Điều gì nằm ngoài khả năng thấu hiểu và tưởng tượng của con người? Khám phá rằng nhận thức của chúng ta về mọi thứ, từ vũ trụ đến những khái niệm trừu tượng, đều là sản phẩm của bộ óc, một thực tại được kiến tạo trong không-thời gian. Tìm hiểu thêm về giới hạn nhận thức tại chiasedaophat.com.
Bản chất của “Bất khả tư nghị”
Khái niệm “bất khả tư nghị” không hề bí ẩn hay khó hiểu. Nó đơn giản chỉ những gì không xuất phát từ bộ não con người. Mọi nhận thức và biểu đạt của chúng ta về vũ trụ, Thượng Đế, Phật, Chúa, hay các khái niệm như tư tưởng, tình cảm, đều là sản phẩm của bộ não. Chúng là những “vọng tưởng” – sự phóng chiếu của trí tưởng tượng cá nhân vào không gian và thời gian, tạo nên một thực tại 4 chiều (không-thời gian). Do đó, toàn bộ thế giới quan của con người về bản chất là một cấu trúc được tạo ra bởi bộ não.
Triết gia Immanuel Kant vào thế kỷ 18 đã đưa ra quan điểm rằng con người không thể nhận thức được “vật tự thể” (Ding an sich) – bản chất tuyệt đối của sự vật. Thay vào đó, chúng ta chỉ tiếp cận được “sự trình hiện” (Erscheinung) của chúng. Sự trình hiện này được hình thành thông qua lăng kính chủ quan của con người, bởi “giác tính thuần túy” (reiner Verstand). Từ đó, Kant hình thành nên thuyết Bất khả tri, tương đồng với “bất khả tư nghị”, khẳng định rằng chân lý tuyệt đối nằm ngoài khả năng nhận thức của bộ não, bởi những gì chúng ta cảm nhận chỉ là những biểu hiện, là sự ảo hóa, không phải là bản chất chân thực.
 |
| Bất khả tư nghị nằm ngoài khả năng nhận thức thông thường của bộ não. |
Khám phá những gì vượt ra ngoài bộ não
Vậy, điều gì không phải là sản phẩm của bộ não? Đó là trạng thái nguyên sơ, chưa qua sự biến đổi của tư duy, là “bản lai diện mục” trước khi mọi khái niệm và nhận thức hình thành. Trong Phật giáo, điều này được gọi là Phật, Tánh Giác, hay Tánh Không. Nó là bản thể vô sinh, vô thủy, vô chung, vô hình, vô thể. Nó tồn tại trước cả không gian, thời gian và vật chất, không phải là sản phẩm của trí tưởng tượng. Thậm chí, nó đã có mặt trước sự kiện Big Bang.
Do không thông qua bộ não, bản thể này nằm ngoài phạm vi nhận thức của nó, do đó được gọi là bất khả tư nghị hay bất khả tri. Một khi nó “đi qua” bộ não, nó sẽ bị biến đổi thành “sự trình hiện”, không còn là bản thể nguyên thủy. Vì không phải là sản phẩm của bộ não, nó mang tính tuyệt đối, bất nhị, không có sự phân biệt giữa chủ thể và đối tượng. Nó vượt lên trên các cặp phạm trù đối lập như thiện-ác, đúng-sai, tồn tại-hư vô.
Cấu trúc vật chất như nguyên tử, phân tử, thiên thể, sinh vật, cũng như các khái niệm như không gian, thời gian, tư tưởng, tình cảm, văn hóa, tất cả đều là “sự trình hiện”, không phải là “bản lai diện mục” hay chân lý tuyệt đối.
Khoa học hiện đại tiếp cận khái niệm “bản lai diện mục bất khả tư nghị” thông qua mô hình “Trường thống nhất”. Đây là một thực thể dạng sóng, tồn tại trong “miền tần số” (frequency domain), vô hình, vô thể, vô thủy vô chung, không phải vật chất mà là thông tin thuần túy. Thông tin này nằm trên mặt phẳng hai chiều, không có bề dày hay thể tích, cho phép nó tồn tại trong các hố đen tại “chân trời hiện tượng” (event horizon) mà không bị tiêu biến. Ví dụ, thông tin về một chiếc ví da ném vào hố đen sẽ không mất đi mà tồn tại ở chân trời sự kiện, cho phép tái tạo lại chiếc ví nguyên thủy.
Video sau đây minh họa cho ý tưởng này:
Vũ Trụ Toàn Ảnh- Khi Một Vật Rơi Vào Hố Đen Sẽ Ra Sao ?
Tóm lại, Phật, Tánh Giác, Chánh biến tri, hay cách các tôn giáo khác gọi là Thượng Đế, Chúa Trời, hoặc cái mà con người thường gọi là chân lý, đều là “bất khả tư nghị” bởi chúng không phải là sản phẩm tưởng tượng của bộ não. Những gì chúng ta có thể suy nghĩ và bàn luận chỉ là “vũ trụ toàn ảnh”, một thực tại ảo.
Truyền Bình
