Nằm sâu trong lòng Bạc Liêu, Chùa Hưng Thiện từ thuở khai sơ đã mang trong mình dấu ấn của một vùng đất đậm đà bản sắc Nam Bộ. Được xây dựng từ những năm cuối thế kỷ 19, ngôi cổ tự này không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh mà còn là minh chứng cho sự gắn kết cộng đồng và tinh thần khai hoang dân dã. Khám phá hành trình đến với di sản văn hóa này tại chiasedaophat.com.
Chùa Hưng Thiện, tọa lạc tại ấp Phú Tòng, xã Hưng Hội, huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu, là một di tích lịch sử văn hóa và tâm linh quan trọng của địa phương. Để đến chùa, từ thành phố Bạc Liêu, du khách đi theo đường cách mạng Phường 1, đến xã Hưng Hội rồi rẽ vào đường đi Cống ấp Nước Mặn. Từ đây, nhìn về phía trái sẽ có biển chỉ dẫn vào chùa Hưng Thiện, cách khoảng hơn 2km.
Ngôi chùa được thành lập vào năm 1887 (Đinh Hợi) bởi Đại Hương cả Trần Công Muôn (thường gọi là Cả Muôn) tại ấp Bưng Xúc. Ban đầu, chùa được xây dựng bằng gỗ với mái lợp ngói, vách bằng ván, bao gồm các hạng mục như Chính điện, Tổ điện, Trai đường và Tịnh trù (nhà bếp), mang đậm kiến trúc đặc trưng của vùng Nam Bộ. Sau khi hoàn thành vào năm 1890 (Canh Dần), Đại Hương cả Trần Công Muôn cùng dân làng đã cung thỉnh Ni sư Thích Nữ Diệu Tâm (thế danh Ngô Thị Chức) về trụ trì. Ông cũng hiến tặng 01 hecta đất (tương đương mười công đất) để làm đất hương hỏa cho chùa.
Mặc dù trình độ Phật pháp có phần hạn chế, nhưng với đức độ và đạo hạnh của mình, Ni sư Thích Nữ Diệu Tâm đã thu hút được sự quy phục của nhiều người dân địa phương, biến họ thành tín đồ Phật giáo. Bà cũng tiếp độ cho hai đệ tử xuất gia là Diệu Mẫn và Thiện Tĩnh.
Sau khi Ni sư Thích Nữ Diệu Tâm viên tịch vào năm 1921 (Tân Dậu) ở tuổi 85, hai đệ tử là Thiện Tĩnh và Diệu Mẫn đã kế nhiệm, tiếp tục sự nghiệp hoằng dương chánh pháp. Tuy nhiên, các vị cũng lần lượt viên tịch vào năm 1928 (Mậu Thìn).
Năm 1934 (Đinh Dậu), cụ Trần Văn Si thuộc Ban hộ tự cùng các Phật tử địa phương đã cung thỉnh Đại đức Thích Thiện Chơn, xuất thân từ chùa Thanh Phước, Xa Mau, Phú Lộc về trụ trì chùa Hưng Thiện.
Đại đức Thích Thiện Chơn, thế danh Lê Hồng Hạnh, sinh năm 1904 (Giáp Thìn) tại làng Vĩnh Trạch, huyện Vĩnh Lợi, Bạc Liêu, xuất thân trong một gia đình nông dân hiền lành, có truyền thống Phật giáo. Năm 14 tuổi, Ngài theo học chữ và Đông y Nam dược với Hòa thượng Thích Hoằng Nghĩa tại chùa Long Phước, Long Điền, Giá Rai. Đến năm 19 tuổi, Ngài được Hòa thượng Phổ Huệ đưa về chùa Châu Thới, huyện Vĩnh Lợi, làm lễ thế phát xuất gia và được ban pháp danh Thiện Chơn.
Vào năm 1930 (Canh Ngọ), Đại đức Thích Thiện Chơn theo học nhạc lễ Phật giáo với Thiền sư Nguyệt Chiếu (1882-1947) tại chùa Vĩnh Đức, Bạc Liêu. Sau đó, năm 1932 (Nhâm Thân), Thiền sư Nguyệt Chiếu đã giới thiệu Đại đức Thích Thiện Chơn về trụ trì chùa Xa Mau, huyện Phú Lộc. Đến năm 1935 (Ất Hợi), nhận thấy đạo hạnh và uy tín của Ngài, Phật tử địa phương làng Hưng Hội đã cung thỉnh Đại đức Thích Thiện Chơn về đảm nhiệm vai trò trụ trì chùa Hưng Thiện.
Sau khi về Hưng Thiện Tự, Đại đức Thích Thiện Chơn đã thể hiện tâm nguyện từ bi cứu thế thông qua nhiều hoạt động Phật sự ý nghĩa. Ngài mở phòng thuốc Đông y Nam dược để khám và chữa bệnh miễn phí cho người dân trong vùng, mở lớp dạy văn hóa cho trẻ em địa phương, và thường xuyên phát gạo cùng nhu yếu phẩm cho những gia đình khó khăn. Những hành động thiết thực này đã khiến Ngài nhận được sự kính mến và tin yêu sâu sắc từ nhân dân. Đại đức cũng được cung thỉnh đảm nhiệm vai trò Tôn chứng A Xà Lê trong Đại Giới Đàn tại Vĩnh Hòa Tự do Hòa thượng Thích Huệ Viên tổ chức, và sau đó là Yết Ma trong nhiều đại giới đàn khác, được Phật tử trìu mến gọi là Yết Ma Hồng Hạnh.
Năm 1940 (Canh Thìn), sau thất bại của cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ, chính quyền thực dân Pháp tại Bạc Liêu đã tiến hành đàn áp dã man những người yêu nước. Trong một lần chữa bệnh cho một cán bộ cách mạng, Đại đức Thích Thiện Chơn đã nhận ra ông Chín Đờn (Nguyễn Văn Đờn), một đạo hữu từng học nhạc lễ Phật giáo cùng Ngài. Từ đó, Ngài bắt đầu tham gia vào tổ chức cách mạng cùng người bạn tri âm này.
Với vai trò là một Đông y sĩ và một Tăng sĩ Phật giáo, Ngài đã khéo léo nắm bắt tình hình hoạt động của chính quyền thực dân Pháp và cung cấp thông tin quan trọng cho tổ chức cách mạng. Chùa Hưng Thiện trở thành một cơ sở an toàn để Ngài nhận và phát tin tức. Sự tin cậy của tổ chức dành cho Ngài ngày càng tăng. Đến năm 1945, khi Chi bộ Đảng Cộng sản địa phương Sóc Đồn được thành lập, bà Ngô Thị Năm đã chọn chùa Hưng Thiện làm cơ sở hoạt động bí mật và chuẩn bị lực lượng hưởng ứng cuộc Tổng khởi nghĩa ngày 23 tháng 8 năm 1945 tại thành Bạc Liêu.
Vào tháng 01 năm 1946 (08/12/Ất Dậu), khi quân Pháp tái chiếm Bạc Liêu, Chính quyền Việt Minh buộc phải rút lui vào chiến khu. Trong một lần làm nhiệm vụ trên đường công tác, Yết Ma Hồng Hạnh đã bị quân địch phục kích và bắn tử vong. Đồng bào Phật tử đã bí mật cung thỉnh nhục thân Ngài về chùa Hưng Thiện làm lễ truy điệu và an táng, trong bối cảnh ngôi chùa vẫn còn đang trong cảnh khói lửa chiến tranh, bị quân địch phóng hỏa đốt phá tan hoang.
Sau sự hy sinh anh dũng của Yết Ma Hồng Hạnh, đệ tử của Ngài là Đại đức Thích Thiện Tấn đã kế nhiệm trụ trì chùa Hưng Thiện.
Đại đức Thích Thiện Tấn, thế danh Trần Văn Thu, sinh năm 1910 (Canh Tuất) tại làng Hưng Hội, huyện Vĩnh Lợi, Bạc Liêu. Ngài xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo, cha mẹ là Phật tử thuần thành, quy y Tam Bảo tại chùa Hưng Thiện. Sau khi Yết Ma Hồng Hạnh về trụ trì, Ngài đã thu nhận Trần Văn Thu làm đệ tử xuất gia, ban pháp danh Thiện Tấn, nhưng Phật tử địa phương vẫn quen gọi Ngài là Sư huynh Thu. Với bản tính hiền lành, chất phác và thông minh, Sư huynh Thu được Bổn sư truyền dạy giáo lý Phật Đà, Đông y Nam dược, cùng với lòng yêu nước, ý thức đặt ân Tổ quốc lên trên hết khi đất nước lâm nguy.
Dù tình hình chiến sự ác liệt, Đại đức Thích Thiện Tấn đã hy sinh cơ sở tạm thời để tránh sự truy lùng của địch, nhưng vẫn duy trì đường dây liên lạc và bí mật hoạt động. Ngài đã trùng tu lại ngôi chùa Hưng Thiện bằng vật liệu đơn sơ để Phật tử có nơi sinh hoạt tín ngưỡng. Sư huynh Thu còn được tổ chức giao nhiệm vụ công tác nội thành, truyền tin từ Chi bộ đến các cấp lãnh đạo và lực lượng vũ trang.
Hoạt động của Sư huynh Thu càng trở nên quan trọng sau khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng ra đời. Chốt liên lạc tại chùa Hưng Thiện do Đại đức Thích Thiện Tấn phụ trách đã góp phần vào thắng lợi của nhiều trận công kích của lực lượng vũ trang, từ du kích xã đến các đơn vị chủ lực như Phú Lợi, Đinh Tiên Hoàng hoạt động tại vùng Vĩnh Châu, Vĩnh Lợi. Bên cạnh đó, Ngài còn tích cực vận động đồng bào Phật tử tham gia các cuộc biểu tình chống lại chính quyền Ngô Đình Diệm đàn áp nông thôn và di dân quy hoạch khu dân cư.
Vào tháng 08 năm 1962 (07/Nhâm Dần), trong một lần công tác lên huyện, Sư huynh Thu đã bị địch phục kích và bắt giữ. Trong hơn một tháng bị tra tấn dã man từ đồn Nàng Rền đến khám lớn Bạc Liêu, Ngài đã chịu đựng biết bao tủi nhục nhưng vẫn kiên cường niệm danh hiệu Phật, không khai báo cơ sở Đảng. Cuối cùng, bọn địch đã đưa Sư huynh Thu đến đồn Long Thạnh, Cầu Sập, Bạc Liêu để hành hình. Đại đức Thích Thiện Tấn (Sư huynh Thu) đã anh dũng hy sinh vào ngày 23 tháng 8 năm 1962 (24/07/Nhâm Dần). Sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Ngài đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Liệt sĩ.
Sau sự hy sinh của Đại đức Thích Thiện Tấn (Sư huynh Thu), vùng Ông Nam, Thị Yểu, Bưng Két thuộc xã Hưng Hội trở thành bãi chiến trường ác liệt. Do bom đạn diễn ra liên tục, các vị công quả tại chùa Hưng Thiện như Thiện Kim, Đạo Sáu, Huệ Ân, Diệu Thọ lần lượt rời chùa để tránh nạn.
Năm 1965 (Ất Tỵ), Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất tỉnh Bạc Liêu đã thành lập Ban Đại diện Phật giáo Hòa Hảo Trung Ương tại xã Hưng Hội, đặt trụ sở tại chùa Hưng Thiện. Ban đại diện nòng cốt gồm các Phật tử Tám Xuân, Chín Thanh, Hai Miên, Ba Lợi, Bảy Lũy. Chùa Hưng Thiện tiếp tục là nơi tổ chức các hoạt động sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng Phật giáo, đặc biệt là vào các dịp Rằm, ngày lễ vía chư Phật, Bồ tát, Tam Nguyên (Thượng Nguyên, Trung Nguyên, Hạ Nguyên) theo truyền thống dân gian và Phật giáo. Đáng chú ý, chùa Hưng Thiện còn được Mặt trận Dân tộc Giải phóng huyện Vĩnh Lợi chọn làm Cơ sở Liên lạc với các Tổ công tác thành.
Năm 1972 (Nhâm Tý), theo yêu cầu của Ban Đại diện Phật giáo địa phương, Đại đức Thích Quảng Thuận đã được bổ nhiệm đảm nhiệm vai trò trụ trì chùa Hưng Thiện.
Đại đức Thích Quảng Thuận, thế danh Bùi Văn Bốn, sinh năm 1945 (Ất Dậu), quê quán huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Song thân Ngài đều là những Phật tử thuần thành, theo truyền thống Phật giáo lâu đời.
Năm 1966 (Bính Ngọ), chàng thanh niên Phật tử Bùi Văn Bốn tham gia Cách mạng và nhập ngũ Bộ đội, chiến đấu trên nhiều chiến trường tại tỉnh Bến Tre. Năm 1969 (Tân Dậu), Ngài bị thương nặng và được đơn vị đưa đi điều trị. Trong thời gian này, Ngài được người cậu là Lão Hòa thượng Thích Hiển Giác (mất năm 1992) cưu mang, đưa về chùa Vĩnh Đức, Bạc Liêu để dưỡng bệnh. Sau khi sức khỏe hồi phục, Ngài được Lão Hòa thượng Thích Hiển Giác cạo tóc cho xuất gia và ban pháp danh Quảng Thuận.
Năm 1972 (Nhâm Tý), sau khi thọ Tam đàn Cụ túc giới tại Đại giới đàn Khánh Thông, Tổ đình Bửu Sơn, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre, tân Tỳ Kheo Thích Quảng Thuận được Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất tỉnh Bạc Liêu bổ nhiệm làm trụ trì chùa Hưng Thiện.
Khi về đảm nhiệm vai trò trụ trì, Đại đức Thích Quảng Thuận đã cùng Ban Đại diện Phật giáo địa phương nỗ lực xây dựng ngôi Chính điện chùa Hưng Thiện và tổ chức lớp học bình dân cho trẻ em trong vùng. Với tư cách là trụ trì và thành viên của Giáo hội, Ngài thường xuyên đấu tranh với chính quyền Việt Nam Cộng Hòa tại xã Hưng Hội và quận Vĩnh Lợi, phản đối các hoạt động ruồng bố nông thôn và bắt thanh niên đi lính.
Đặc biệt, vào năm 1973 (Quý Sửu), chùa Hưng Thiện đã ghi dấu ấn lịch sử với sự kiện cung nghinh tôn tượng Phật từ tỉnh hội Phật giáo Bạc Liêu về chùa. Ban tổ chức đã yêu cầu hai bên đình chiến 04 giờ để cử hành buổi lễ trang trọng này.
Năm 1975 (Ất Mão), khi miền Nam hoàn toàn giải phóng và đất nước thống nhất, Đại đức Thích Quảng Thuận đã xin Giáo hội cho phép hoàn tục, trở về sống hòa mình với đời sống cộng đồng cùng các đồng đội cựu chiến binh, ôn lại những kỷ niệm chiến trường xưa.
Năm 1976 (Bính Thìn), theo yêu cầu của Ban Đại diện Phật giáo, tỉnh hội đã cử Sư cô Thích Nữ Diệu Kiến, đệ tử của Ni sư Thích Nữ Diệu Hữu thuộc chùa Bạch Liên, Bạc Liêu, về trụ trì chùa Hưng Thiện. Với đạo hạnh trang nghiêm, Sư cô Diệu Kiến được Phật tử địa phương quý mến. Tuy nhiên, theo quy luật vô thường, Sư cô đã lâm bệnh nặng và viên tịch vào ngày 30 tháng 03 năm 1982 (Nhâm Tuất). Từ đó, chùa Hưng Thiện rơi vào cảnh vắng bóng trụ trì.
Năm 1984 (Giáp Tý), đáp lời thỉnh cầu của Phật tử địa phương, Hòa thượng Thích Hiển Giác, Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Minh Hải, đã bổ nhiệm hai vị Ni sư là Thích Nữ Huệ Lạc và Thích Nữ Huệ Thường cùng đảm nhiệm vai trò trụ trì chùa Hưng Thiện. Lễ nhập tự đã được tổ chức vào ngày 29 tháng 05 năm 1984 (Giáp Tý).
Sư cô Thích Nữ Huệ Lạc, thế danh Cao Thị Điệp, và Sư cô Thích Nữ Huệ Thường, thế danh Đinh Thị Nhơn, đều có nguyên quán tại xã Tân Lược, huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long. Trên bước đường tu học, hai vị Ni cô đã đến Minh Hải và kết duyên Bồ đề với người dân huyện Vĩnh Lợi, Bạc Liêu. Dưới sự bảo trợ của Ni trưởng Thích Nữ Hải Thọ thuộc chùa Long Quang Hưng Hội, Hòa thượng Thích Hiển Giác đã hợp pháp hóa việc bổ nhiệm hai vị vào Ni bộ Phật giáo tỉnh Minh Hải và làm trụ trì chùa Hưng Thiện.
Chùa Hưng Thiện ngày nay đã phát triển trở thành một Khu Di tích Lịch sử Văn hóa Tâm linh của huyện Vĩnh Lợi, Bạc Liêu.
Nhị vị Ni sư Thích Nữ Huệ Lạc và Thích Nữ Huệ Thường, trong thời gian đảm nhiệm trụ trì, đã trải qua nhiều gian khó, cùng người dân địa phương lao động trên mảnh vườn, thửa ruộng. Cảnh sống chân phương của một ngôi cổ tự miền quê sông nước hữu tình, đồng ruộng xanh tươi, nhờ công năng tu hành tinh tấn và đạo hạnh trang nghiêm, chùa Hưng Thiện từng bước “Mỗi ngày thêm đổi mới”.
Đến năm 2000 (Canh Thìn), chùa Hưng Thiện đã trở nên khang trang, tái hiện dáng vẻ của một ngôi cổ tự trăm năm tuổi, mang đậm nét kiến trúc vùng nông thôn Nam Bộ.
Vào tháng 08 năm 2007 (Đinh Hợi), với quyết tâm phát triển ngôi chùa cổ, nhị vị Ni sư Thích Nữ Huệ Lạc và Thích Nữ Huệ Thường đã đề xuất ý tưởng xây dựng Thánh tượng đài Bồ tát Quán Thế Âm trong khuôn viên chùa với Ban Văn hóa Phật giáo tỉnh Bạc Liêu. Nhận được sự hỗ trợ từ Ban Văn hóa tỉnh hội, chùa Hưng Thiện đã gửi tờ trình lên UBND tỉnh. Tỉnh đã có công văn số 1095/UBND-TH chấp thuận chủ trương cho chùa thiết kế đồ án xây dựng tượng đài Bồ tát Quán Thế Âm.
Sau 05 năm thi công, tượng đài Bồ tát Quán Thế Âm tại chùa Hưng Thiện đã hoàn thành, với chiều cao 43 mét uy nghi, tọa lạc trên một Liên Hoa đài rộng 3.000 mét vuông. Cùng với đó là hàng chục hạng mục công trình liên quan đến Bồ tát Quán Thế Âm được bố trí khắp khuôn viên chùa rộng 8.000 mét vuông, tạo thành một quần thể kiến trúc lịch sử văn hóa tâm linh Phật giáo. Công trình này không chỉ góp phần kích cầu du lịch sinh thái tâm linh mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội cho vùng đất Vĩnh Lợi, Bạc Liêu.
Lê Văn Phước biên tập
Nguồn: Lịch sử PG Bạc Liêu
Tham khảo video: https://www.youtube.com/watch?v=FrSZxMyJ7U0
Để hiểu sâu hơn về những giá trị tinh thần và lịch sử mà chùa Hưng Thiện mang lại, mời quý vị khám phá thêm những bài viết ý nghĩa trong chuyên mục Đạo phật.
