Khám phá nghi thức ‘ngũ thể đầu địa’ – biểu hiện tôn kính tối thượng, nơi năm phần cơ thể hòa mình vào đất mẹ để đảnh lễ. Câu chuyện về Pháp Đạt trong Kinh Pháp Bảo Đàn hé mở một góc nhìn sâu sắc về tâm niệm trong lễ bái, liệu một tâm còn chấp trước có thể đạt đến sự thanh tịnh tuyệt đối? Tìm hiểu thêm về hành trình tu tập và giác ngộ tại Chiasedaophat.
Ý nghĩa sâu sắc của nghi thức lạy Phật “ngũ thể đầu địa”
Nghi thức “ngũ thể đầu địa” là cách thể hiện lòng tôn kính sâu sắc nhất đối với Đức Phật. “Ngũ thể đầu địa” có nghĩa là năm bộ phận cơ thể bao gồm đầu, hai tay và hai chân đều chạm sát mặt đất khi thực hiện lễ lạy. Cụ thể, quy trình thực hiện bao gồm: quỳ gối phải sát đất (bao gồm toàn bộ gối, cẳng chân và mu bàn chân), tiếp theo là gối trái, rồi đến hai khuỷu tay chạm đất, hai bàn tay ngửa và duỗi thẳng qua trán, và cuối cùng là đỉnh đầu đặt sát đất. Tư thế này cần được giữ yên trong một khoảng thời gian nhất định để hoàn thành một lạy. Động tác này mang ý nghĩa tượng trưng cho việc người lạy đang nâng bàn chân của Đức Thế Tôn để cung kính đảnh lễ.
Phân tích qua câu chuyện trong Kinh Pháp Bảo Đàn
Trong Kinh Pháp Bảo Đàn, phẩm Cơ duyên ghi lại câu chuyện về Tăng sĩ Pháp Đạt. Xuất gia từ năm 7 tuổi tại Hồng Châu, Pháp Đạt thường xuyên tụng Kinh Pháp Hoa. Tuy nhiên, khi đến lễ Tổ, ông không thực hiện lễ lạy với đầu chạm đất. Tổ đã quở trách ông rằng: “Lễ mà đầu không sát đất chi bằng đừng lễ, trong tâm ông ắt có một vật, vậy ông chứa chấp sự nghiệp gì?”. Pháp Đạt thưa rằng mình đã tụng Kinh Pháp Hoa đến ba ngàn bộ. Tổ giải thích: “Nếu ông tụng đến muôn bộ, được cái ý Kinh mà chẳng cho rằng hơn, ắt cùng với ta sánh vai, nay ông mang sự nghiệp này, trọn không biết lỗi, nghe ta nói kệ:
Lễ vốn chặt cờ mạng
Sao đầu không sát đất
Có ngã tội liền sanh
Quên công phước vô tỷ…”
Sau khi nghe lời dạy của Tổ, Ngài Pháp Đạt vô cùng hối hận và tạ lỗi, xin sám hối và hứa: “Từ nay về sau con sẽ khiêm cung với tất cả mọi người”.
Lạy Phật theo cách “ngũ thể đầu địa” là thể hiện lòng tôn kính nhất. Ảnh: Internet
Cách lạy “ngũ thể đầu địa” còn được biết đến với tên gọi “đầu diện tiếp túc quy mạng lễ”, nghĩa là dùng đầu và mặt chạm vào chân của Đức Thế Tôn để bày tỏ lòng cung kính. Do đó, tư thế cúi đầu trán chạm đất, hai bàn tay ngửa đưa ra phía trước trán là hoàn toàn đúng với quy cách của “ngũ thể đầu địa”.
Tầm quan trọng của việc giữ yên tư thế khi lạy
Một yếu tố quan trọng trong nghi thức này là việc “đầu đặt sát đất, giữ yên một lúc”. Khoảng thời gian giữ yên tư thế sau khi cúi lạy không chỉ thể hiện sự cung kính của thân thể mà còn là sự biểu đạt của tâm ý. Việc này cho phép người lạy dốc hết tâm tư để thể hiện lòng thành kính sâu sắc. Lạy Phật cần được thực hiện một cách chậm rãi, thong thả để giữ được sự trang nghiêm và thành kính. Do đó, những ai thực hiện động tác “cúi đầu lạy xuống, giữ lại một lúc” là đang tuân thủ đúng quy cách của “ngũ thể đầu địa”.
Ý nghĩa tượng trưng của từng bộ phận chạm đất
Theo kinh Hoa Nghiêm, khi thực hiện lễ kính Tam Bảo bằng cách “ngũ thể đầu địa”, mỗi bộ phận cơ thể chạm đất đều mang một ý nghĩa sâu sắc, nhằm nhiếp phục sự kiêu mạn và thể hiện lòng thành kính:
- Gối bên phải sát đất: Nguyện cho chúng sanh đạt được đạo Chánh giác.
- Gối bên trái sát đất: Nguyện cho chúng sanh không còn khởi tâm tà kiến ngoại đạo, tất cả đều an trụ trong đạo Chánh giác.
- Tay phải sát đất: Nguyện cho chúng sanh chứng nhập Đại Bồ-đề, giống như Đức Thế Tôn ngồi trên tòa kim cương, khiến đại địa rung động và hiện bày tướng lành.
- Tay trái sát đất: Nguyện cho chúng sanh xa lìa các pháp ngoại đạo, quy hướng về Chánh đạo.
- Đỉnh đầu sát đất: Nguyện cho chúng sanh lìa bỏ tâm kiêu mạn, đạt được tướng vô kiến đỉnh (tướng vô úy của bậc giác ngộ).
Vì lòng thành kính đối với Phật, ta có thể lạy bao nhiêu cũng được để tỏ lòng tôn kính và xả bỏ tâm cống cao ngã mạn. Ảnh: Internet
Số lượng lạy và tâm thành kính
Theo quy định thông thường, người Phật tử thường lạy ba lần để kính lễ Tam Bảo: Phật Bảo, Pháp Bảo và Tăng Bảo. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là lòng thành kính đối với Đức Phật. Do đó, người Phật tử có thể lạy bao nhiêu lần tùy theo tâm nguyện để thể hiện lòng tôn kính và buông bỏ tâm cống cao ngã mạn. Đối với những người bệnh tật hoặc già yếu không thể thực hiện lễ lạy đúng theo quy cách, điều đó cũng không mang tội. Miễn là họ giữ vững tâm thành kính hướng về Đức Phật.
Để hiểu sâu hơn về các nghi thức và ý nghĩa trong đời sống tâm linh, mời bạn khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
