Hành trình khám phá cội nguồn tâm linh tại Vũ Lâm đưa chúng ta đến với Chùa Khai Phúc, nơi ghi dấu bước chân xuất gia của Đức Vua Trần Nhân Tông. Hãy cùng tìm hiểu về những nỗ lực trùng tu và bảo tồn di tích này, một điểm đến ý nghĩa cho những ai quan tâm đến lịch sử Phật giáo Việt Nam tại chiasedaophat.com.
Cụm di tích lịch sử Vũ Lâm đang kêu gọi sự giúp đỡ
Chùa Hành Cung Vũ Lâm: Nơi Vua Trần Nhân Tông xuất gia tu hành
Tiếp nối bài viết của nhà văn Hoàng Quốc Hải, vào ngày 23/01/2013, đoàn chúng tôi đã có dịp trở lại Hành Cung xưa tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình để khảo sát những dấu tích gắn liền với cuộc đời tu Phật của Vua Trần Nhân Tông.
Được sự mời của Sư cô Diệu Nhân, trụ trì chùa Yên Ninh và là người phát nguyện trùng tu chùa Khai Phúc theo nếp xưa – nơi Vua Trần Nhân Tông xuất gia tu Phật vào năm 1293, đoàn chúng tôi gồm nhà văn Hoàng Quốc Hải, Tiến sĩ Sử học Đinh Công Vĩ, nhà nghiên cứu Văn hóa Hoàng Bích Nga và các phóng viên Truyền hình An Viên đã có mặt. Cùng đi còn có các phật tử Phạm Văn Hồng, Hội Tâm, Minh Tâm và người viết bài.
Tại địa điểm dừng chân, chúng tôi đã được ông Nguyễn Minh Tuân (Ban Tôn giáo Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình), Sư cô Diệu Nhân, ông Đào Anh Lai (người hỗ trợ Sư cô trùng tu chùa Khai Phúc và chùa Yên Ninh) cùng các bác trong Ban Di tích đón tiếp.
Dưới sự dẫn dắt của ông Đào Anh Lai, đoàn đã tham quan các địa điểm lịch sử gắn liền với Vua Trần Nhân Tông như đền Thái Vi – Thung Nham, Hành Cung – Khả Lương – Tuân Cáo – Hạ Trạo và Khê Đầu, Bộ đầu Thiền Dưỡng. Những địa danh này còn lưu giữ dấu tích của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông năm 1285. Đoàn đã bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đến các chiến sĩ đã hy sinh bảo vệ đất nước.
Trưa cùng ngày, đoàn dừng chân nghỉ ngơi tại xã Ninh Xuân, bên dòng sông Sào Khê. Đầu giờ chiều, đoàn trở lại Hành Cung Vũ Lâm.
Khi đoàn tới cổng chùa Khai Phúc, bà Mai (Ban Bảo vệ Di tích) đã ra đón. Chứng kiến cảnh những người thợ đang gia cố khung nhà chùa bỏ dở, Sư cô Diệu Nhân chia sẻ về khó khăn tài chính. Sư cô cho biết, đã vay ngân hàng 100 triệu đồng với lãi suất ưu đãi để có thể tiếp tục thi công phần mái và rước tượng Phật về thờ tạm, tránh để chùa trong tình trạng hoang phế.
Trước câu hỏi về sự hỗ trợ từ cộng đồng sau khi bài viết của nhà văn Hoàng Quốc Hải được đăng tải, Sư cô Diệu Nhân bày tỏ niềm hoan hỉ khi nhận được hơn mười triệu đồng từ các phật tử Hà Nội, những người luôn kính trọng Vua Trần Nhân Tông và mong muốn chùa Khai Phúc sớm hoàn thành.
Sư cô Diệu Nhân cũng bộc bạch về những đêm không ngủ vì trăn trở cho ngôi chùa đã gần 3 năm chưa hoàn thành, dù khó khăn về tài chính vẫn phải cố gắng tiếp tục.
Quan sát khuôn viên chùa, tôi gặp một bà khoảng 60 tuổi đang chuẩn bị bữa ăn cho nhóm thợ xây. Bà cho biết, trước đây chồng bà đã tình nguyện trông nom khuôn viên chùa suốt 18 năm trước khi mất. Trước lúc lâm chung, ông đã dặn bà tiếp tục gìn giữ ngôi chùa, bởi tin rằng chùa Khai Phúc sẽ được dựng lại. Bà hiện vẫn phụ giúp nấu cơm cho thợ xây hàng ngày.
Sư cô Diệu Nhân cũng nhấn mạnh vai trò của những người tâm huyết như bà Mai và bà làm bếp, nếu không có họ, cảnh chùa có lẽ còn hoang tàn hơn.
Sư cô dẫn đoàn vào thăm hai đoạn móng của ngôi chùa cổ còn sót lại. Bà chia sẻ, càng làm càng cảm nhận được sự linh thiêng của chùa Khai Phúc. Các nhà khảo cổ và người dân địa phương đã khai quật và phát hiện nhiều di vật có giá trị lịch sử.
Vào năm 1258, sau khi chiến thắng quân Nguyên Mông lần thứ nhất, Vua Trần Thái Tông đã cùng Hoàng Thái Hậu về vùng Ô Lâm – Ninh Bình. Nhận thấy đây là vùng đất địa linh, Vua đã cho xây dựng một hành cung nhỏ và một ngôi chùa khiêm tốn mang tên “Khai Phúc tự” để tu tập và cho dân chúng chiêm bái.
Ý nghĩa của tên gọi “Khai Phúc” thể hiện mong muốn của Vua Trần Thái Tông là mở lòng mang hạnh phúc đến cho mọi người, mọi nhà, đồng thời cầu mong ơn Phật soi chiếu.
Tiếp nối truyền thống cha ông, Vua Trần Nhân Tông, sau hội nghị Bình Than – Diên Hồng năm 1282, đã cùng quan quân xây dựng căn cứ địa tại Hành Cung Vũ Lâm, lãnh đạo kháng chiến và đánh đuổi quân Nguyên Mông vào các năm 1285 – 1288.
Cuối năm 1293, sau khi nhường ngôi cho con là Trần Anh Tông, Vua Trần Nhân Tông đã về Ninh Bình, lập tổng Vũ Lâm và xuất gia tại Khai Phúc tự. Nơi đây đã trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho người dân sau những năm chiến tranh, giúp họ vượt qua khó khăn và tìm lại sức sống.
Đến tháng 10 năm 1299, Vua Trần Nhân Tông chính thức xuất gia lên Yên Tử, lập ra Thiền phái Trúc Lâm. Tư tưởng cốt lõi của ngài là hòa hợp dân tộc, chống lại các hủ tục mê tín dị đoan.
Tuy nhiên, trải qua thời gian, nơi địa linh nhân kiệt này dần bị lãng quên. Đến đầu năm 2010, một số phật tử địa phương đã tự vận động, quyên góp để trùng tu lại ngôi chùa xưa.
Nhà văn Hoàng Quốc Hải chia sẻ, ông đã nhiều lần đến Ninh Bình tìm kiếm tư liệu lịch sử về Vua Trần Nhân Tông và các địa danh kháng chiến, nhưng đây là lần đầu tiên ông viết về Vũ Lâm. Ông mong muốn thông qua bài viết, mọi người cùng nhận thức được tình trạng hiện tại của di tích và chung tay bảo tồn.
Trước khi đoàn rời đi, khi được hỏi về cảm nhận khi cầm trên tay bài báo của nhà văn Hoàng Quốc Hải, Sư cô Diệu Nhân xúc động cho biết, bài viết như là “bức Tâm Pháp”, thể hiện tâm nguyện của người dân và lòng kính trọng đối với các bậc tiền nhân. Bà tin rằng chỉ những ai thực sự kính ngưỡng tổ tiên và mong muốn chấn hưng Phật pháp mới có thể viết nên những lời lẽ tâm huyết và đạo lý như vậy.
Nhà văn Hoàng Quốc Hải khiêm tốn cho rằng đó là trách nhiệm của người cầm bút, và bất kỳ ai đến nơi đây cũng đều mang tâm trạng và nỗi niềm tương tự.
Sư cô Diệu Nhân nhắn gửi lời cảm ơn chân thành đến các phật tử đã đóng góp và mong nhận được sự chung tay của cộng đồng để sớm hoàn thiện chùa Khai Phúc, nơi được xem là chốn Tổ Phật Việt.
Theo quan điểm của người viết, mỗi người chỉ cần hướng tâm về nơi chốn tổ này, thể hiện lòng tri ân với tổ tiên và các bậc vua sáng như Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, Trần Nhật Duật… sẽ là động lực to lớn để Sư cô Diệu Nhân tiếp tục công việc ý nghĩa của mình.
Mong rằng mọi người sẽ cùng phát tâm xây dựng lại chùa Khai Phúc, trả về đúng vóc dáng uy linh xưa kia mà các vị vua tiền nhân đã dày công vun đắp.
Đinh Hồng Cường
Để hiểu sâu hơn về ý nghĩa của chùa Khai Phúc và hành trình tu Phật của các bậc đế vương, mời quý độc giả khám phá thêm trong chuyên mục Đạo phật.
