Ninh Hòa, Khánh Hòa ẩn chứa một ngôi cổ tự mang tên Mỹ Quang, nơi dường như thời gian ngừng lại. Câu chuyện về tên gọi Mỹ Hoán và truyền thuyết về cánh đồng Gò Cháy hé mở một lịch sử đầy màu sắc, mời gọi chúng ta khám phá những dấu tích văn hóa làng quê sâu đậm. Khám phá thêm những câu chuyện ý nghĩa tại Website Chia sẻ Đạo Phật.
Chùa Mỹ Quang: Hành trình hình thành và phát triển của ngôi làng cổ
Từ ngã ba trước huyện Ninh Hòa, di chuyển khoảng gần 3km theo Quốc lộ 26, rẽ phải vào hương lộ xã Ninh Phụng. Sau khi đi qua cầu Trại và cánh đồng lúa phì nhiêu “Gò Cháy”, tiếp tục qua cầu Khum là sẽ đến chùa Mỹ Quang, ngôi chùa gắn liền với ký ức tuổi thơ của người dân nơi đây.
| Chánh điện chùa Mỹ Quang, Mỹ Hoán, Ninh Thân, Ninh Hòa |
Chùa Mỹ Quang tọa lạc tại thôn Mỹ Hoán, xã Ninh Thân (trước đây là xã Mỹ Thành, tổng Thân Thượng), huyện Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa. Tên gọi Mỹ Hoán, với chữ “Mỹ” (美) mang ý nghĩa “đẹp” và chữ “Hoán” (奂) nghĩa là “rực rỡ”, đã gợi lên hình ảnh một vùng đất xinh tươi và tráng lệ ngay từ thuở ban sơ.
Truyền thuyết kể rằng, cánh đồng lúa quê hương được gọi là “ruộng Gò Cháy” bởi sự kiện liên quan đến Thầy Giang, một đạo sĩ tài cao đức trọng. Tương truyền, Thầy Giang có khả năng điều khiển âm binh, và ông cất giữ chúng trong một chiếc hồ lô. Dù đã căn dặn kỹ lưỡng, nhưng một lần nọ, do sự tò mò của lũ trẻ, chiếc hồ lô đã vô tình bị mở ra. Âm binh thoát ra và khi được hỏi “Đốt đâu?”, chúng đã chỉ về phía gò. Ngọn lửa từ đó đã thiêu rụi cả một vùng gò cỏ mây, gây ra một trận hỏa hoạn kinh hoàng cho dân làng. Sau khi thu hồi âm binh, Thầy Giang đã cưỡi nón lá bay đi. Từ đó, cánh đồng này được gọi là đồng Gò Cháy.
Làng Mỹ Hoán còn lưu giữ Miếu Cây Lá, nơi thờ phụng Bà Hậu Thổ và Thành Hoàng, được cho là có từ những ngày đầu khai hoang lập ấp. Ngoài ra, Nhà thờ Mỹ Hoán, do cha Sở Gò Muồng xây dựng năm 1902, cũng là một điểm nhấn kiến trúc của làng. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, làng vẫn chưa có chùa.
Phần lớn dân làng Mỹ Hoán theo đạo Phật và thờ cúng ông bà. Mỗi khi có dịp lễ bái, bà con phải vượt qua một cánh đồng rộng lớn, mất hơn một giờ đi bộ để đến chùa Thanh Lương ở thôn Nhĩ Sự, ngôi chùa nổi tiếng linh thiêng của Ninh Hòa. Việc đi lại vất vả, đặc biệt vào các tối 14, 30 âm lịch, đã thôi thúc bà con mong muốn có một ngôi chùa ngay tại quê nhà.
Đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng và tu học ngày càng tăng, vào năm 1966 (Bính Ngọ), đại diện các phật tử, bao gồm ông Từ Hòa Tửu, ông Lê Phu, ông Võ Bình và ông Từ Hòa Thi, đã làm đơn xin phép chính quyền địa phương xây dựng chùa trên khu đất công điền có tên gọi “ruộng trổ bộng”, với diện tích 3.500m². Vị trí này được lựa chọn kỹ lưỡng: phía Đông giáp thủy đạo, phía Tây giáp hương trường, phía Bắc giáp thủy đạo và phía Nam giáp hương lộ. Từ ngôi chùa, có thể chiêm ngưỡng dãy núi Hòn Dữ phía trước, và tựa lưng vào sự hùng vĩ của dãy Trường Sơn cùng núi Hòn Vọng Phu vững chãi phía sau – những biểu tượng cho lòng thủy chung của người dân Ninh Hòa. Ngôi chùa được bao bọc bởi những cánh đồng lúa xanh mướt, những rặng tre rợp bóng, xen lẫn với những con mương dẫn nước và những mái nhà làng mạc ấm áp tình nghĩa.
| Sư cô Thích Nữ Liên Phương trụ trì chùa Mỹ Quang |
Được sự chấp thuận của Chủ tịch Ủy ban Hành chính xã Ninh Thân, Ban vận động kiến thiết xây dựng chùa đã được thành lập, bao gồm các thành viên tâm huyết: ông Từ Hòa Tửu (cựu Chánh Tổng), ông Nguyễn Đưa (cựu Hương bộ), ông Lê Phu (Trưởng ban Trị sự Ấp Mỹ Hoán), ông Võ Bình (Chánh Văn phòng Uỷ Ban Hành chính xã), ông Từ Hòa Thi (Hội viên Hội đồng xã), ông Trần Hải (Phó ban Trị sự), ông Hà Huệ (Phó ban Trị sự), cùng các phật tử Bùi Ân, Lê Đực và Lê Bửu.
Sau gần hai năm kêu gọi đóng góp tịnh tài, tịnh vật, nhân lực và tài lực, duyên lành đã hội đủ. Vào ngày mùng 2 tháng 7 năm Mậu Thân (1968), Lễ khởi công động thổ đã được tổ chức. Theo thiết kế, chùa được xây dựng theo kiểu chữ Đinh (丁). Chính điện có chiều dài 15m, rộng 10m. Phía sau chính điện là nhà hậu Tổ (dài 7m, rộng 5m), nhà Đông (rộng 4m, dài 5m) và nhà trù (dài 5m, rộng 2m).
Chỉ sau hai tháng thi công, vào ngày 15 tháng 9 năm Mậu Thân (1968), Lễ Thượng lương đã diễn ra long trọng. Buổi lễ có sự chứng minh của Đại đức Thích Từ Nhẫn, Chánh Đại diện Phật giáo xã Ninh Thân, trụ trì chùa Thanh Lương, cùng đông đảo đồng bào phật tử. Ngôi chùa chính thức được đặt danh hiệu là chùa Mỹ Quang.
Hơn nửa năm xây dựng, để tỏ lòng tri ân Tam Bảo, vào ngày 25-26 tháng 2 năm Kỷ Dậu (1969), Lễ Khánh tạ lạc thành và An vị tượng Phật đã được tổ chức trang trọng. Buổi lễ có sự chứng minh của Thượng tọa Thích Thiện Bình (Chánh Đại diện Phật giáo tỉnh Khánh Hòa), Thượng tọa Thích Hạnh Hải (Chánh Đại diện Phật giáo quận Ninh Hòa), Đại đức Thích Từ Nhẫn (Chánh Đại diện Phật giáo xã Ninh Thân), cùng ông Lê Phu (Trưởng ban Trị sự ấp Mỹ Hoán). Đại diện chính quyền có ông Nguyễn Chọn, Chủ tịch Ủy ban Hành chính xã Ninh Thân. Sự kiện còn có sự tham dự của đông đảo chư tôn đức tăng, ni, trụ trì các tự viện và bà con phật tử gần xa.
Cuối năm 1969 (Kỷ Dậu), Ban Đại diện tiếp tục vận động phật tử đóng góp đúc Đại hồng chung dưới sự chứng minh của Thượng tọa Thích Hạnh Hải. Năm 1971, bổn đạo phật tử đã phát tâm xây dựng cổng tam quan. Đến năm 1974, phật tử Phạm Thị Go đã hỷ cúng tượng Bồ Tát Quán Thế Âm cao 1,5m. Ban Đại diện và phật tử đã xây dựng Đài Quan Âm và an vị trước sân chùa. Bên cạnh đó, các họ tộc và nhiều phật tử đã đóng góp tượng Phật, pháp khí, pháp bảo như: Gia tộc họ Từ cúng tượng Phật Bổn Sư; Ông Nguyễn Đưa cúng bộ lư đèn đại bằng đồng và một mõ lớn tại chánh điện; Bà Võ Thị Mãng (Phú Văn) cúng bộ lư đèn trung bằng đồng. Nhiều phật tử khác cũng đã cúng dường chuông gia trì, trống sâm, tràng phan, cờ đuôi nheo và các vật dụng cần thiết khác cho chùa.
Năm 1989, sau 11 năm xây dựng, Ban Đại diện đã vận động bà con phật tử xây dựng lại nhà Hậu Tổ (dài 7m, rộng 5m). Năm 1993, phòng khách Tăng phía Tây được xây dựng. Năm 1996, phòng phía Đông được xây thêm. Năm 1997, tường rào phía Tây và phía Nam được hoàn thành. Đến năm 1999, nền sân và khu vực xung quanh chùa được nâng cấp, tạo nên một không gian hài hòa và cân đối như hiện nay.
Ban đầu, chùa do Ban Hộ tự quản lý và hương khói. Nhiều thành viên của Ban Hộ tự đã gắn bó với chùa từ những ngày đầu thành lập, như phật tử Lê Bửu, Bùi Thặng, Lê Khanh, Lê Thị Khường, Nguyễn Ngôn, Lê Văn Bé. Đặc biệt, ông Từ Hòa Thi, một trong những người sáng lập, dù tuổi cao sức yếu, vẫn thường xuyên lui tới chùa sau 50 năm với bao thăng trầm của thời gian. Trong giai đoạn chùa chưa có trụ trì, các ngày lễ lớn đều do Đại đức Thích Từ Nhẫn chủ lễ.
Năm 1975, thầy Diệu Giác về chùa đảm nhận Phật sự, với sự hỗ trợ của Thầy Trí Đắc (Huỳnh Dốc). Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế nông thôn lúc bấy giờ còn nhiều khó khăn, thầy Diệu Giác chỉ trụ lại chùa được 6 tháng. Sau đó, Thầy Trí Đắc tiếp tục công việc Phật sự tại chùa, với sự trợ duyên của Thầy Thiện Tấn (Huỳnh Minh Thư), em trai của Thầy Trí Đắc. Năm 1977, Thầy Trí Đắc rời chùa vì không đủ điều kiện để nuôi hai thầy cùng lúc. Thầy Thích Thiện Tấn (nay là Thượng tọa Thích Thiện Tấn, Ủy viên thường trực BTS GHPGVN tỉnh Khánh Hòa, trụ trì chùa Bửu Phước, Nha Trang) đã tiếp tục dẫn dắt phật tử tu hành, tụng kinh, niệm Phật, với sự hỗ trợ của phật tử Lê Thị May trong công quả hộ trì chùa.
Năm 1985, Thầy Thích Thiện Tấn được Bổn sư là HT. Thích Trí Tâm cho phép theo học Cao cấp Phật học tại Học viện Phật giáo TP.HCM. Thầy giao lại chùa Mỹ Quang cho Ban Hộ tự hương khói. Từ đó, phật tử Lê Thị May (Mỹ Hoán) và phật tử Trần Thị Tròn (Đại Mỹ) đảm nhiệm việc hương khói và công quả. Tuy nhiên, đến năm 1999, do sức khỏe yếu, hai cô xin trở về nhà.
Năm 2000, Thầy Nhật Phú đến chùa đảm nhận Phật sự, nhưng chỉ trụ lại đến năm 2001. Kể từ đây, Ban Hộ tự và các phật tử tiếp tục quản lý, trông coi và đảm trách các công việc Phật sự tại chùa.
Tháng 3 năm 2004, trước sự cung thỉnh của bổn đạo phật tử, Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Khánh Hòa đã quyết định bổ nhiệm Sư cô Thích Nữ Liên Phương về trụ trì. Lễ ra mắt và nhập tự có sự chứng minh của Thượng tọa Thích Ngộ Tánh (Chánh Đại diện Phật giáo Ninh Hòa), Ni sư Thích Nữ Diệu Thanh (Trưởng Ni bộ Bắc Tông huyện Ninh Hòa), cùng chư tôn đức tăng, ni trụ trì các tự viện trong huyện. Đại diện chính quyền địa phương có Ông Nguyễn Hoàng (Chủ tịch UBMTTQVN xã Ninh Thân) và Ông Lê Văn Tân (Trưởng thôn Mỹ Hoán), cùng đông đảo bà con phật tử. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng, khi chùa Mỹ Quang có sư trụ trì, mở ra một chương mới trong lịch sử phát triển của ngôi chùa.
Sư cô Liên Phương đã thể hiện sự cần cù, chịu khó và năng nổ trong công tác điều hành. Cô đã tổ chức lại Ban Hộ tự, Ban Hộ niệm, thường xuyên gần gũi, chăm sóc bà con phật tử trong làng. Dưới sự dẫn dắt của Sư cô, một lực lượng phật tử đông đảo thuộc nhiều thế hệ đã được tập hợp, cùng nhau chia sẻ niềm vui, nỗi buồn. Nhờ đó, Sư cô đã vận động phật tử đóng góp xây dựng Đài Quán Thế Âm, nhà Đông, nhà trù, tường rào, và kè chắn nước, giúp cảnh quan chùa ngày càng khang trang, trang nghiêm. Sư cô cũng thường xuyên duy trì mối quan hệ tốt đẹp với chư Tôn đức tăng, ni trong tỉnh hội, huyện hội và tông phong Hải Đức, Nghĩa Phương, góp phần thúc đẩy Phật sự tại chùa Mỹ Quang ngày càng phát triển.
Ngày nay, khi đến thăm chùa Mỹ Quang, du khách sẽ ấn tượng với cổng tam quan tuy khiêm tốn nhưng trang nghiêm. Tiền đường được xây dựng nối liền với lầu chuông và trống ở hai bên. Phía trước chánh điện là một khoảng sân rộng rãi, điểm tô bởi chậu hoa và cây cảnh. Bên trái là Quan Âm Các, nơi tôn trí tượng Bồ Tát Quán Thế Âm lộ thiên. Tượng, được tạc bằng đá Non Nước với những đường nét điêu khắc tinh xảo, thể hiện nếp áo mềm mại và giá trị mỹ thuật cao, phản ánh trình độ chạm khắc hoàn hảo. Tượng ngài tay cầm tịnh bình và nhành dương liễu, dõi mắt nhìn xa xăm như rưới nước cam lồ tưới mát cho cuộc sống lam lũ của người nông dân Mỹ Hoán, nguyện cứu khổ, cứu nạn cho dân lành. Đây là công trình được xây dựng vào năm 2007, sau ba năm Sư cô Thích Nữ Liên Phương về trụ trì. Sư cô đã vận động phật tử ủng hộ cả nhân lực và tài lực để thực hiện.
Bước vào điện Phật, không gian thờ phụng được bài trí giản dị nhưng vô cùng trang nghiêm, tạo sự hài hòa giữa không gian tôn thờ và khu vực rộng rãi để chiêm bái, tụng kinh, niệm Phật. Chính giữa Đại hùng bảo điện là tượng Đức Thích Ca Từ Phụ đang tĩnh tọa trên tòa sen dưới gốc cây bồ đề. Hai bên thờ tượng Đức Quán Thế Âm và tượng ngài Địa Tạng. Phía dưới là tượng Phật Dược Sư Lưu Ly, được tạc theo thế ngồi uy nghiêm, tĩnh tọa, tất cả đều được chế tác từ đá Non Nước – Đà Nẵng. Phần thấp hơn phía dưới là tượng Chuẩn Đề Vương Bồ Tát bằng men Đài Loan, được đặt trong lồng kính.
Tiếp nối chánh điện là Hậu Tổ. Chính giữa là bàn thờ Tổ sư Đạt Ma, được chạm trổ tinh xảo bằng gỗ. Phía dưới là long vị Tổ Khai sơn chùa Mỹ Quang: “Tự Lâm Tế Chánh Tông, tứ thập nhất thế húy thượng Trừng hạ Thơ hiệu Từ Nhẫn, sinh Kỷ Dậu, viên tịch ngày mồng 2 tháng 5”. Hai bên là bàn thờ chư vị tiền bối hữu công, chư vị tiên linh, hương linh, cùng các vị đã có công đóng góp cho chùa.
Nối tiếp Hậu Tổ, phía bên trái là Tây lang, nơi tiếp chư Tăng Ni. Phía bên phải là Đông lang, dành để tiếp phật tử. Kế đến là nhà trù, được xây dựng năm 2007 với chiều dài 11m và chiều rộng 7m, dùng làm phòng trai soạn.
Chùa Mỹ Quang, sau gần 50 năm kiến lập, là một ngôi chùa còn khá trẻ với chặng đường phía trước còn dài. Theo quy luật vô thường, chánh điện chùa hiện đã có dấu hiệu hư hỏng. Bà con trong làng cũng như Sư cô trụ trì Thích Nữ Liên Phương đều mong muốn đại trùng tu lại ngôi chánh điện.
| Quan Âm Các chùa Mỹ Quang |
Mỹ Quang không chỉ là nơi hướng dẫn đồng bào phật tử làng quê Mỹ Hoán hướng thiện, bỏ dữ làm lành, mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa tâm linh của những người nông dân cần cù, lương thiện, chịu thương chịu khó. Một ngày không xa, với sự ủng hộ của quý phật tử gần xa, ngôi tam bảo Mỹ Quang sẽ được trùng tu, trở nên huy hoàng, xứng đáng với tên gọi mà tiền nhân đã đặt: “Mỹ Quang: Đẹp và sáng, Mỹ Hoán: đẹp rực rỡ mãi mãi!”
Đúng như câu đối:
“Mỹ tướng hoằng từ tam giới thiên nhân đồng khể thủ,
美相弘慈三界天人同稽首
Quang minh phổ độ thập phương đàn tín vĩnh quy y”
光明普度十方檀信永歸依
Nghĩa là: Tướng tốt rộng lớn ba cõi trời người đều kính lạy,
Chói sáng độ khắp mười phương Tăng Tín trọn nương về.
| Cổng tam quan chùa Mỹ Quang |
Trí Bửu
