Giữa bộn bề cuộc sống, đôi khi ta lạc giữa hai thái cực cảm xúc, không vui cũng chẳng buồn. Khám phá cách Đức Phật đã chỉ dạy về trạng thái an nhiên, giúp ta vượt qua những dao động nội tâm. Tìm hiểu thêm về con đường giải thoát tại Chia sẻ Đạo Phật.
Thế Tôn dạy về trạng thái “Không não cũng không hỷ”, đó chính là an nhiên.
Trong một lần Thế Tôn an trú tại vườn Nai, thuộc rừng Anjana, thuộc thành Safketa, vào lúc đêm tàn, một thiên tử tên Kakudha với hào quang rực rỡ chiếu sáng cả khu rừng đã đến đảnh lễ và đàm đạo với Ngài.
Thiên tử Kakudha mở lời: “Thưa Sa môn, Ngài có đang hoan hỷ không?”
Thế Tôn đáp: “Này Hiền giả, Ta đạt được điều gì mà phải hoan hỷ?”
Thiên tử tiếp lời: “Vậy thưa Sa môn, có phải Ngài đang sầu muộn?”
Thế Tôn trả lời: “Này Hiền giả, Ta không còn gì để mòn mỏi mà phải sầu muộn.”
Thiên tử Kakudha bày tỏ sự thắc mắc qua những vần thơ:
Thật như vậy, này Hiền giả.
Làm sao, này Tỷ kheo
Ngài không có sầu muộn
Tuy vậy, Ngài cũng không
Có được sự hoan hỷ
Làm sao nay Ngài lại
Ngồi cô độc một mình
Không có được hoan hỷ
Cũng không bị dao động
Thế Tôn đáp lại bằng những lời kệ:
Thật sự, này Dạ xoa
Ta không có sầu muộn
Tuy vậy ở nơi ta
Hoan hỷ không khởi lên
Dầu nay Ta có ngồi
Riêng một mình cô độc
Ta không có hoan hỷ
Cũng không bị dao động
Thiên tử Kakudha lại hỏi:
Làm sao, này Tỷ kheo
Ngài không có sầu muộn
Làm sao ở nơi Ngài
Hoan hỷ không khởi lên
Làm sao nay Ngài lại
Ngồi cô độc một mình
Không có được hoan hỷ
Cũng không bị dao động
Thế Tôn giải thích:
Hoan hỷ chỉ có đến
Với người tâm sầu muộn
Sầu muộn chỉ có đến
Với người tâm hoan hỷ
Do vậy, này Tỷ kheo
Không hoan hỷ, sầu muộn
Vậy nên, này Hiền giả
Ông phải biết như vậy
Đã lâu, con mới thấy
Bà la môn tịch tịnh
Vị Tỷ kheo không sầu
Cũng không có hoan hỷ
Đã an toàn vượt khỏi
Chỗ người đời đắm say
(Trích từ Kinh Tạng Nikāya, Tương Ưng Bộ, chương II, phẩm Cấp Cô Độc, Phần Kakudha)
Lời bàn về sự An Nhiên
Phần lớn chúng ta thường sống trong hồi ức về quá khứ hoặc những dự định cho tương lai, ít khi thực sự an trú trong giây phút hiện tại. Sự thiếu vắng chánh niệm khiến tâm trí dễ dàng xao lãng, bị cuốn theo các yếu tố bên ngoài hoặc chìm đắm trong những suy tưởng, dẫn đến những trạng thái cảm xúc như vui, buồn thất thường.
Hiểu về sự Dao động của Tâm thức
Tâm lý con người vốn dĩ luôn biến động, dễ dàng bị chi phối bởi hai thái cực buồn và vui. Khi thiếu sự tỉnh giác, dù tâm ở trạng thái không vui cũng không buồn, ta vẫn có thể cảm thấy cô đơn hay trống trải. Thậm chí, một số người còn tìm cách né tránh việc đối diện với chính mình bằng cách tìm đến các hoạt động giải trí như xem phim, nghe nhạc, hay ngủ.
Giá trị của Thực hành Chánh niệm
Đối với những ai chưa từng trải nghiệm thiền định hoặc xây dựng một đời sống nội tâm chú trọng chánh niệm và tỉnh giác, việc thấu hiểu sức sống nội tại, sự an tĩnh và thảnh thơi của một hành giả thực thụ là điều không dễ dàng. Khó có thể hình dung về một cuộc sống giản dị, có phần cô độc, thanh bần, trầm lắng, dường như thiếu vắng niềm vui theo cách nhìn thông thường, nhưng lại có thể duy trì bền bỉ.
Vượt thoát Khổ đau bằng sự Bình an Nội tại
Theo tuệ giác của Đức Phật, khổ đau sinh khởi từ sự bám víu vào các đối cực. Ta buồn khi trạng thái vui vẻ chấm dứt, và ta tìm thấy niềm vui khi thoát khỏi nỗi buồn. Chỉ những ai thiết lập được sự bình an nội tại, làm lắng dịu tâm tư, không để ngoại cảnh chi phối và vượt lên trên những cảm xúc buồn vui thông thường, mới thực sự đạt được sự vững chãi, an trú trong hạnh phúc và tịnh lạc.
Để hiểu sâu hơn về cách vượt thoát khổ đau và tìm kiếm sự bình an nội tại, hãy khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
