Khám phá chiều sâu của vũ trụ nội tâm, nơi bản chất rỗng rang ẩn chứa sức mạnh sáng tạo vô biên. Sự tương quan giữa cái nhỏ bé và cái vĩ đại sẽ hé mở cánh cửa dẫn đến nhận thức về Pháp giới, một khái niệm quan trọng trong kinh Hoa Nghiêm mà bạn có thể tìm hiểu thêm tại Chiasedaophat.
Khái niệm “chân không diệu hữu” trong Phật giáo, đặc biệt là trong kinh Hoa Nghiêm, hàm ý rằng mọi sự tồn tại, dù là hữu hình hay vô hình, đều bắt nguồn từ bản chất rỗng rang và đồng thời mang trong mình tiềm năng biểu hiện kỳ diệu. Câu nói “Có thì tự mảy may, không thì cả thế gian này cũng không” nhấn mạnh sự tương quan mật thiết giữa sự tồn tại nhỏ bé nhất và toàn bộ vũ trụ.
Việc tu tập và nhận thức về pháp giới Hoa Nghiêm cho phép chúng ta sống trong “tánh khởi” hay Nhất Tâm, là nền tảng chung cho mọi chúng sinh và thế giới. Khi tâm thức ô nhiễm, thế giới quan trở nên chia cắt, đầy chướng ngại và khổ đau. Ngược lại, một tâm thức thanh tịnh sẽ kiến tạo một pháp giới thanh tịnh, phản ánh cảnh giới của chư Phật. Mức độ thanh tịnh của tâm quyết định khả năng chứng nghiệm sự thanh tịnh của pháp giới.
Thế giới Hoa Nghiêm, hay còn gọi là thế giới Hoa Tạng, được mô tả như một vũ trụ được trang nghiêm bằng vô số hoa. Thế giới chúng ta đang chiêm nghiệm chỉ là một phần của biển thế giới Hoa Tạng, mà biển này lại đồng nhất với vũ trụ và pháp giới bao la.
Biển Hoa Tạng thế giới
Đồng pháp giới không khác
Trang nghiêm rất thanh tịnh
An trụ nơi hư không.
(Phẩm Hoa Tạng thế giới, thứ 5)
Sống trong pháp giới Hoa Nghiêm là sống trong “tánh khởi” hay trong Nhất Tâm của tất cả chúng sanh và thế giới.
Thế giới Hoa Tạng được xem là “y báo” – cảnh giới vật chất, môi trường và cõi nước của Phật Tỳ-lô-giá-na. Trong khi đó, “chánh báo” chính là Đức Phật Tỳ-lô-giá-na (được mô tả chi tiết trong phẩm Thế giới thành tựu, phẩm Hoa Tạng thế giới và phẩm Tỳ-lô-giá-na). Sự viên dung vô ngại giữa chánh báo và y báo tạo nên bản chất của thế giới Hoa Tạng.
Thân Phật khắp pháp giới
Khắp rưới những mưa pháp
Vô sanh, vô sai biệt
Thế gian hiện tất cả.
Mười phương vi trần cõi
Lưới sáng trùm khắp nơi
Ánh sáng đều có Phật
Khắp hóa độ quần sanh.
Thân Phật vô sai biệt
Đầy khắp nơi pháp giới
Đều khiến thấy sắc thân
Tùy cơ khéo điều phục.
(Phẩm Như Lai hiện tướng, thứ 2)
Sự tương dung này có nghĩa là Pháp thân (bản thể thanh tịnh) và Sắc thân (Báo thân và Hóa thân) của chư Phật là một thể không thể tách rời. Cả ba thân này hòa quyện vào nhau, tạo nên sự hiện hữu viên mãn.
Những hành giả đã thâm nhập vào “pháp giới thể tánh trí”, như Bồ-tát Phổ Hiền, có thể nhận thấy rằng tất cả các cõi giới đều là pháp giới Hoa Tạng.
Trí tuệ, công đức, biển rất sâu
Hiện khắp mười phương vô lượng cõi
Được thấy tùy theo các chúng sanh
Quang minh soi khắp chuyển pháp luân.
Phật vô lượng kiếp đều nghiêm tịnh
Vì độ chúng sanh khiến thành thục
Xuất hiện tất cả các cõi nước
Phật cảnh rất sâu khó nghĩ bàn.
Khắp dạy chúng sanh khiến được vào
Tâm họ nhỏ hẹp chấp hữu lậu
Chẳng thông đạt được cảnh giới Phật.
Nếu có lòng tin chắc, trong sạch
Thường được gần gũi thiện tri thức
Tất cả chư Phật hộ niệm cho.
Thế mới được vào Như Lai trí.
Pháp giới Hoa Tạng này còn hiện hữu ngay trong thân của Bồ-tát Phổ Hiền, thể hiện sự tương tức và bao trùm của vũ trụ trong từng vi tế.
Tất cả cõi nước trong thân ta
Chư Phật cũng an trụ ở đó
Chúng nên xem các chân lông tôi
Nay tôi hiện bày cảnh giới Phật.
Hạnh nguyện Phổ Hiền không bờ mé
Tôi đã tu hành được đầy đủ
Cảnh giới Phổ Nhãn thân rộng lớn
Là cõi giới Phật, hãy nghe kỹ.
(Thế giới thành tựu, thứ 4)
Trong thế giới Hoa Tạng và thế giới chư Phật hoàn toàn thanh tịnh, còn có biển chúng sanh với nghiệp và căn dục, mà thế giới Hoa Tạng ấy vẫn không nhiễm ô.
Thế giới Hoa Tạng bao gồm mười loại biển thế giới, trong đó có những biển liên quan đến thế giới, pháp giới, chư Phật, pháp luân, tam muội, nguyện lực Như Lai, thần biến Như Lai, cũng như biển chúng sanh, nghiệp chúng sanh và căn dục của chúng sanh. Điều kỳ diệu là ngay cả trong thế giới thanh tịnh này, sự hiện diện của chúng sanh với nghiệp và dục vọng cũng không làm ô nhiễm bản chất thanh tịnh của Hoa Tạng.
Sự phân biệt giữa chúng sanh và Bồ-tát, giữa vòng luân hồi sinh tử và cõi Niết-bàn thanh tịnh, suy cho cùng là sự phân biệt giữa tâm ô nhiễm và tâm thanh tịnh. Cùng một pháp giới, nhưng người có tâm thanh tịnh sẽ thấy nó thanh tịnh, còn người có tâm ô nhiễm sẽ thấy và hành động bất tịnh.
Chúng sanh loạn đục bởi phiền não
Phân biệt, ưa thích chẳng phải đồng
Tùy tâm tạo nghiệp vô số kể
Tất cả biển cõi từ đây lập.
Bồ-tát thường tu hạnh Phổ Hiền
Du hành pháp giới vi trần đạo
Trong mỗi trần hiện vô lượng cõi
Rộng lớn thanh tịnh như hư không.
(Thế giới thành tựu, thứ 4)
Do đó, các pháp tu tập như thiền định, quán chiếu, các phép tu ba-la-mật trong kinh Hoa Nghiêm đều nhằm mục đích đưa tâm bất tịnh trở về bản nguyên thanh tịnh, tích tập trí tuệ. Việc tích tập công đức lại liên quan nhiều hơn đến sự phụng sự người khác và thế giới bên ngoài.
Bồ-tát tu hành những biển nguyện
Khắp tùy chỗ chúng sanh mong muốn
Chúng sanh tâm tưởng rộng vô biên
Cõi nước Bồ-tát khắp mười phương.
Bồ-tát thẳng đến Nhất thiết trí
Siêng tu các môn tự tại lực
Xuất sanh khắp vô lượng biển nguyện
Cõi nước rộng lớn đều thành tựu.
Tu những biển hạnh rộng vô biên
Vào cảnh giới Phật cũng vô lượng
Thanh tịnh mười phương các cõi nước
Mỗi mỗi cõi trải vô lượng kiếp.
(Thế giới thành tựu, thứ 4)
Tu tập theo kinh Hoa Nghiêm bao gồm việc thực hành các định và quán để thấu hiểu tánh Không và tính “như huyễn” (như mô tả trong phẩm Thập Định, thứ 27), các loại trí thông (Thập Thông, thứ 28), và các cấp độ nhẫn (Thập Nhẫn, thứ 29). Đây là quá trình tích tập trí tuệ. Song song đó, việc tu hạnh Bồ-tát theo Bồ-tát Phổ Hiền là quá trình tích tập công đức. Khi đạt đến các cảnh giới cao hơn, hai sự tích tập này ngày càng hòa quyện.
Sự kết hợp giữa tích tập trí tuệ và công đức dẫn dắt người tu đạo Bồ-tát bước vào thế giới Hoa Tạng, nơi Chân Không và Diệu Hữu tương dung. Thế giới Hoa Tạng được kiến tạo từ trí tuệ Chân Không và công đức Diệu Hữu của chư Phật.
Chư Phật cảnh giới vô lượng môn
Tất cả chúng sanh chẳng vào được
Phật tánh thanh tịnh như hư không
Vì khắp thế gian khai chánh đạo.
Mỗi mỗi chân lông của Như Lai
Đầy đủ công đức như biển cả
Tất cả thế gian đều an vui
Thọ Quang vương đây đã thấy được.
(Thế chủ Diệu Nghiêm, thứ 1)
Phạm vi của Chân Không Diệu Hữu trong thế giới Hoa Tạng vô cùng sâu rộng và vi tế, trải dài từ cấp độ vi trần cho đến từng khoảnh khắc tồn tại.
Những sự trang nghiêm trong ba thời
Trong trái ngọc sáng đều hiển hiện
Thể tánh vô sanh, không thể nắm
Đây là Như Lai tự tại lực.
Tất cả trang nghiêm mặt đất này
Đều hiện thân Như Lai rộng lớn
Đấy cũng chẳng đến cũng chẳng đi
Phật nguyện lực xưa đều khiến thấy.
Trong mỗi vi trần mặt đất này
Tất cả Phật tử đang hành đạo
Đều thấy rõ mình được thọ ký
Tùy theo ý nguyện đều thanh tịnh.
(Hoa Tạng thế giới, thứ 5)
Để có thể tương giao, chiêm nghiệm và thâm nhập vào thế giới Hoa Tạng, hay cõi giới Chân Không Diệu Hữu, tâm thức của chúng ta cần đạt đến sự tương ứng với tánh Không và được trang nghiêm bằng công đức tương tự như Bồ-tát Phổ Hiền.
Từ những giáo lý của chư Phật mà sinh khởi, cũng nhờ nguyện lực của Như Lai và bản tánh Chân Như bình đẳng như hư không. Pháp thân của Ngài đã được trang nghiêm viên mãn. Trong pháp hội của tất cả cõi Phật, Bồ-tát Phổ Hiền luôn hiện diện khắp nơi, với quang minh từ trí tuệ và công đức chiếu rọi mười phương, giúp chúng sanh thấy rõ.
Phổ Hiền ở khắp nơi trong đó
Quang minh biển trí tuệ công đức
Chiếu khắp mười phương đều được thấy.
Vào trong tất cả trần pháp giới
Thân ấy vô tận không sai khác
Ví như hư không đều toàn khắp
Diễn nói pháp Như Lai rộng lớn.
Quang minh của tất cả công đức
Rộng lớn như mây lực vi diệu
Du hành trong tất cả biển chúng sanh
Nói công hạnh Phật pháp vô đẳng.
(Phổ Hiền tam muội, thứ 3)
Tâm thức thanh tịnh của Bồ-tát được ví như vàng, và càng lên những địa vị cao, vàng càng được tinh luyện. Tâm thức càng tinh khiết, càng có khả năng nhận thức thế giới nghiêm tịnh vốn có. Thế giới Hoa Tạng, hay cõi Chân Không Diệu Hữu, được ví như vàng ròng, thuần khiết và tinh túy nhất. Đến nỗi, trong mỗi hạt bụi vi trần cũng chứa đựng sự viên mãn của vàng.
Mười phương cõi rộng lớn
Ức kiếp siêng tu hành
Đi trong Chánh biến tri
Biển tất cả các pháp.
Chỉ một thân bất hoại
Thấy trong mọi vi trần
Vô sanh cũng vô tướng
Hiện khắp trong các cõi.
Mười phương vô lượng Phật
Đều nhập một chân lông
Đều riêng hiện thần thông
Mắt trí xem thấy được.
(Như Lai hiện tướng, thứ 2)
Trong mỗi sát-na, mỗi khoảnh khắc, mỗi niệm đều đầy đặc vàng
Trong mỗi sát-na, mỗi khoảnh khắc, mỗi niệm, sự trang nghiêm và hiện hữu của chư Phật và thế giới được biểu hiện đầy đủ.
Mười phương những quốc độ
Vô lượng vô biên Phật
Đều ở trong mỗi niệm
Đều riêng hiện thần thông.
Các Bồ-tát đại trí
Thâm nhập vào biển pháp
Phật lực thường gia trì
Biết được phương tiện ấy.
Nếu người đã an trụ
Các hạnh nguyện Phổ Hiền
Thấy những cõi nước kia
Thần lực của chư Phật.
Nếu có người tin hiểu
Cho đến các đại nguyện
Đầy đủ trí huệ sâu
Thông đạt tất cả pháp.
Có thể nơi thân Phật
Mỗi mỗi quan sát được
Sắc thanh không chướng ngại
Rõ thấu các cảnh giới.
Có thể nơi thân Phật
An trụ cõi trí tuệ
Mau vào Như Lai địa
Bao trùm khắp pháp giới.
(Như Lai hiện tướng, thứ 2)
Khi đã tích tập đủ trí tuệ và công đức, chúng ta sẽ bước vào thế giới Hoa Tạng vốn đã trang nghiêm từ vô thủy, tức là bước vào thế giới Chân Không Diệu Hữu của chư Phật.
Mặc dù sự tích tập trí tuệ và công đức của cá nhân có thể còn hạn chế, điều quan trọng là nhận thức rằng sự tích tập này không phải là công phu đơn độc. Trí tuệ và công đức của Phật đã luôn tồn tại, đầy khắp. Thông qua quá trình thực hành, đến một thời điểm nhất định, chúng ta sẽ chạm vào và nhận ra rằng tất cả đều là của mình, là chính mình.
Bởi vì thế giới Chân Không Diệu Hữu đã tồn tại sẵn, là Quả đã viên thành, nên con đường tu hành, dù diễn ra trên cõi Nhân, luôn luôn nằm trong khuôn khổ của Quả Phật.
Việc bước vào pháp giới Hoa Nghiêm đòi hỏi sự chuyên cần tu tập. Một ngày nào đó, chúng ta sẽ nhận ra hạt cát của mình luôn hòa quyện trong vô số hạt cát rực rỡ của dòng sông Hằng, và giọt nước đơn độc của cuộc đời mình luôn hiện hữu trong đại dương bao la của chư Phật.
Để thấu hiểu sâu sắc hơn về giáo lý uyên thâm này, mời quý vị tiếp tục khám phá những nội dung chuyên sâu trong chuyên mục Đạo phật.
