Trong Phật giáo, ba la mật được ví như phương tiện thiết yếu giúp hành giả vượt qua những chướng ngại của tâm thức, chứ không phải là đích đến cuối cùng. Để hiểu rõ hơn về hành trình này, hãy cùng khám phá ý nghĩa sâu sắc của ba la mật trên trang Chia sẻ Đạo Phật.
Phật giáo ví von ba la mật như một chiếc bè, là phương tiện để vượt qua sông phiền não, chứ không phải là đích đến để bám víu. Trong kinh Ví dụ con rắn (Trung bộ kinh số 22), Đức Phật đã minh họa hình ảnh một người muốn sang bờ bên kia sông, đã tự bện một chiếc bè bằng cây lá để vượt sông. Khi đến bờ an toàn, người đó sẽ bỏ lại chiếc bè, chứ không ai mang vác nó đi theo.
Do đó, ba la mật chỉ là phương tiện hỗ trợ trên con đường tu tập. Nhiều người lầm tưởng việc tích lũy ba la mật là để đạt thành Phật quả hay giác ngộ. Tuy có điểm tương đồng, ba la mật và Phước báu lại có sự khác biệt cốt lõi. Phước báu là những hành động thiện nghiệp, giúp thanh lọc tâm thức khỏi các phiền não như tham, sân, si. Phước báu mang tính chất tích lũy, còn ba la mật thì không.
Phước báu, hay còn gọi là phước hữu lậu, giống như tài sản đi theo ta trong vòng luân hồi sinh tử. Ví dụ, hành động bố thí xuất phát từ mong muốn thoát nghèo để trở nên giàu sang, dù đúng theo nhân quả, nhưng vẫn còn sự chấp ngã và mong cầu. Điều này khiến ta vẫn còn luẩn quẩn trong tam giới, tái sinh để hưởng thụ và tiếp tục tạo nghiệp. Ngược lại, ba la mật không nhằm mục đích tích lũy mà là để buông bỏ: buông bỏ những điều bất thiện, phiền não, ảo tưởng và sai lầm.
Ba la mật và Phước báu tuy giống nhau nhưng khác nhau. Phước báu là những thiện nghiệp pháp giúp thanh lọc tâm mình khỏi phiền não tham sân si. Phước báu mới mang tính chất tích lũy, còn ba la mật thì không mang tính chất tích lũy.
Mười Ba La Mật Theo Phật Giáo Nguyên Thủy
Trong truyền thống Phật giáo Theravada, có mười Ba La Mật được thực hành, mỗi Ba La Mật đều hướng đến sự buông bỏ và thanh lọc tâm thức:
1. Bố thí Ba La Mật
Thực hành bố thí để buông bỏ tâm tham lam, ích kỷ, sân si và sự chấp trước vào tài sản. Bố thí Ba La Mật không có bóng dáng của “cái tôi” hay sự mong cầu báo đáp, mà xuất phát từ lòng vị tha.
2. Trì Giới Ba La Mật
Giữ gìn giới luật là buông bỏ các hành động ác, buông tâm vọng động và những sai lầm gây hại như sát sanh, trộm cắp, tà dâm. Việc giữ giới đòi hỏi sự tỉnh giác và tự chủ, dễ dàng hơn nhiều so với việc cố tình phá giới để che đậy hay trốn tránh hậu quả.
3. Ly Dục (Xả Ly) Ba La Mật
Buông bỏ sự ham muốn, dính mắc vào sáu trần cảnh (sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp). Thực hành chánh tư duy, sống tri túc và có một lối sống giản dị. Khi nhận ra ham muốn nào gây hại cho bản thân và người khác, ta sẽ từ bỏ nó.
4. Trí Tuệ Ba La Mật
Buông bỏ những nhận thức sai lầm, những kiến thức vay mượn từ bên ngoài mà không có sự thấu hiểu bản chất. Trí tuệ Ba La Mật là khả năng thấy pháp như thật, thấy rõ bản chất của vạn vật mà không thêm vào những ảo tưởng hay định kiến cá nhân.
5. Tinh Tấn Ba La Mật
Buông bỏ sự lười biếng, giải đãi, buông lung phóng dật, và quay trở về sống trọn vẹn với thực tại. Hành động khi việc đến, và hoàn tất một cách trọn vẹn rồi buông bỏ. Tuy nhiên, cần tránh sự tinh tấn quá mức, dễ dẫn đến căng thẳng và vọng động.
6. Nhẫn Nại Ba La Mật
Buông bỏ thái độ đối kháng, chống đối và sự sân hận. Thực hành nhẫn nại giúp ta giữ tâm bình thản trước mọi nghịch cảnh.
7. Chân Thật Ba La Mật
Buông bỏ sự dối trá, giả tạo. Nhận thức rõ ràng sự thật ở cả hai phương diện tục đế (như mối quan hệ cha mẹ – con cái) và chân đế (như danh sắc, nghiệp quả).
8. Quyết Định (Chí Nguyện) Ba La Mật
Buông bỏ sự chấp thủ vào quan niệm “không” của chân đế, tránh rơi vào tà kiến chấp không. Điều này đòi hỏi sự cân bằng trong nhận thức về thực tại.
9. Tâm Từ Ba La Mật
Buông bỏ tâm bất bình, sân hận. Phát triển tâm không phân biệt đối với tất cả chúng sanh, mang lại tình yêu thương và sự an vui cho mọi loài.
10. Tâm Xả Ba La Mật
Buông bỏ sự chấp thủ, giữ tâm quân bình và bình đẳng trước mọi hoàn cảnh, dù là thân hay không thân, dù đối diện với người thiện hay ác. Nhận thức rằng mọi sự vật, hiện tượng đều vận hành theo luật nhân duyên nghiệp báo riêng của chúng.
Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa sâu sắc của ba la mật trong Đạo phật và khuyến khích bạn tiếp tục hành trình khám phá những giáo lý quý báu này.
