L Lang Sơn không chỉ nổi tiếng với cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ mà còn ẩn chứa những giá trị tâm linh sâu sắc tại Chùa Bắc Nga. Nơi đây, một dòng sông kỳ lạ chảy ngược đã góp phần tạo nên những câu chuyện huyền bí, thôi thúc du khách khám phá. Tìm hiểu thêm về những điều thú vị tại chiasedaophat.com.
Chùa Bắc Nga: Nơi giao thoa giữa tín ngưỡng và huyền thoại
Chùa Bắc Nga, còn được biết đến với tên chữ “Tiên Nga Phật Tự” hay “Chùa Tiên Nga”, tọa lạc tại thôn Bắc Nga, xã Gia Cát, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn. Ngôi chùa được xây dựng trên một sườn đồi, với mặt tiền hướng ra Quốc lộ 4B và dòng sông Kỳ Cùng thơ mộng, tạo nên thế đất “rồng chầu hổ phục” theo quan niệm phong thủy. Dù kiến trúc và cách bài trí có phần giản dị, chùa Bắc Nga đã từ lâu trở thành điểm đến tâm linh nổi tiếng, thu hút đông đảo du khách thập phương tìm đến chiêm bái và cầu nguyện.
Vào ngày Rằm tháng Giêng hàng năm, Lễ hội chùa Bắc Nga lại tưng bừng diễn ra, thu hút người dân từ khắp nơi đổ về. Lễ hội mang ý nghĩa cầu mong tài lộc, mùa màng bội thu, và cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho muôn nhà. Trong không khí lễ hội, các liền anh, liền chị lại rủ nhau lên đồi cao để cùng nhau cất lên những làn điệu sli, lượn ngọt ngào, mang đậm bản sắc văn hóa vùng biên viễn.
Theo những câu chuyện kể của người già bản địa, Chùa Bắc Nga gắn liền với huyền thoại về các nàng tiên nữ. Tương truyền, vào thuở xa xưa, khi con người và tiên giới còn giao hòa, vẻ đẹp trần thế đã khiến các tiên nữ say mê. Họ thường bay xuống hạ giới để ngoạn cảnh, ngắm nhìn hoa thơm cỏ lạ và đắm mình trong dòng sông Kỳ Cùng trong xanh. Tình yêu với cảnh sắc nơi đây khiến một số tiên nữ quyết định ở lại trần gian.
Một lần nọ, khi một bà cụ lên núi đốn củi, các tiên nữ đã báo mộng cho bà biết ý định ở lại của mình. Bà cụ mang câu chuyện này kể lại cho dân làng, và họ cũng cho biết thường xuyên nhìn thấy các tiên nữ bay về khu rừng này để tắm gội. Với lòng thành kính, dân làng đã cùng nhau góp công, góp của để xây dựng một miếu thờ Tiên tại nơi đây, với mong ước được tiên nữ phù hộ cho cuộc sống ấm no, hạnh phúc và bình an. Từ đó, ngày 15 tháng Giêng âm lịch hàng năm được chọn làm ngày cúng lễ, mở hội để mời Tiên, mời Phật về chứng giám và ban phước lành.
Trải qua thời gian, miếu thờ ban đầu đã xuống cấp. Nhiều bậc tiền nhân, công thần và văn sĩ, vì ngưỡng mộ cảnh đẹp nơi đây và tin vào sự linh thiêng của chốn này, đã phát tâm công đức, xây dựng lại miếu thờ Tiên, sau đó thờ thêm Phật và dần hình thành nên ngôi chùa mà ngày nay chúng ta biết đến với tên gọi Chùa Bắc Nga hay Tiên Nga Tự.
Chùa Bắc Nga tại xã Gia Cát, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn.
Giá trị lịch sử và kiến trúc
Qua quá trình nghiên cứu các tư liệu lịch sử, văn bản Hán Nôm còn lưu giữ tại chùa, có thể thấy Chùa Bắc Nga sở hữu một kho tàng di sản quý giá, bao gồm 04 bia đá và 21 bản khắc Kinh Phật bằng gỗ, cùng nhiều tài liệu cổ khác.
Đặc biệt, Bia chùa Tiên Nga (bia số 1) ghi lại sự kiện trùng tu chùa vào năm Đinh Dậu, niên hiệu Minh Mệnh thứ 18 (tức năm 1837). Ban đầu, chùa chỉ là một công trình kiến trúc đơn sơ bằng nhà lá, sau đó được lợp ngói. Sáu mươi năm sau, vào ngày tốt tháng 2 năm Thành Thái thứ 13 (1901), chùa Tiên Nga tiếp tục được các quan chức và nhân dân địa phương công đức, tu sửa và tôn tạo.
Bia số 2, còn gọi là Bia chúa Tiên Nga, lại ghi chép về việc trùng tu nội thất bên trong chùa, bao gồm việc bài trí tượng Phật và các đồ thờ tự. Tấm bia thứ ba, được khắc vào tháng 11 năm Bảo Đại thứ 2 (1927), mang tên “Tiên Nga Tự Bi”, ghi lại công đức của Lũng Thị Đao cùng mẹ và các em trong việc hiến cúng ruộng đất cho chùa. Tấm bia thứ tư, dựng vào ngày tốt tháng 5 năm Nhâm Tuất (1562), ghi lại việc “tân tạo chùa” của một bà lão. Theo đó, sau khi mơ thấy Thần báo mộng, bà đã đứng ra hưng công xây dựng Miếu Thần và một giếng nước bên đường.
Dựa trên những ghi chép từ bốn tấm bia đá cổ, có thể khẳng định Chùa Bắc Nga được xây dựng từ năm 1562 (thời nhà Mạc). Khởi đầu chỉ là một ngôi miếu nhỏ, qua nhiều lần trùng tu và phát triển, nơi đây đã trở thành một ngôi đền và sau đó là chùa như hiện nay.
Chùa Bắc Nga không chỉ là một công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo mang giá trị lịch sử, mà còn là trung tâm tín ngưỡng, tâm linh quan trọng, phục vụ nhu cầu của người dân địa phương và du khách gần xa. Ngôi chùa còn phản ánh rõ nét truyền thống văn hóa dân gian Việt Nam, thể hiện qua việc thờ phụng đa dạng các đối tượng như Thần, Thánh, Phật.
Trải qua nhiều biến cố lịch sử, đặc biệt là các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, chùa đã nhiều lần bị xuống cấp và hư hỏng. Vì vậy, công tác tu sửa, tôn tạo đã được thực hiện nhiều lần. Gần đây nhất, vào năm 1995, phần mái chùa đã được tu sửa. Năm 1998, tường bao được xây dựng lại. Đến năm 2008, ngói lợp, mái và sân chùa tiếp tục được trùng tu, nâng cấp nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của người dân.
Toàn cảnh chùa Bắc Nga được Bộ VHTT & DL công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
Theo các ghi chép lịch sử, Chùa Bắc Nga được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, khởi nguồn từ một ngôi miếu nhỏ do các công thần, văn sĩ xây dựng để thờ Tiên, gắn liền với huyền thoại về các tiên nữ giáng trần. Ban đầu, chùa được xây dựng bằng gạch, mái lợp ngói, gồm một gian tiền tế thờ công đồng và một gian hậu cung thờ Tam Bảo. Chùa hiện vẫn còn lưu giữ nhiều hiện vật quý giá như các bức hoành phi, đôi câu đối, bát hương cổ và các văn bia ghi lại lịch sử trùng tu.
Ngôi chùa là minh chứng cho sự giao thoa của các lớp tín ngưỡng và tôn giáo đặc trưng, bao gồm Đạo thờ Tiên, Phật giáo và tín ngưỡng dân gian thờ Mẫu. Kiến trúc bên trong chùa được bài trí giản dị, với các pho tượng Phật, tượng ông Thiện, ông Ác và một số tượng nhỏ trên ban thờ Tam Bảo.
Dù không sở hữu quy mô bề thế như nhiều ngôi chùa lớn khác, chùa Bắc Nga từ lâu đã nổi tiếng về sự linh thiêng, thu hút đông đảo du khách thập phương tìm đến cầu nguyện, đặc biệt là vào dịp lễ hội.
Lễ hội chùa Bắc Nga diễn ra vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch hàng năm, gồm hai phần Lễ và Hội. Phần Lễ bao gồm các nghi thức cúng tế trang trọng, mời Tiên, Phật về phù hộ cho dân chúng. Phần Hội sôi động với các màn múa sư tử, các trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy. Điểm nhấn đặc biệt của lễ hội là phần hát giao duyên giữa các chàng trai, cô gái bằng làn điệu sli, lượn đặc trưng của dân tộc Tày, Nùng tại Lạng Sơn.
Năm 2002, chùa Bắc Nga được Chủ tịch UBND tỉnh xếp hạng là di tích cấp tỉnh, thành phố. Đến ngày 14 tháng 2 năm 2023, Lễ hội truyền thống chùa Bắc Nga, xã Gia Cát, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn đã chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia theo Quyết định số 231/QĐ-BVHTTDL.
Việc Lễ hội chùa Bắc Nga được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là một động lực quan trọng, khuyến khích cấp ủy, chính quyền và nhân dân các dân tộc huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn tiếp tục nỗ lực gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của di sản trên địa bàn.
Khám phá những câu chuyện huyền bí và giá trị văn hóa sâu sắc của Chùa Bắc Nga, bạn đọc có thể tìm hiểu thêm nhiều thông tin thú vị khác trong chuyên mục Đạo phật.
