Khái niệm về người hùng thường bị nhìn nhận dưới nhiều góc độ, có khi bị lạm dụng hoặc hiểu sai lệch. Bài viết này sẽ làm sáng tỏ bản chất thực sự của một người anh hùng đích thực, phân biệt rõ ràng với những biểu hiện ngụy trang tạm thời hay lợi dụng hoàn cảnh, và hé lộ những phẩm chất cốt lõi làm nên giá trị bền vững của người anh hùng, đồng thời mời bạn khám phá thêm tại chiasedaophat.com.
“Anh hùng” là một khái niệm mang nhiều tầng nghĩa, được nhìn nhận dưới nhiều lăng kính khác nhau trong xã hội. Về bản chất, anh hùng là người sở hữu tài năng vượt trội, có đóng góp to lớn và phẩm đức cao cả, khiến mọi người kính phục. Tuy nhiên, cách định nghĩa này thường bị bóp méo và áp dụng sai lầm bởi nhiều cá nhân.
Một số người tự xem mình là anh hùng khi thể hiện quyền lực hoặc sự liều lĩnh một cách mù quáng. Ví dụ, có người đàn ông say rượu, hết tiền, về nhà đánh đập vợ con để thể hiện “uy phong”. Hay một thanh niên phung phí tiền bạc trước mặt bạn bè, sẵn sàng lao vào nguy hiểm để chứng tỏ “chí khí”. Lại có người vì mâu thuẫn nhỏ nhặt mà dùng bạo lực, dẫn đến hậu quả pháp lý, vẫn tự cho mình là anh hùng. Thậm chí, có những người trẻ tuổi bi lụy, chọn cách tự tử khi gặp khó khăn, cũng cho đó là hành động “anh hùng”. Đây là những biểu hiện của “anh hùng rơm”, thiếu suy xét và chỉ mang tính nhất thời.
Một nhóm khác là “anh hùng thời cuộc” – những kẻ lợi dụng thời loạn, tập hợp bè phái, cậy quyền cậy thế để tự xưng hùng bá. Họ chỉ có thể thể hiện sức mạnh khi thời cơ thuận lợi, và thường biến mất khi hoàn cảnh thay đổi.
Bên cạnh đó, có những “anh hùng sức khỏe”, sở hữu sức mạnh thể chất phi thường nhưng lại dễ dàng gục ngã trước những cám dỗ hay cảm xúc nhất thời. Lý Ngươn Bá, dù có sức mạnh “chuyển cặp chùy lay trời động đất”, lại tự sát vì một cơn phẫn nộ. Lữ Bố, chiến đấu dũng mãnh trước vạn quân, lại bị khuất phục bởi sắc đẹp của Điêu Thuyền. Họ có thể chinh phục hàng triệu người, nhưng lại dễ dàng thua kém trước một mỹ nhân hay một cơn giận dữ.
Trong khi đó, hình mẫu “anh hùng tiết nghĩa” lại nổi bật với sự kiên định, giữ vững phẩm hạnh dù đối mặt với giàu sang hay hiểm nguy. Họ đặt tiết nghĩa lên hàng đầu, không vì danh lợi mà thay đổi. Quan Vân Trường là một điển hình xuất sắc. Dù ở phe Lưu Bị hay Tào Tháo, ông luôn giữ vững lòng trung nghĩa. Ông sẵn sàng tha mạng cho Huỳnh Trung khi đối phương sa cơ và chấp nhận tội lỗi để tha cho Tào Tháo khi gặp lại ở Huệ Dung. Thái độ kiên định, không khuất phục trước khó khăn của ông đã biến ông thành một vị anh hùng bất tử, được tôn thờ như một vị Thánh. Sức ảnh hưởng của ông vượt qua cả sức mạnh thể chất hay trí tuệ, bởi ông đã sống theo lẽ phải và vì nhân loại.
Lão Tử đã dạy: “Thắng nhân giả lực, tự thắng giả cường”. Thắng người khác có thể dựa vào sức mạnh thể chất, mưu mẹo hay thủ đoạn, nhưng đó chỉ là chiến thắng bên ngoài. Khi ta dùng sức mạnh áp đảo kẻ yếu, hay dùng mưu mẹo lừa gạt người chân thật, ta đã để lòng “khinh mạn” hay “tham lam” chi phối, tức là ta đã thua chính mình. Do đó, thắng người không phải là biểu hiện của sức mạnh thực sự.
Sức mạnh đích thực nằm ở khả năng tự thắng. Đó là khi ta giữ vững tâm trí trước cám dỗ sắc đẹp, từ bỏ mối lợi phi nghĩa, hay giữ thái độ bình tĩnh khi bị xúc phạm vô cớ. Những hành động này đòi hỏi nghị lực phi thường và bản lĩnh xuất chúng, chỉ có ở những người thực sự mạnh mẽ.
Để trở thành “anh hùng thật sự” hay “anh hùng muôn đời”, điều cốt yếu là phải tu dưỡng đức nhẫn nhục. Nhẫn nhục không phải là hèn yếu, mà là khả năng chịu đựng mọi thử thách, khổ đau và phiền muộn. Khả năng này giúp con người rèn luyện nghị lực, tích lũy kinh nghiệm và tiến bộ.
Giống như một học sinh cần chịu đựng sự răn dạy để học chữ, một thương nhân cần chấp nhận rủi ro để làm giàu, hay một kỹ sư cần vượt qua thất bại để tạo dựng thành công, con người trong mọi lĩnh vực đều cần có sức chịu đựng. Nếu thiếu khả năng này, không ai có thể hoàn thành bất kỳ việc gì.
Tuy nhiên, việc chịu đựng những tác động bên ngoài chưa phải là điều khó nhất. Thử thách lớn hơn nằm ở việc kiểm soát nội tâm. Khi bị xúc phạm, việc đáp trả bằng lời lẽ gay gắt dễ dàng hơn nhiều so với việc giữ thái độ bình thản, không để cơn giận nổi lên. Khả năng giữ tâm hồn an tịnh trước những kích động bên ngoài chỉ có ở những bậc Thánh nhân và anh hùng thực thụ.
Các bậc Thánh nhân có thể chịu đựng những điều khó khăn ấy vì họ sở hữu nghị lực dồi dào và sự sáng suốt trong nhận định lẽ phải. Đức Phật Thích Ca, khi bị một kẻ ngoại đạo nhục mạ, vẫn giữ thái độ bình thản, không đáp trả. Ngài giải thích rằng, nếu món quà không được nhận sẽ trả về người tặng, thì lời nhục mạ không được tiếp nhận cũng sẽ quay lại với người nói.
Tương tự, khi đối mặt với một người điên tấn công, người trí tuệ sẽ chọn cách tránh né thay vì chống cự. Việc chống lại một người mất trí chỉ khiến bản thân trở nên điên rồ. Những kẻ gây sự vô cớ trong cuộc sống cũng giống như người điên đó; người khôn ngoan nên tránh xa thay vì đối đầu.
Người tu đức nhẫn nhục không chỉ ngăn chặn cơn giận mà còn chế ngự mọi yếu tố gây xao xuyến tâm hồn, đưa tâm trở về trạng thái yên tĩnh. Nhẫn nhục là phương pháp tích lũy và điều khiển năng lượng nội tâm. Người làm chủ được bản thân sở hữu một sức mạnh vô biên. Như lời Phật dạy trong Kinh Pháp Cú: “Thắng một vạn quân, không bằng thắng mình, thắng mình mới là chiến công oanh liệt”.
Trong khi nhiều người chỉ mải mê chinh phục người khác và thế giới bên ngoài, họ quên mất việc tu dưỡng nội tâm. Điều này giống như việc đi dạy dỗ hàng xóm trong khi con cái mình chưa được dạy dỗ. Việc dùng quyền lực để bắt nạt người khác trong khi bản thân lại nô lệ cho dục vọng là một tai hại khôn lường. Một người có quyền lực nhưng không thắng được lòng tham của mình sẽ biến những người dưới quyền thành những kẻ phục tùng mù quáng. Nếu ai cũng chỉ tập trung vào việc tạo dựng uy quyền bên ngoài mà bỏ quên việc kiểm soát nội tâm, xã hội sẽ rơi vào hỗn loạn.
Tóm lại, việc tạo dựng uy quyền bên ngoài có thể khó, nhưng đã có nhiều người làm được. Tuy nhiên, việc điều phục nội tâm khó khăn hơn gấp bội, chỉ những bậc Thánh nhân và anh hùng thực sự mới đạt được. Đức Thích Ca, dù không cầm gươm chinh phục ai, chỉ chuyên tâm tu dưỡng nội tâm dưới cội Bồ đề, đã được tôn xưng là “Ðiều Ngự Sư” và “Ðại Hùng Ðại Lực” – một vị “anh hùng muôn đời”. Vì vậy, mỗi người, đặc biệt là thế hệ trẻ, cần suy xét kỹ lưỡng trước khi quyết định theo đuổi con đường trở thành “anh hùng”.
Hòa thượng Thích Thanh Từ
Để hiểu sâu hơn về những phẩm chất cao quý làm nên người anh hùng đích thực, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
