Sự tồn tại của con người gắn liền với vòng quay sinh tử không ngừng, một quy luật tự nhiên mà ai cũng phải đối mặt. Tuy nhiên, thay vì chấp nhận, chúng ta thường trốn tránh và sợ hãi cái chết vì những điều chưa biết. Khám phá Chiasedaophat để tìm hiểu sâu hơn về cách đối diện với nỗi sợ hãi này và tìm thấy sự bình an nội tâm.
Theo bản năng, con người có xu hướng sợ hãi cái chết vì sự bí ẩn của nó. Nỗi sợ này dẫn đến sự bám víu vào cuộc sống và thể xác, từ đó sinh ra tham dục và luyến ái.
Sự ra đời của một đứa trẻ mang lại niềm vui tột cùng cho gia đình, xua tan đi nỗi đau thể xác của người mẹ. Tuy nhiên, tiếng khóc chào đời của bé dường như báo hiệu rằng kiếp người là một hành trình đầy khổ đau. Từ thơ ấu đến trưởng thành, con người tạo ra vô số nghiệp thiện ác, rồi già đi và cuối cùng lìa bỏ cõi đời, để lại sự tiếc thương cho người ở lại. Đó chính là vòng quay tự nhiên của cuộc sống.
Dù con người ra sức né tránh, cái chết vẫn là điều không thể thoát khỏi. Khi cận kề cái chết, tâm trí con người thường ám ảnh bởi tài sản tích lũy, lo lắng cho con cái, và đặc biệt là sự suy tàn của chính cơ thể mình. Dù đã được chăm sóc kỹ lưỡng, thể xác cuối cùng cũng rã rời. Nỗi đau đớn khi phải rời xa thân xác là điều khó diễn tả, nhưng không thể tránh khỏi. Đây là tâm trạng chung của con người khi đối diện với cái chết, một sự sợ hãi xuất phát từ sự ngu muội.
Cái chết là một chủ đề khiến nhiều người trăn trở, đặt ra câu hỏi liệu nó có thực sự đáng sợ hay không.
Giải mã nỗi sợ cái chết
Nỗi lo âu của con người không hẳn bắt nguồn từ hoàn cảnh bên ngoài, mà chủ yếu là từ những kỳ vọng và hình dung về tương lai. Bản thân cái chết, theo bản chất, không hề đáng sợ. Sự kinh hoàng và ám ảnh mà chúng ta cảm nhận chỉ là sản phẩm của tâm trí. Con người thường thiếu dũng khí để đối diện trực diện với ý niệm về cái chết. Đối với những ai né tránh sự thật, nỗi khổ đau càng trở nên tột cùng và khó chấp nhận. Ngược lại, khi chúng ta dám đối mặt với thực tế, nỗi sợ hãi sẽ dần lắng dịu hoặc biến mất.
Cuộc đời có thể ví như một mũi tên lao về đích – cái chết. Hiểu được điều này, chúng ta cần dũng cảm đối diện với quy luật tự nhiên này. Để đạt được sự tự do trong cuộc sống, chúng ta phải loại bỏ nỗi sợ hãi cái chết. Sợ hãi chỉ nảy sinh ở những người không thấu hiểu quy luật vũ trụ. Đức Phật đã dạy: “Dù ở đâu đi nữa, nếu có phát xuất, thì sợ hãi chỉ phát xuất nơi người mất trí điên khùng và không bao giờ phát xuất nơi người khôn ngoan”. Sợ hãi chỉ là một trạng thái tâm lý. Khoa học cho thấy cái chết chỉ đơn thuần là sự tiêu hao sinh lý của cơ thể. Thay vì sợ hãi và hình dung về những điều kinh khủng không có thật, chúng ta nên chấp nhận nó. Bác sĩ nổi tiếng Sir William Osler đã nhận định: “Theo kinh nghiệm hành nghề của tôi, tôi thấy hầu hết những người chết không đau đớn và sợ hãi”.
Một nữ y tá kỳ cựu chia sẻ: “Thảm kịch lớn nhất mà tôi chứng kiến là nỗi ám ảnh sợ chết đeo bám con người suốt đời. Khi cái chết đến, nó lại hiện ra một cách tự nhiên như chính bản chất của sự sống. Rất ít người thực sự sợ chết nếu họ đã sống một cuộc đời trọn vẹn. Theo kinh nghiệm của tôi, chỉ có một trường hợp tôi nhận thấy vẻ sợ hãi – đó là một phụ nữ đã làm điều sai trái với chị gái mình và cảm thấy quá muộn để sửa chữa.”
“Điều kỳ diệu và đẹp đẽ sẽ đến với bất kỳ ai, dù là đàn ông hay phụ nữ, khi họ đã sống một cuộc đời trọn vẹn. Mọi nỗi sợ hãi, khiếp đảm sẽ tan biến. Tôi thường thấy ánh sáng bình minh hạnh phúc trong mắt họ khi họ nhận ra điều đó. Đó là ân huệ lớn lao từ Tạo Hóa.”
Chính vì quá tham luyến cuộc sống mà nỗi sợ chết hình thành một cách phi tự nhiên, gây ra lo âu trong cuộc sống. Điều này khiến con người không dám mạo hiểm làm những điều đúng đắn, mà sống trong sợ hãi, lo lắng về bệnh tật và tai nạn có thể cướp đi mạng sống. Nhận thức rằng cái chết là không thể tránh khỏi, những người quá yêu đời sống trần thế thường tìm đến những lời cầu nguyện với hy vọng được lên thiên đàng. Tuy nhiên, họ khó lòng tìm thấy hạnh phúc đích thực giữa vòng xoáy của sợ hãi và hy vọng.
Thật khó để xem nhẹ hay phớt lờ bản năng tự vệ tự nhiên của con người. Tuy nhiên, có một phương pháp để chế ngự nỗi sợ hãi: hãy gạt bỏ khái niệm về cái “tôi” cá nhân, hướng tình yêu thương vị kỷ ra bên ngoài bằng cách làm lợi ích cho nhân loại và thể hiện lòng trắc ẩn với người khác. Bất kỳ ai nhận thức sâu sắc rằng cái chết là điều không thể tránh khỏi sẽ nỗ lực hoàn thành trách nhiệm với đồng loại trước khi ra đi. Hành động này sẽ mang lại sự ngưỡng mộ từ mọi người, cả trong hiện tại lẫn tương lai. Khi bạn say mê phục vụ người khác, bạn sẽ dần thoát khỏi sự tự luyến, những ước mơ viển vông, sự kiêu căng, tự phụ và lòng tự tôn quá mức.
Bệnh tật và cái chết: Góc nhìn thực tế
Bệnh tật và cái chết là những hiện tượng tự nhiên trong vòng đời của chúng ta, và chúng ta cần chấp nhận chúng bằng sự thấu hiểu. Theo tâm lý học hiện đại, căng thẳng tinh thần thường xuất phát từ việc né tránh và không chấp nhận sự thật của cuộc sống. Nếu không vượt qua được sự căng thẳng này, nó có thể dẫn đến bệnh tật. Trong khi đó, sự lo lắng hay thất vọng quá mức khi ốm đau chỉ làm tình trạng bệnh nặng thêm. Đối với những người có tâm hồn và hành động trong sạch, cái chết không có gì đáng sợ. Sự sống của chúng ta là sự kết hợp giữa tâm trí và thể xác, và cả hai đều không thể chết một cách riêng biệt.
Cái chết là một quy luật tất yếu của vũ trụ, một tiến trình không thể tránh khỏi trong cuộc đời mỗi sinh linh.
Nghiệp báo, kết quả của những hành động xấu trong quá khứ, sẽ đi theo chúng ta vào kiếp sau, gây ra những khổ đau trong hiện tại. Những khổ đau này hoàn toàn có thể tránh khỏi nếu chúng ta nỗ lực tạo phước, sống một cuộc đời đạo hạnh và thực hiện những hành động tốt đẹp ở bất cứ đâu và bất cứ lúc nào. Khi đó, chúng ta có thể đối mặt với cái chết một cách can đảm và bình thản.
Theo lời dạy của Đức Phật, chúng ta không nên tin vào bất kỳ “vị cứu tinh” nào có thể gánh vác thay chúng ta hậu quả từ những hành động sai lầm. Hãy luôn ghi nhớ lời khuyên của Ngài: “Hãy tin vào chính mình để tự cứu, hãy nỗ lực và chuyên cần”. Người Phật tử không chìm đắm trong sầu bi khi thân nhân hay bạn bè qua đời. Không có gì có thể ngăn cản được quy luật nhân quả. Khi một người chết, nghiệp của họ sẽ theo họ sang kiếp sống mới. Người thân, bạn bè chỉ có thể đưa tiễn họ đến nơi an nghỉ cuối cùng, còn người chết tự mang theo những hành động thiện hay ác của mình. Những người còn sống nên đối mặt với mất mát bằng sự bình tĩnh và thấu hiểu.
Cái chết là một tiến trình không thể tránh khỏi trên cõi đời này, một sự thật hiển nhiên trong vũ trụ. Rừng có thể hóa thành đô thị, đô thị có thể biến thành sa mạc, núi có thể thành hồ. Sự biến đổi diễn ra khắp nơi, chỉ có cái chết là điều bất biến. Mọi thứ trên đời đều vô thường. Chúng ta có tổ tiên, và tổ tiên chúng ta cũng có tổ tiên, nhưng giờ họ đang ở đâu? Tất cả đã vĩnh viễn ra đi.
Đừng cho rằng quan điểm này là yếm thế hay bi quan. Đây là góc nhìn thực tế nhất của chủ nghĩa hiện thực. Tại sao chúng ta lại cố tình mù quáng trước những sự thật hiển nhiên? Cái chết có thiêu rụi tất cả không? Đúng vậy! Nhưng đừng quên rằng: Cái chết khiến mọi người nhận ra định mệnh của mình. Dù có cao sang đến đâu, dù khoa học kỹ thuật và y học có tiến bộ đến đâu, cái chết vẫn là điểm đến cuối cùng: hoặc trong quan tài, hoặc hóa thành tro tàn. Sống và chết là một quá trình liên tục cho đến khi chúng ta đạt đến sự hoàn hảo.
*Trích từ cuốn sách “Cái chết có đáng sợ không?”, tác giả: Hòa thượng K. S. Dhammananda; dịch giả: Thích Tâm Quang.
(Còn tiếp)
Để hiểu rõ hơn về cách đối diện với sự vô thường và cái chết, hãy khám phá thêm những lời dạy sâu sắc trong chuyên mục Đạo phật.
