hoặc thậm chí là những cá nhân giả mạo nhằm mục đích trục lợi từ tiền hiến cúng. Do đó, nếu coi đây là một vấn đề, nó không chỉ liên quan đến việc quản lý tăng ni mà còn bao hàm cả hình thức tu tập của tín đồ, bao gồm cả những trường hợp tu tập bề ngoài.
| Hình ảnh chỉ mang tính chất minh họa |
Truyền thông Phật giáo dường như đang nghiêng về xu hướng phủ nhận sự tồn tại của các am, cốc, thất tư nhân, xem chúng là vấn đề cần giải quyết và hạn chế. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy sự gia tăng và phát triển của các cơ sở này, đặc biệt tại các tỉnh miền Nam.
Việc thống kê chính xác số lượng am, cốc, thất là điều bất khả thi do thiếu tiêu chuẩn rõ ràng. Các tiêu chí như việc thờ Phật, trang phục tu sĩ, thời khóa tu tập, hay kiến trúc sơn màu vàng đều không đủ để định nghĩa một cách nhất quán. Kích thước của nơi thờ tự, sự hiện diện của tượng Phật cũng là những yếu tố gây tranh cãi.
Do đó, việc nêu am, cốc, thất như một vấn đề cần giải quyết một cách dứt điểm là thiếu thực tế và mang tính duy ý chí, đi ngược lại quy luật khách quan. Việc xác định đối tượng không rõ ràng khiến việc giải quyết vấn đề trở nên vô nghĩa. Câu hỏi đặt ra là liệu “vấn đề am, cốc, thất” có thực sự tồn tại hay không?
Am, cốc, thất có thể được hiểu là các cơ sở thờ tự và tu hành Phật giáo nhưng không phải là chùa. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa chúng và nhà riêng thờ Phật là gì? Nếu chỉ là nhà riêng thờ Phật thì không có vấn đề gì. Vậy yếu tố nào cấu thành nên một cơ sở Phật giáo?
Am, cốc, thất tồn tại và có lý do để tồn tại, đó là một hiện thực khách quan. Việc can thiệp vào vấn đề này một cách chủ quan và duy ý chí là không phù hợp. Thờ tự tại tư gia với quy mô riêng biệt đã là một hiện tượng phổ biến trong Phật giáo Việt Nam. Trong lịch sử, các gia đình giàu có, quan lại mộ đạo đã từng xây dựng chùa riêng trong khuôn viên gia trang để phục vụ việc thờ Phật của cá nhân và gia đình. Nếu có điều kiện, họ có thể tu tập tại đó hoặc mời tu sĩ về cư trú.
Việc tiếp nối truyền thống này ngày nay có gì sai, và ranh giới nào để phân định đâu là am, cốc, thất? Nhà riêng thờ Phật, dù quy mô lớn đến đâu, vẫn là một thực thể khách quan, có lịch sử cần được tôn trọng và không thể bị tác động nếu chủ nhân không tự nguyện. Chùa tư, am, cốc, thất hiện nay là sự kế thừa truyền thống lâu đời, được pháp luật bảo vệ về quyền sở hữu tài sản.
Bên cạnh đó, chùa tư, am, cốc, thất là một trong những hình thức hình thành cơ sở thờ tự Phật giáo. Không giống như các nhà thờ được quy hoạch quy mô lớn từ Trung ương, chùa có thể bắt đầu từ một am lá, một cốc tranh. Truyền thống này vẫn tiếp diễn và việc cản trở nó sẽ cản trở sự phát triển của Phật giáo. Lợi ích của Phật giáo gắn liền với các cơ sở lịch sử và quyền sở hữu tư nhân hợp pháp, tạo nền tảng vững chắc cho sự tồn tại của am, cốc, thất.
Xu hướng phát triển am, cốc, thất gần đây phản ánh nguyện vọng của tăng, ni, phật tử và sự thuận lợi của mô hình này. Vào cuối những năm 1970, đầu thập niên 1980, khi việc thành lập cơ sở thờ tự tôn giáo gặp nhiều khó khăn, am, cốc, thất là lựa chọn thay thế. Trong bối cảnh hiện nay, việc chúng trở thành xu hướng được lựa chọn là điều tự nhiên và hợp logic, phù hợp với nhu cầu tu tập, hành đạo và khó có thể đảo ngược.
Am, cốc, thất cần được xem xét trong bối cảnh các hội thánh tôn giáo tư gia đang phát triển mạnh mẽ. Tại các khu dân cư cao cấp, đặc biệt là nơi có nhiều người nước ngoài sinh sống, tồn tại nhiều hội thánh tư gia, hay còn gọi là “điểm nhóm”. Những điểm nhóm này có tính chất công cộng cao, tương tự như các đơn vị giáo hội thu nhỏ. Ngược lại, am, cốc, thất mang tính chất riêng tư chủ đạo. Nếu Phật giáo tự hạn chế am, cốc, thất trong khi các tôn giáo khác phát triển hội thánh tư gia, đó chẳng khác nào tự giới hạn tôn giáo của mình.
2. Định hướng cho am, cốc, thất: Thách thức và giải pháp
Phần trên đã phác thảo cơ sở tồn tại và phát triển của am, cốc, thất. Tiếp theo, chúng ta sẽ đi sâu vào những khó khăn trong việc giới hạn mô hình này.
Báo cáo Phật giáo hiện nay dường như đang cố gắng chứng minh sự cần thiết phải giới hạn và chấm dứt am, cốc, thất. Tuy nhiên, ngay từ giai đoạn này, đã bộc lộ những mâu thuẫn rõ nét. Quan điểm giới hạn am, cốc, thất không chỉ mâu thuẫn với lịch sử, truyền thống mà còn xung đột với hoàn cảnh thực tế, luật pháp về quyền tư hữu. Đây là những rào cản khó có thể vượt qua.
Việc định nghĩa chính xác “am”, “cốc”, “thất” là gì, hay chúng có phải là một dưới nhiều tên gọi, vẫn còn bỏ ngỏ. Căn cứ nào để xác định một ngôi nhà thờ Phật là am, cốc, hay thất? Việc chứng minh một cơ sở là chùa tư không dễ dàng, nhưng ngược lại, chủ sở hữu có thể dễ dàng chứng minh đó là nhà riêng thờ Phật bằng các giấy tờ pháp lý về quyền sử dụng đất và sở hữu nhà. Trong khi người muốn chứng minh là nhà riêng có căn cứ pháp luật, thì phía muốn chứng minh là chùa tư lại thiếu căn cứ.
Vấn đề này rất tế nhị và nếu không khéo léo có thể vi phạm pháp luật. Thực tế, chủ sở hữu nhà đất không muốn quyền lợi của mình bị vướng vào các yếu tố tôn giáo, điều này có thể ảnh hưởng đến các giao dịch sau này. Theo lệ thường, chủ nhân am, cốc, thất có thể trở thành trụ trì hoặc trưởng ban hộ tự nếu cơ sở đó được công nhận là chùa. Tuy nhiên, về nguyên tắc, cơ quan chức năng có thẩm quyền bổ nhiệm trụ trì hoặc ban hộ tự. Chủ bất động sản thường không mong muốn sự phức tạp này và có thể ưu tiên lợi ích cá nhân, kiên trì xác định tài sản của họ là nhà riêng thờ Phật, ngay cả khi có quy mô lớn hơn nhiều ngôi chùa.
Trong một ngôi nhà riêng, cách thức thờ phượng dù thế nào cũng khó có thể dễ dàng bị coi là am, cốc, thất của Phật giáo. Câu chuyện vì thế rơi vào bế tắc. Nhà tư nhân thờ Phật vẫn là nhà riêng, và việc gọi đó là am, cốc, thất để hạn chế là không khả thi.
Các địa phương không phát sinh “vấn đề” am, cốc, thất có thể đúng vì khó có thể quy kết nhà riêng của tư nhân là am, cốc, thất. Ngược lại, các địa phương xác định có am, cốc, thất lại gặp khó khăn nếu chủ nhà kiên trì khẳng định đó là nhà riêng hợp pháp có thờ Phật. Khi đó, chính quyền sẽ xử lý ra sao?
Là một phật tử, tôi mong muốn tất cả các cơ sở thờ tự đều trở thành chùa, tăng ni tu tập trong chùa, và nơi thờ Phật sẽ là vĩnh cửu. Tuy nhiên, việc xác định nhà riêng thờ Phật là am, cốc, thất là một thực tế khách quan cần được tôn trọng theo đúng pháp luật.
Do đó, quan điểm của tôi là mọi hình thức tu tập, hành đạo theo đúng chánh pháp, đúng tinh thần Phật giáo đều đáng được ủng hộ, đặc biệt là những truyền thống lịch sử mang lại lợi ích cho Phật giáo Việt Nam. Thay vì phủ nhận và tìm cách hạn chế am, cốc, thất, chúng ta nên chấp nhận mọi hình thức tu tập, tạo môi trường thuận lợi cho số đông, bao gồm cả dạng am, cốc, thất, để vừa tuân thủ pháp luật, vừa mang lại lợi ích cho Phật giáo Việt Nam.
Minh Thạnh
Để hiểu rõ hơn về quan điểm và những góc nhìn khác nhau về vấn đề này, mời bạn khám phá thêm nội dung chi tiết trong chuyên mục Đạo phật.
