Trong bối cảnh những năm đầu của Tăng đoàn, việc các vị Tỳ kheo du hành suốt mùa mưa đã vấp phải nhiều ý kiến trái chiều, thậm chí là sự chỉ trích từ cộng đồng. Để giải quyết vấn đề này và tạo điều kiện tu hành thuận lợi, Đức Phật đã chế định một pháp tu hành đặc biệt dành cho ba tháng mưa. Hãy cùng khám phá sâu hơn về pháp <a href="Website Chia sẻ Đạo Phật“>Website Chia sẻ Đạo Phật này và ý nghĩa quan trọng của nó.
Duyên khởi pháp An cư kiết hạ
Theo Đại phẩm Luật Tạng, trong những năm đầu thành lập Tăng đoàn, Đức Phật chưa chế định pháp an cư. Khi mùa mưa đến, cây cối sinh sôi nảy nở cùng với sự gia tăng của vô số côn trùng. Một số đạo sĩ thuộc các giáo phái khác cũng có quy định an trú trong mùa mưa để tránh giẫm đạp làm tổn hại sinh mạng. Tuy nhiên, các vị Tăng sĩ đệ tử Phật vẫn tiếp tục du hành trong suốt ba tháng mưa.
Sự việc này đã gây ra sự chỉ trích gay gắt từ phía dân chúng và các giáo phái ngoại đạo: “Làm thế nào những vị Sa-môn, con cháu dòng họ Thích Ca, lại đi lại trong mùa đông, mùa hè và cả mùa mưa, giẫm đạp lên thảm cỏ xanh, làm tổn thương và giết hại nhiều sinh vật?” hay “Đến mùa mưa, chim và kiến còn biết làm tổ để trú ẩn, thế mà các đệ tử Sa-môn Cồ Đàm cứ đi mãi và giẫm phải côn trùng”. Khi sự việc này được trình lên Đức Phật, Ngài đã dùng tuệ nhãn quán xét và nhận thấy nhân duyên đã chín muồi. Ngài bèn ban hành pháp An cư Kiết vũ hằng năm để những người xuất gia có thể hành trì trong an lạc. Ngài dạy: “Nay Ta quy định, các Tỳ kheo phải an cư kiết túc trong ba tháng mùa mưa”. Từ đó, truyền thống an cư được thực hiện đều đặn hàng năm trong Tăng đoàn và đã mang lại nhiều lợi lạc không chỉ cho hành giả an cư mà còn cho cả hàng Phật tử tại gia.
An cư cũng có nghĩa là ‘an kỳ tâm, cư kỳ thân’, tức thân ở yên một chỗ và tâm được an lạc, thanh tịnh gọi là an cư.
An cư kiết hạ là gì?
Thuật ngữ “an cư” trong tiếng Pāli là Vassa, tiếng Phạn là varṣā, dịch sang tiếng Anh là ‘Retreat season’, có nghĩa là mùa mưa. Người Trung Hoa dịch ý là vũ kỳ (thời kỳ mưa). Tên gọi tắt của Vũ An Cư (雨安居) là An Cư mùa mưa, còn được gọi là Hạ Hành (夏行), Toạ Hạ (坐夏), Toạ Lạp (坐臘), Hạ Lung (夏籠), Hạ Thư (夏書), Hạ Kinh (夏經), Hạ Đoạn (夏斷), Hạ (夏). Do đó, mới có tên gọi Nhất Hạ Cửu Tuần (一夏九旬), Cửu Tuần Cấm Túc (九旬禁足), Kiết Chế An Cư (結制安居), Kiết Chế (結制), v.v. Bắt đầu thời kỳ kết chế an cư gọi là Kiết Hạ (結夏), khi kết thúc An Cư là Giải Hạ (解夏).
Theo Tứ Phần Luật San Bổ Tùy Cơ Yết Ma Sớ quyển 4, nghĩa của chữ an cư được giải thích như sau: ‘Thu nhiếp thân tâm yên tĩnh là an, thời kỳ phải ở lại là cư’. Bộ Luật Tư Trì Ký định nghĩa: ‘Lập tâm một chỗ gọi là Kiết’. Bộ Nghiệp Sớ định nghĩa: ‘Thu thúc thân vào chỗ tịch tĩnh gọi là An’. An cư cũng có nghĩa là ‘an kỳ tâm, cư kỳ thân’, tức là thân ở yên một chỗ và tâm được an lạc, thanh tịnh.
Trong suốt ba tháng mùa mưa ở Ấn Độ, chư Tăng không được phép đi hành hóa các nơi. Hơn nữa, do sự phát sinh của các loại cây cỏ và côn trùng trong thời gian này, để tránh sát thương các loài vật đó, các vị đệ tử Phật thường tập trung tại một địa điểm, cấm túc và thực hành thiền định, tu học trong suốt ba tháng an cư.
An cư kiết hạ có ý nghĩa rất lớn đối với hàng xuất gia lẫn tại gia. Đó là thời điểm chư Tăng Ni dành trọn thời gian cho việc tu học, thúc liễm thân tâm, trau giồi Giới-Định-Tuệ, là cơ hội cho hàng Phật tử tại gia phát tâm gieo trồng ruộng phước thông qua việc cúng dường.
Ý nghĩa của An cư kiết hạ
Ba tháng an cư kiết hạ mang ý nghĩa sâu sắc đối với cả người xuất gia và tại gia. Đây là khoảng thời gian chư Tăng Ni dành trọn vẹn cho việc tu học, thúc liễm thân tâm và trau dồi Giới-Định-Tuệ. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để Phật tử tại gia phát tâm gieo trồng phước điền thông qua việc cúng dường, ngoại hộ, tạo điều kiện thuận lợi cho chư Tăng Ni an cư tu học.
Hàng năm, khi đến mùa An cư, chư Tăng Ni tạm gác lại các Phật sự bận rộn như du hóa, hoằng pháp, hoạt động xã hội, từ thiện để tập trung về một trú xứ, chuyên tâm tu học. Trong ba tháng an cư, chư Tăng Ni hạn chế tối đa mọi tiếp xúc bên ngoài, không để ngoại duyên chi phối hay làm ảnh hưởng đến việc tu tập. Những hành giả xuất gia thực hiện phận sự an cư một cách tinh tấn trong việc học pháp, hành pháp và nghiêm trì giới luật sẽ giúp công đức, giới hạnh, đạo lực tăng trưởng, xứng đáng là nơi nương tựa và là phước điền của hàng Phật tử tại gia.
Mặc dù hoằng pháp, từ thiện, lợi tha là sứ mệnh thiêng liêng của người xuất gia, nhưng điều đó không có nghĩa là chư Tăng Ni không chú trọng đến sự nghiệp trí tuệ và mục đích cứu cánh giải thoát (tự độ). Nếu không có đầy đủ trí tuệ và công đức phước báo, khó có thể trở thành nơi nương tựa hay ngọn đèn soi sáng cho hàng Phật tử tại gia. Vì vậy, người xuất gia luôn hướng đến sự song hành giữa tự độ và độ tha, tự giác và giác tha, để đạt được giác hạnh viên mãn như chư Phật.
Từ thời Đức Phật còn tại thế, Tăng đoàn đã thực hiện an cư vào mùa mưa vì nhiều lý do. Thứ nhất là khó khăn trong việc du hóa hoằng pháp vào mùa mưa do thời tiết khắc nghiệt, đường sá lầy lội, ngập nước, sự sinh sôi của côn trùng và bò sát có thể gây nguy hiểm, cũng như không có nơi trú ngụ khi di chuyển trên đường khất thực. Thứ hai là lòng từ bi thương xót các loài côn trùng, sinh vật nhỏ bé sinh trưởng trong mùa mưa, nên tránh đi lại để không giẫm đạp gây hại cho chúng. Thứ ba là để tránh những lời chỉ trích và đàm tiếu từ các giáo phái ngoại đạo. Tuy nhiên, lý do quan trọng nhất vẫn là mục đích thúc liễm thân tâm, trau dồi tam vô lậu học Giới-Định-Tuệ và tấn tu đạo nghiệp.
Trên tinh thần hộ trì Tam bảo, học tập Phật pháp để tiến tu và vun trồng công đức, phước báo làm nền tảng cho an lạc hạnh phúc đời này và đời sau, hàng Phật tử tại gia, thiện nam, tín nữ hết lòng hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho chư Tăng Ni an cư kiết hạ tu hành.
Bình thường, chư Tăng Ni được phân bố đi khắp nơi để hoằng hóa, ngày ngày trì bình khất thực trong làng mạc, phố thị, đến từng nhà không phân biệt giai cấp, thành phần xã hội để quảng kết thiện duyên và làm phước điền cho những ai phát tâm. Đồng thời, các vị thuyết pháp độ sinh, mang lại niềm tin thanh tịnh và trí tuệ giải khổ cho mọi người. Thời gian còn lại, các vị dành cho việc nghe Đức Phật hoặc các vị Trưởng lão giảng pháp và tu tập thiền định, trí tuệ. Nhiều vị còn được Đức Phật phái đi hoằng pháp ở những nơi xa, thuộc xứ khác hoặc quốc gia khác. Tương tự ngày nay, ngoài việc tu học, chư Tăng Ni còn tham gia các công tác hoằng pháp trong và ngoài nước như tổ chức khóa tu, thuyết pháp, giảng kinh, phiên dịch, ấn hành kinh sách, hoạt động từ thiện, an sinh xã hội…
Đến kỳ an cư, chư Tăng Ni từ khắp nơi dừng việc du hóa, quay về một trú xứ, mà ngày nay gọi là “Tịnh nghiệp đạo tràng” hay “Đạo tràng an cư kiết hạ”, đó có thể là một ngôi tùng lâm, già-lam, tịnh xá, hay tu viện để tập trung tu học.
An cư kiết hạ cũng là hoạt động củng cố và duy trì nguồn nội lực sau những ngày tháng dấn thân phụng sự đạo pháp và chúng sinh. Trong những tháng ngày cấm túc an cư, chư Tăng Ni không chỉ được bồi dưỡng, phát triển trình độ tu học Phật pháp, tăng trưởng công đức, giới hạnh, đạo lực, mà còn có dịp thực hành đời sống tập thể theo tinh thần lục hòa. Đây cũng là cơ hội để trao đổi, chia sẻ những kiến giải, kinh nghiệm tu hành, đồng thời thể hiện tình huynh đệ và tinh thần hòa hợp.
Truyền thống an cư được chư Tăng Ni gìn giữ cho đến ngày nay như một nòng cốt cho sự tu học và duy trì nội lực Chánh pháp. Đây là một hoạt động mang tính đặc trưng của Phật giáo. Mặc dù một số tôn giáo, giáo phái khác từ xa xưa và hiện nay cũng có thời điểm “bế quan”, “cấm túc” để tịnh tu, nhưng hình thức và nội dung của những hoạt động đó không mang ý nghĩa đặc thù như an cư kiết hạ của người tu Phật.
Giá trị của việc tu tập, trau dồi giới đức, phạm hạnh và tăng trưởng đạo lực, thể nghiệm chân lý là điều vô cùng vi diệu. Ngay cả Đức Phật và các vị Thánh đệ tử, những bậc đã chứng đạo, thành tựu mục tiêu rốt ráo là giác ngộ, giải thoát, Niết-bàn, luôn an trú trong chánh niệm, thiền định và sống bằng tuệ giác, các Ngài vẫn luôn quan tâm đến nền nếp đạo đức và làm tấm gương nghiêm trì giới pháp, luật nghi, tinh tấn thực hành đạo đức, phạm hạnh cho hàng Phật tử noi theo. Các Ngài là nơi nương tựa cho quần chúng, dùng thân giáo, khẩu giáo để phát huy tinh thần hoằng pháp, lợi lạc chúng sinh.
Thời Phật còn tại thế, dù Tăng đoàn được sự dẫn dắt trực tiếp của Đức Phật và các vị Thánh tăng Đại đệ tử, song chư Tăng Ni thời bấy giờ vẫn không xem nhẹ tác dụng, ý nghĩa, giá trị của việc an cư cấm túc hàng năm, của việc khép mình trong nền nếp Pháp và Luật, chuyên tu Giới-Định-Tuệ.
Hàng năm đến mùa An cư, chư Tăng Ni tạm gác lại các Phật sự bận rộn như du hóa, hoằng pháp, hoạt động xã hội, từ thiện, vân tập về một trú xứ để chuyên tâm tu học.
Noi theo đường hướng mà Đức Phật đã vạch ra, trên tinh thần “Thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sinh”, chư Tăng Ni ngày nay tinh tấn tu hành trong mùa An cư kiết hạ để vun bồi công đức, phước báo, trí tuệ, nhằm thành tựu đạo quả giải thoát, hầu làm nơi nương tựa cho đời, nâng cao năng lực hoằng hóa, rộng mở con đường lợi sinh.
Trên tinh thần hộ trì Tam bảo, học tập Phật pháp để tiến tu và vun trồng công đức, phước báo làm nền tảng cho an lạc hạnh phúc đời này và đời sau, hàng Phật tử tại gia, thiện nam, tín nữ hết lòng hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho chư Tăng Ni an cư kiết hạ tu hành. Tất cả những việc làm của chư Tăng Ni và nam nữ Phật tử trong mùa An cư đều góp phần quan trọng trong việc duy trì mạng mạch Phật pháp và lợi lạc chúng sinh.
Để hiểu rõ hơn về những giá trị tâm linh và ý nghĩa sâu sắc này, mời quý độc giả khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
