Khám phá ngôi cổ tự Ngũ Xá tại Hà Nội, nơi lưu giữ lịch sử từ thế kỷ 18 và gây ấn tượng mạnh mẽ với pho tượng đồng Đức Phật A Di Đà khổng lồ, một kiệt tác nghệ thuật và tâm linh của Việt Nam. Hãy cùng tìm hiểu về hành trình kiến tạo và ý nghĩa của công trình này, cũng như những giá trị văn hóa mà chiasedaophat.com mang lại.
Lược sử chùa Ngũ Xá (Thần Quang Tự)
Chùa Ngũ Xá, còn được biết đến với tên gọi Thần Quang Tự hoặc Phúc Long Tự, có nguồn gốc từ thời Hậu Lê, thế kỷ 18. Ngôi chùa ban đầu thờ Phật và tôn vinh ông tổ nghề Đúc đồng Nguyễn Minh Không. Tên gọi Thần Quang được đặt theo tên một số ngôi chùa khác do Quốc sư Nguyễn Minh Không sáng lập, tiêu biểu như chùa Cổ Lễ (Nam Định) và chùa Keo (Thái Bình). Chùa thuộc hệ phái Bắc tông.
Trải qua biến cố hỏa hoạn, vào năm 1949, Hòa thượng Thích Mật Đắc đã cho tiến hành xây dựng lại toàn bộ chùa theo kiến trúc hiện đại. Công trình được hoàn thành vào năm 1951.
Chùa Thần Quang được xây dựng vào thời Hậu Lê, giữa thế kỷ XVIII.
Năm 1952, dưới sự chỉ đạo của Hòa thượng Thích Mật Đắc, chùa được xây dựng lại hoàn toàn theo kiến trúc hiện đại. Điểm nhấn nổi bật là pho tượng Phật A Di Đà bằng đồng tọa lạc tại chính điện, được ghi nhận là một trong những pho tượng đồng lớn nhất tại Việt Nam hiện nay. Tượng được đúc trong khoảng thời gian từ năm 1949 đến 1952, với chiều cao ấn tượng 3,95m, khoảng cách hai đầu gối là 3,60m, chu vi 11,60m và tổng trọng lượng lên đến 10 tấn. Tòa sen đỡ tượng gồm 96 cánh, cao 1,45m, có chu vi 15m và nặng 3,9 tấn. Bên cạnh đó, chùa còn sở hữu một lư hương bằng đồng với trọng lượng 300 kg, cao 0,76m, cùng hai cây đèn bằng đồng, mỗi cây nặng 300 kg và cao 1,2m. Chùa còn lưu giữ 16 bia đá có niên đại từ năm 1919 đến 1947.
Vào ngày 11 tháng 5 năm 1993, chùa Thần Quang cùng với đình Ngũ Xá đã được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia theo Quyết định số 534 QĐ/BT. Vị trụ trì hiện nay của chùa là Đại Đức Thích Chính Tín, một ủy viên trong Ban trị sự Thành hội Phật giáo Hà Nội.
Chùa là nơi thờ Phật và ông tổ nghề Đúc đồng Nguyễn Minh Không của làng nghề đúc đồng Ngũ Xã.
Kiến trúc chùa Ngũ Xá
Chùa Thần Quang được thiết kế với hai tòa nhà hai tầng liền kề, tạo thành hình dáng chữ “nhị”, nối liền với nhà tả vu, giáp ranh với đài tưởng niệm liệt sĩ và mặt sau của đình Ngũ Xá. Tam quan của chùa hướng về phía nam, mở ra mặt phố Ngũ Xá. Cổng chính được xây dựng theo kiểu hai tầng với tám mái, lợp ngói ống. Bốn mặt của diềm cổ giữa hai tầng đều được trang trí bằng các ô tượng đắp nổi. Cửa ra vào là hình vuông với sáu cánh cửa bằng gỗ. Hai bên cổng chính, mỗi bên có một con sư tử đá chầu ở bậc tam cấp và một bảo tháp nhỏ chín tầng được gắn trên cột trụ của bức tường hoa. Hai cổng phụ cũng được xây dựng theo cùng kiểu dáng nhưng có quy mô thấp và nhỏ hơn, ngoài câu đối ra thì không có các chi tiết trang trí như cổng chính.
Phía sau cổng chính là một hòn non bộ nhỏ đóng vai trò làm bình phong cho 13 bậc thềm dẫn lên hàng hiên rộng rãi, kết nối với các gian thờ ở tầng trên. Hai bên thềm là đôi tượng rồng đá uốn lượn, miệng ngậm ngọc. Mặc dù khuôn viên chùa không quá rộng lớn, diện tích sử dụng lại khá hiệu quả nhờ vào việc áp dụng hoàn toàn kiến trúc hiện đại với kết cấu bê tông cốt thép. Điều này cho phép nâng cao chiều cao và chịu được tải trọng rất nặng.
Tòa tiền đường ở tầng trên bao gồm năm gian, tất cả đều được trang bị cửa võng, có trần cao và sàn lát gỗ. Gian giữa là chính điện, nơi thờ Tam Bảo. Hai gian hành lang hai bên dẫn vào tòa thiêu hương và hậu cung, nơi có cặp tượng Hộ pháp đứng trấn giữ. Phía trên cao có các cửa sổ nhỏ để đón ánh sáng tự nhiên. Ở hai đầu hồi, hương án được đặt để thờ gia tiên và bày biện đồ tế khí phục vụ cho các buổi lễ cầu siêu.
Chính điện của chùa Ngũ Xá.
Một hương án phụ thờ Quán Thế Âm Bồ Tát được bố trí ở góc cuối hàng hiên, cạnh bậc thang dẫn sang tòa nhà bên phải. Tầng trên của tòa nhà này có ba gian thờ, với sàn nhà cao hơn nhưng trần lại thấp hơn so với khu nhà chính. Gian giữa thờ các Thánh Mẫu, gian bên trái thờ Quan Tam Thánh, và gian bên phải thờ Sư Tổ. Nhà khách và nhà Tăng đều nằm ở tầng dưới, lối vào liền với một sân ngắn. Một cây muỗm cổ thụ vươn cao, vượt qua hiên gác, treo một quả chuông nhỏ và tỏa bóng mát xuống mái chùa.
Chùa may mắn lưu giữ được 16 tấm bia đá có niên đại từ năm 1919 đến 1947 và không bị hư hại trong vụ hỏa hoạn. Ngoài ra, chùa còn có một số đồ thủ công mỹ nghệ quý giá khác, nổi bật là bộ lư hương bằng đồng nặng 300kg, cao 0,76m, và cặp chân đèn bằng đồng, mỗi chiếc nặng 300kg, cao 1,2m. Toàn bộ ngôi chùa cùng các hiện vật bên trong không chỉ thể hiện lòng thành kính của các Phật tử mà còn phản ánh tài năng của các nghệ nhân đúc đồng qua nhiều thế hệ tại địa phương.
Pho tượng Phật khổng lồ – Một kiệt tác đặc biệt của Hà Nội
Không gian điện Phật được bài trí trang nghiêm, với điểm nhấn là pho tượng Phật A Di Đà khổng lồ tại chính điện, một công trình kiến trúc và nghệ thuật nổi tiếng với nhiều khía cạnh độc đáo. Nghệ nhân Nguyễn Khắc Hiếu là người tạo mẫu, còn nghệ nhân Nguyễn Văn Tùng là thợ cả, chịu trách nhiệm làm khuôn và chỉ huy quá trình đúc tượng trong giai đoạn trùng tu chùa. Bên cạnh nguồn đồng đóng góp từ các tín đồ và du khách thập phương, tượng còn được đúc từ đồng của các pho tượng tôn vinh chế độ thuộc địa Pháp trước đây, bao gồm tượng Toàn quyền Đông Dương Paul Bert (từng đặt tại vườn hoa Lý Thái Tổ ngày nay), tượng Nữ thần Tự do (vườn hoa Cửa Nam) và tượng Canh nông (vườn hoa Lê Nin ngày nay). Những tượng đài biểu trưng cho chính sách khai hóa của Pháp này đã bị nhân dân phá đổ vào mùa xuân năm 1945. Sau đó, ông Trần Văn Lai, thị trưởng người Việt đầu tiên của Hà Nội, đã cho thu hồi và cất giữ chúng.
Việc đúc tượng được tiến hành năm 1952, dưới sự chủ trì của thượng tọa Vĩnh Tượng và tiến sĩ Vũ Văn Quý. Các nghệ nhân Nguyễn Văn Hiếu vẽ kiểu tượng và Nguyễn Văn Tùy là thợ cả phường đúc trông coi công việc.
Tượng thể hiện hình ảnh Phật A Di Đà trong tư thế ngồi kiết già trên một đài sen với 96 cánh. Thân tượng cao gần 4 m và cân nặng 12.300 kg, khoảng cách giữa hai đầu gối là 3,60m. Tòa sen cao 1,45m, nặng 3,9 tấn.
Khuôn mặt tượng toát lên vẻ siêu thoát của một bậc giác ngộ.
Tượng Phật chùa Ngũ Xã này được đúc hoàn toàn bằng phương pháp thủ công, thể hiện tay nghề điêu luyện của các nghệ nhân làng nghề đúc đồng Ngũ Xã.
Điều đặc biệt là lượng đồng dùng để đúc tượng được lấy từ các pho tượng tôn vinh chế độ thuộc địa do chính phủ Bảo hộ dựng ở các vườn hoa trong thành phố Hà Nội. Đó là tượng toàn quyền Paul Bert ở vườn hoa Paul Bert (vườn hoa Lý Thái Tổ ngày nay), tượng Nữ thần Tự Do ở vườn hoa Cửa Nam và tượng Canh nông ở vườn hoa Robin (vườn hoa Lê Nin ngày nay).
Đài sen.
Pho tượng Phật A Di Đà khổng lồ là một công trình nổi tiếng về nhiều mặt.
Tượng Phật A Di Đà của chùa Ngũ Xã còn mang trong mình một phần lịch sử của Hà Nội giai đoạn thuộc Pháp.
Làng Ngũ Xá nổi tiếng với nghề đúc đồng truyền thống. Pho tượng Phật A Di Đà bằng đồng tại chùa là minh chứng cho kỹ thuật đúc thủ công tinh xảo của các nghệ nhân nơi đây. Vào ngày 28 tháng 7 năm 2010, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam đã xác lập đây là pho đại tượng Phật A Di Đà bằng đồng đầu tiên tại Việt Nam.
Khám phá sâu hơn về những giá trị tâm linh và lịch sử tại chùa Ngũ Xá và thế giới Đạo phật qua chuyên mục của chúng tôi.
