Nhiều tín đồ Phật giáo quen thuộc với hình ảnh Đức Quán Thế Âm như một vị Phật Bà hiền từ, nhân hậu. Tuy nhiên, câu hỏi về giới tính của Ngài vẫn luôn là đề tài gây tranh luận sôi nổi, bắt nguồn từ nhiều ghi chép lịch sử và những câu chuyện dân gian đầy màu sắc. Khám phá <a href="Chia sẻ Đạo Phật“>Chia sẻ Đạo Phật để hiểu rõ hơn về sự hóa độ đa dạng của Ngài qua các thời kỳ.
Bồ Tát Quán Thế Âm: Sự Linh Ứng Nhiệm Màu Từ Tấm Lòng Người Mẹ Hiền
Khi thực hành tín ngưỡng Phật giáo, việc thờ phụng Đức Phật hay Bồ Tát đòi hỏi sự thấu hiểu sâu sắc về ý nghĩa Pháp tướng, hình tượng và biểu tượng của các tôn tượng.
Hình ảnh Bồ Tát Quán Thế Âm hiện diện như một người phụ nữ đoan trang, xinh đẹp đã trở nên vô cùng quen thuộc với các tín đồ Phật giáo trên khắp nơi. Ngài còn được gọi với danh xưng “Phật Bà Quán Âm”. Tuy nhiên, không ít ý kiến lại cho rằng Bồ Tát Quán Thế Âm thực chất là nam giới, dẫn đến những tranh luận thú vị về giới tính của Ngài.
Nguồn Gốc Tranh Luận Về Giới Tính Của Bồ Tát Quán Thế Âm
Dựa trên các ghi chép lịch sử tôn giáo, dân gian, truyện ký linh ứng và lịch sử Trung Quốc từ thời nhà Chu, cũng như tại Việt Nam từ thế kỷ thứ III đến nay, Bồ Tát Quán Thế Âm đã nhiều lần thị hiện dưới nhiều hình tướng khác nhau, từ các gia đình quyền quý đến những hộ dân nghèo khó, nhằm hóa độ chúng sinh. Ngài thường mượn hình tướng của thế gian để dẫn dắt con người quay về chính đạo, loại bỏ những điều xấu ác. Các câu chuyện về Quán Âm Diệu Thiện dưới thời vua Vương Trang, Quán Âm cầm giỏ cá thời nhà Đường, Quán Âm Thị Kính thời nhà Minh, hay Quán Âm linh thiêng thời nhà Nguyễn là những minh chứng cho sự thị hiện đa dạng này.
Như vậy, Bồ Tát Quán Thế Âm không nhất thiết chỉ thị hiện dưới hình dạng nữ giới mà có thể hóa thân thành vô số hình tướng. Tuy nhiên, do niềm tin sâu sắc của các dân tộc Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam, vào hình ảnh người mẹ hiền luôn yêu thương, che chở và cứu giúp chúng sinh khỏi khổ đau, hình tượng người phụ nữ đã trở nên phổ biến và được tôn thờ rộng rãi. Chính vì lẽ đó, phần lớn các tôn tượng Quán Thế Âm được thờ phụng ngày nay đều mang hình tướng nữ giới. Mặc dù vậy, tại một số ngôi chùa ở miền Bắc Việt Nam và Trung Quốc, vẫn tồn tại những tôn tượng Quán Thế Âm được thể hiện dưới hình dạng nam giới.
Phật tử khắp nơi đã quá quen với hình ảnh Quán Thế Âm Bồ Tát là người phụ nữ đoan trang, xinh đẹp. Có nơi còn gọi Ngài Quán Thế Âm Bồ Tát là Phật Bà Quán Âm. Thế nhưng, lại có ý kiến cho rằng Quán Thế Âm Bồ Tát là nam chứ không phải nữ.
Quan Niệm Về Giới Tính Của Chư Vị Bồ Tát
Trong quan niệm Phật giáo, các bậc Phật và Bồ Tát không bị giới hạn bởi giới tính. Chư vị Bồ Tát không phải là những nhân vật lịch sử hữu sinh hữu tử, mà các Ngài thị hiện ở đời dưới nhiều hình tướng khác nhau: nam, nữ, già, trẻ, người, động vật, hay thậm chí là cảnh vật như núi sông. Sự hóa thân này tùy thuộc vào tâm niệm và sự chiêu cảm của chúng sinh mà ứng thân thị hiện.
Tại Trung Quốc, cho đến thế kỷ thứ X, hình tượng Quán Âm vẫn thường được thể hiện dưới dạng nam giới, thậm chí có những tượng Quán Âm được tạc có râu trong các hang động ở Đôn Hoàng. Đến khoảng cuối thế kỷ thứ mười, Quán Âm bắt đầu được vẽ với trang phục áo trắng và mang hình dáng nữ nhân. Sự thay đổi này có thể xuất phát từ sự giao thoa giữa Phật giáo và Lão giáo trong giai đoạn đó. Một cách giải thích khác là ảnh hưởng của Mật tông, nơi mà hai yếu tố Từ bi và Trí tuệ được biểu trưng qua các cặp nam nữ. Mỗi vị Phật hay Bồ Tát trong Mật tông thường có một “quyến thuộc” nữ nhân đi kèm. Vị quyến thuộc của Quán Thế Âm được xem là nữ thần áo trắng Đa La, và “Bạch Y Quán Âm” là tên dịch nghĩa của danh xưng này. Từ đó, các tín đồ Phật giáo Trung Quốc bắt đầu khoác lên hình tượng Quán Âm chiếc áo trắng và xem Ngài là vị Bồ Tát hỗ trợ cho phụ nữ hiếm muộn. Sự thị hiện dưới hình dạng phụ nữ của Bồ Tát Quán Thế Âm chỉ thực sự phổ biến từ đời Đường tại Trung Hoa. Ngược lại, người Tây Tạng thường tạc tượng Bồ Tát Quán Thế Âm theo hình tượng nam giới, tượng trưng cho sức mạnh kiên cố và oai dũng để trấn áp tà ma, quỷ dữ. Người Tây Tạng theo Mật tông, thông qua việc trì tụng thần chú và thực hành thủ ấn để nhiếp phục thân tâm, đạt đến định và phát huy trí tuệ. Hiện nay, hầu hết các cơ sở thờ tự tại Á Đông đều quen thuộc với hình ảnh Bồ Tát Quán Thế Âm dưới hình dạng phụ nữ.
Bồ Tát Quán Thế Âm là nam hay nữ? Chư vị Bồ Tát không phải là những nhân vật lịch sử bằng xương bằng thịt có sinh có tử, mà các ngài thị hiện ở đời dưới nhiều hình tướng: nam, nữ, già, trẻ, người, thú vật, núi sông… tùy tâm niệm của chúng sinh chiêu cảm mà ứng thân thị hiện.
Công Hạnh Cứu Độ Chúng Sinh Của Bồ Tát Quán Thế Âm
Chính vì lòng từ bi vô bờ bến, được ví như tình mẫu tử thiêng liêng, mà người đời tôn kính Bồ Tát Quán Thế Âm thông qua hình tượng người phụ nữ, thường gọi Ngài là “Mẹ Quán Âm”, hay xem Ngài như một vị Phật với danh hiệu “Phật Bà Quán Âm”. Việc tôn xưng Bồ Tát Quán Thế Âm như một vị Phật là hoàn toàn phù hợp với kinh điển. Theo kinh Thiên Thủ Thiên Nhãn Vô Ngại Đại Bi Tâm Đà La Ni, trong vô lượng kiếp về trước, Ngài đã thành Phật hiệu là Chính Pháp Minh Như Lai. Tuy nhiên, vì đại nguyện cứu độ chúng sinh, Ngài đã thị hiện làm Bồ Tát.
Việc Bồ Tát thị hiện dưới hình dạng người nữ nhằm mục đích chuyển hóa tâm tà ác và hạn chế sự xa hoa, trụy lạc của thế gian. Đây là một phương thức tùy duyên hóa độ của Ngài, và cũng từ đó, hình tượng nữ giới trở nên phổ biến ở một số quốc gia châu Á. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là con người cần nhận thức rằng đây là sự thị hiện, không nên chấp trước vào hình tướng đó. Bồ Tát Quán Thế Âm được xem là người mẹ hiền của nhân gian, luôn che chở, nâng đỡ và giúp đỡ chúng sinh vượt qua những khó khăn trong cuộc sống, hướng đến sự tốt đẹp và hữu ích.
Để hiểu rõ hơn về các giáo lý và thực hành trong Đạo phật, mời bạn khám phá thêm những nội dung thú vị khác trong chuyên mục.
