Tại Việt Nam, hệ thống cơ sở thờ tự Phật giáo trải rộng với hàng ngàn ngôi chùa. Tuy nhiên, một thực trạng đáng quan ngại là nhiều ngôi chùa đang thiếu vắng bóng dáng người trụ trì hoặc vị trụ trì kiêm nhiệm nhiều nơi, gây ảnh hưởng đến công tác hướng dẫn Phật tử. Trong bối cảnh đó, việc tìm hiểu sâu hơn về sự khác biệt giữa các ngôi chùa có và không có sư trụ trì là vô cùng cần thiết để hiểu rõ hơn bức tranh Phật giáo đương đại. Để khám phá thêm về các hoạt động và thông tin Phật pháp, hãy ghé thăm chiasedaophat.com.
Theo thống kê, Việt Nam hiện có khoảng 15.000 đến 18.000 cơ sở thờ tự Phật giáo, bao gồm chùa, tổ đình, tịnh xá, thiền viện, tu viện, tịnh viện, tịnh thất và niệm Phật đường. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ gọi chung là chùa theo cách gọi phổ biến.
Trong số này, có một lượng đáng kể chùa đang đối mặt với tình trạng sư trụ trì kiêm nhiệm, không hướng dẫn Phật tử, hoặc thậm chí chưa có sư trụ trì. Mặc dù chưa có số liệu thống kê chính thức từ Giáo hội Phật giáo Việt Nam hay các cơ quan quản lý tôn giáo, ước tính con số này có thể lên đến hàng ngàn, đặc biệt tập trung ở các tỉnh miền Bắc và miền Trung.
 |
| Chùa Bà Đanh ở Hà Nam bao giờ hết “vắng như chùa Bà Đanh” |
Trong những năm gần đây, Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể, thành lập Ban Trị sự tại tất cả các tỉnh/thành, phát triển các chi hội và cử sư trụ trì cho một số chùa ở nước ngoài có cộng đồng người Việt sinh sống. Những nỗ lực này thể hiện quy mô, tầm vóc và trách nhiệm của Giáo hội trong việc kế thừa và phát huy truyền thống Phật giáo Việt Nam.
Tuy nhiên, khi đọc những thông tin về thành tựu của Giáo hội, chúng ta dễ dàng cảm nhận niềm vui và sự hưởng thụ. Ít ai thấu hiểu được những gánh nặng, công việc Phật sự khổng lồ mà các vị tu hành đang đảm đương. Bài viết này xuất phát từ nhận thức còn hạn chế, mong muốn chia sẻ một góc nhìn về thực trạng các ngôi chùa hiện nay.
Tháng 9 vừa qua, trong một chuyến thăm quê hương, một vị thầy từ Ấn Độ đã có dịp ghé thăm một số ngôi chùa ở miền Bắc. Khi đến một ngôi chùa cách Hà Nội khoảng 300 km, vị thầy bày tỏ mong muốn được đảnh lễ sư trụ trì. Tuy nhiên, chúng tôi được biết vị trụ trì hiện đang đảm nhiệm nhiều trọng trách ở Hà Nội và chỉ lên chùa vào các dịp lễ lớn.
Chia sẻ thông tin này với vị thầy, chúng tôi nhận thấy nét mặt thầy trầm xuống, ánh mắt lộ rõ sự ưu tư. Thầy chia sẻ: “Thầy thương cụ trụ trì quá. Tuổi đã cao, sức đã yếu mà còn phải gánh vác nhiều nhiệm vụ Phật sự như vậy. Thế hệ hậu bối chúng ta thực sự có lỗi với các vị thầy của mình.”
Nhân đó, thầy kể về truyền thống tu tập tại Tây Tạng, nơi thầy đã có nhiều năm gắn bó với các tu viện, trong đó có tu viện Serthar với hàng ngàn tăng ni tu học. Tại đây, truyền thống kính ngưỡng bậc bổn sư, vị trụ trì được đặt lên hàng đầu. Đối với người tu, nhìn thấy vị thầy là nhìn thấy Phật, kính Phật là kính Thầy.
Có lẽ vì suy nghĩ sâu sắc về điều này, vị thầy đã bày tỏ sự kính trọng sâu sắc đối với vị trụ trì ở ngôi chùa kể trên, dù chưa từng gặp mặt. Sự vất vả, gánh nặng Phật sự của vị trụ trì mà thế hệ sau chưa gánh vác được khiến thầy trăn trở.
Hình ảnh đó đã đánh thức sự vô tâm của chúng tôi. Là những người tự nhận là tín đồ Phật tử, chúng tôi chưa từng dành thời gian tìm hiểu sâu về Phật pháp, Phật sự và những trách nhiệm nặng nề mà quý chư tôn đức đang gánh vác. Ít nhất, chúng ta có thể lên tiếng trên các phương tiện truyền thông Phật giáo để cộng đồng Phật tử được biết và chia sẻ phần nào gánh nặng thông tin với người trụ trì.
|
| Đã bao năm rồi dòng sông bên chùa Bà Đanh vẫn chảy… |
Dọc đường đi, chúng tôi không ngừng suy ngẫm. Quý chư tôn đức với hạnh nguyện cao cả, dù kiêm nhiệm nhiều chức vụ, nhưng lại rất kiệm lời. Sự mệt nhọc của các cụ, cộng với sự vô tâm của hậu thế, có phải là nguyên nhân dẫn đến tình trạng kéo dài này?
Hôm nay, với cái nhìn thiển cận, chúng tôi viết những suy nghĩ này, thừa nhận rằng mình chưa bao giờ thấu hiểu hết những trách nhiệm nặng nề mà quý thầy phải gánh vác. Chúng tôi đã tìm hiểu và muốn chia sẻ về trọng trách của người trụ trì.
Trụ trì là gì?
Theo Từ điển Phật học, do Ban biên dịch Đạo Uyển Chân Nguyên, Nguyễn Tường Bách, Thích Nhuận Châu biên soạn và NXB Tôn Giáo xuất bản, từ “Trụ trì” hay “Trú trì” được giải nghĩa như sau:
– Duy trì, nắm giữ. Đặc biệt trong nghĩa “Hộ trì Phật pháp”.
– Nơi cư trú, sự lưu trú. Lập trường, quan điểm, cơ sở Phật tính.
– Đồng nghĩa với Gia trì.
– Thường an nhiên, thanh thản.
– Vị Tăng đứng đầu tu viện, có trách nhiệm hộ trì và truyền bá Phật pháp.
– Trong câu “như hà trú trì” có nghĩa là “phương pháp tu tập… như thế nào?”.
– Lệ thuộc vào cơ sở, quy chế. Được định nghĩa là sự hệ thuộc vào Đức Phật, người truyền năng lực của mình đến mọi chúng sinh cũng như hỗ trợ chúng.
Sư trụ trì kiêm nhiệm
Hiện nay, nhiều chùa có sư trụ trì kiêm nhiệm. Mặc dù số liệu báo cáo hàng năm có thể cho thấy sự gia tăng về số lượng chùa có sư trụ trì, nhưng thực trạng này đang bộc lộ nhiều bất cập.
Theo định nghĩa, trụ trì là người cư trú, lưu trú tại chùa để thường xuyên và liên tục truyền bá, hướng dẫn Phật tử và quần chúng theo Chánh pháp. Tuy nhiên, do kiêm nhiệm, nhiều vị trụ trì ở xa, đôi khi cách hàng trăm cây số, sinh sống ở nơi khác. Bản thân các vị này đã đảm nhiệm quá nhiều chức vụ hành chính, thậm chí còn trụ trì nhiều chùa khác. Do đó, việc “trụ trì” chỉ còn mang tính hình thức hành chính, thay vì điều hành Phật sự tại cơ sở một cách thường xuyên và liên tục.
Tại một số cơ sở Phật giáo lớn ở phía Bắc, khi hỏi người dân địa phương về sư trụ trì, nhiều người không biết. Họ chưa từng gặp sư trụ trì, dù hàng tháng vẫn đến chùa thắp hương cầu nguyện. Họ chỉ thấy các nhà sư đến làm lễ vào các dịp Phật đản, lễ Vu Lan. Sau các sự kiện này, sư trụ trì thường giao lại chùa cho một số Phật tử trông coi, khiến ngôi chùa rơi vào tình trạng “như không có sư”.
Chùa có sư trụ trì nhưng cũng như chùa không sư
Bên cạnh đó, có những ngôi chùa có sư trụ trì nhưng sinh hoạt lại diễn ra một cách “tự nhiên”. Phật tử đến chùa muốn làm gì thì làm, thậm chí một số người còn tổ chức hầu đồng, hầu cốt mà nhà sư cũng mặc kệ. Một số chùa, chính vị sư trụ trì lại tổ chức lễ cúng bái, giải hạn với chi phí lên đến hàng chục, hàng trăm triệu đồng cho những người mê tín.
Ở một số chùa khác, nhà sư không quan tâm đến việc hoằng pháp hay tổ chức đạo tràng, mà chỉ thực hiện nhiệm vụ mở cửa chùa buổi sáng và đóng cửa buổi tối. Mọi việc diễn ra tuần tự, “tự nhiên” hết năm này qua năm khác.
Tựu chung lại, dù giải thích dưới bất kỳ lý do gì, những ngôi chùa đó đã không còn giữ đúng vai trò là “Vị Tăng đứng đầu tự viện, hộ trì và truyền bá Phật pháp”.
Chùa không sư
Số lượng chùa chưa có sư trụ trì khá nhiều, đặc biệt ở các vùng nông thôn miền Bắc và cả ở các thành phố, thị tứ đông đúc dân cư. Tuy nhiên, những ngôi chùa này chủ yếu do Ban Hộ tự và nhân dân địa phương tự quản lý. Đã có trường hợp ghi nhận sân chùa bị trưng dụng làm lò mổ gia cầm hoặc phơi thóc gạo của người dân xung quanh.
Trách nhiệm của ai?
Chúng tôi đã tìm hiểu Hiến chương và Nội quy Ban Tăng sự Trung ương Giáo hội, nhận thấy Giáo hội đã quan tâm đến vai trò và việc bổ nhiệm tăng, ni về trụ trì tại các tự viện.
Điều 21 của Hiến chương quy định: Thành viên tham gia Hội đồng Trị sự không quá 80 tuổi; mỗi thành viên không kiêm nhiệm quá 02 chức danh trong Ban Thường trực Hội đồng Trị sự; mỗi chức danh không quá 03 nhiệm kỳ.
Thiết nghĩ, Giáo hội nên ban hành Nghị quyết tăng cường bổ nhiệm nhân sự cho các chùa còn thiếu sư trụ trì, tránh việc bổ nhiệm mang tính hình thức hành chính hoặc kiêm nhiệm. Nội quy Ban Tăng sự nên quy định rõ điều kiện bổ nhiệm sư trụ trì, ví dụ như vị sư đó chưa trụ trì ở cơ sở thờ tự nào khác.
Việc luật hóa này sẽ giúp giải quyết tình trạng một số chư tôn đức tăng, ni phải kiêm nhiệm quá nhiều chùa ở các địa phương xa cách nhau.
Để giải quyết vấn đề một cách căn cơ, Giáo hội cần quan tâm giải quyết các vấn đề cốt lõi. Đối với các chùa thiếu sư trụ trì, Ban Trị sự Giáo hội địa phương phải có kế hoạch đào tạo và bổ nhiệm. Vấn đề luân chuyển và bổ nhiệm sư trụ trì theo hệ phái, theo địa phương cần được xem xét để tạo điều kiện thuận lợi cho sinh hoạt Phật giáo trên toàn quốc. Hơn nữa, năng lực của sư trụ trì cần được đánh giá. Theo truyền thống, khi sư trụ trì viên tịch, đệ tử theo dòng hệ phái sẽ kế nhiệm. Tuy nhiên, năng lực và tiêu chuẩn bổ nhiệm cần được định lượng rõ ràng, đảm bảo chùa có sư trụ trì thực sự là nơi có đạo Phật, là cơ sở của Giáo hội, và sư trụ trì biết rõ những gì được phép và không được phép làm.
Ngoài ra, cần xem xét quyền điều phối và sử dụng tài chính từ công đức của Phật tử tại các cơ sở thờ tự. Mặc dù không phải tất cả, nhưng có những trường hợp cá biệt, sư trụ trì quá chú trọng việc xây cất cơ sở thờ tự, dẫn đến việc “trụ trì” gắn liền với việc điều phối nguồn kinh phí cho xây dựng.
Trách nhiệm thuộc về ai? Câu hỏi này có lẽ không còn cần thiết. Bởi lẽ, đã 34 năm trôi qua, các hệ phái, tổ chức Phật giáo đã thống nhất trong ngôi nhà chung là Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
Hy vọng rằng, vì sự hưng thịnh của Phật giáo, Giáo hội sẽ sớm quan tâm giải quyết tình trạng chùa thiếu sư trụ trì, nâng cao chất lượng và điều kiện bổ nhiệm trụ trì, nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của hàng triệu tín đồ Phật tử và hàng chục triệu đồng bào yêu mến đạo Phật.
Giới MinhGhi chú: Bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm riêng và cách hành văn của tác giả, một Phật tử tại Hà Nội.
Những thực trạng trên cho thấy sự phức tạp trong việc quản lý và vận hành các ngôi chùa tại Việt Nam, mời bạn khám phá sâu hơn về chủ đề này trong chuyên mục Đạo phật.
